I write to define myself (just for fun, "Ce n'est que pour rire, mesdames, messieurs...")

(Open) letter to the leaders of a(n) (imagined) Creative Writing Faculty at a(n) (imagined) (US-based?) University
(Draft, junk, improvised and (unbridled?) version)

To Whom It May Concern:
My name is Tran Tien Cao Dang (Tran is my last name, Dang my first name, Tien Cao my middle name).

I was born in 1965. I am working as an editor for the Vietnam-based online newspaper VietNamNet. I have published a short stories collection titled “Baroque and the Hidden Flower” (2005). As a translator, I have translated two books by some of the world's leading authors, namely, Milorad Pavic's “Dictionary of the Khazars”, and Haruki Murakami's “The Wind-up Bird Chronicle”. My latest translation, which will be published by the end of this year, is Kazuo Ishiguro's “Never Let Me Go”. I am now working on the translation of Franz Herbert’s “Dune”, one of the classic science fiction novels. My main foreign languages are English and Russian. I can read French, Spanish, Japanese, and a little Italian.

I am now working on a novel, my first one.

I am happy to write this letter to you on behalf of myself, a writer.

Why do I write?

I write to define myself, re-define myself, to regain my authentic identity, emancipating myself from the false identity imposed on me by others, the so-called mainstream, or what O. Pamuk refers to in his Nobel Lecture as the “center” of the world.

Vietnamese writers are so often thought of as being pre-ordained with a limited agenda to carry out throughout their writing life. This agenda consists of, namely: war, post-war conditions, totalitarianism, and, in a condescending goodwill action to allow for a picture of a somehow “full-fledge” culture, some exotic elements such as water puppets and Vietnam’s unique chèo or tuồng drama.

I’m too fed up with this faked destiny that is so unworthy to me.

What I am doing is to regain my authentic voice, develop it to its right power, and raise it to the right altitude, where it will be clearly heard and properly recognized by the world.

Here a sentence I read from an online document: “I was so consumed by reality to afford fantasy”. Well-said! I myself have for such a long time been “so consumed by reality to afford fantasy”, being caught in the trivial daily issues, but I’m now striving to get over it, to break through and lift myself to the point where I can take off with all the power of fantasy that has always been lying untapped inside me and the main, vital part of my so far unactualized self.

Now I know I can say the same as Pamuk did in his recent Nobel Lecture. For me, Vietnam is not any marginal part of the world. It is the center of the world. Similarly, we Vietnamese are not any Others to the rest of the world - implicitly, to the West. We are among the most authentic and qualified dwellers of the world. Here I live and write, creating, exploring, watching the growth of, and developing myself in, the entire multitude of imaginable and unimaginable worlds and realities.

These worlds are the territory where readers from all other corners of the world will not find an Otherness - a war-torn Vietnam, a post-colonial, totalitarianism-ridden Vietnam, an exotic, “unexplored” Vietnam, a “young tiger” Vietnam, you name it -, but rather another, strikingly alien yet unsettlingly similar to their own world.

My project - my ongoing novel - is to create a multi-reality, multi-universe version of what exists. The idea itself is far from “new” and unique, of course. The newness of the idea itself is not my concern. What essentially costs is the way the idea is developed and comes into full being, the way images, fantasies, emotions, passions, speculations, insights are added to it as bone, flesh, veins and blood are to a soul.

I am fully aware that many will find my future novel unsatisfying in the sense that it does not give a portray of Vietnam as they expected: no war atrocities, neither war victims nor war veterans, no retired generals, no bribing officials, no disappointed intellectuals, no would-be dissidents, no young people eagerly grasping the opportunities brought about by WTO and globalization.

This having been said, who knows, here and there in my novel this or that of all the abovementioned elements can be touched, yet it will be clear to readers that these are far from being what the novel is all about.

Here what I am doing: to discard any predetermined notion about the so-called Vietnam, to deconstruct any assumption of what a Vietnamese novel should be and should not be.

Anyone who couldn't imagine that a Vietnamese writer could afford to devote herself to, say, writing science fiction, will feel compelled to change his way of thinking as soon as he faces this kind of writing.

This kind of writing I am creating will partake in the workings of the world in such a way to adjust the common perception of one of its integral parts: in fact, I myself and Vietnamese writers like me are working to help change the world.

Naturally, it would be good for to me if I could attend a creative writing at your organization. It would be a good opportunity to me to see the world, physically. The world, which I know so intimately through words, sounds, and images, will present itself before me in all its mighty liveliness, infinite diversity, and rigorous beauty.

Of course, I’m not so stupid as to expect that such a trip will change my writing in a magical manner.

Instead, the trip would be, I think, one into larger dimensions of myself, one that would provide me with a deeper insight into the vaster realm which I would be able to partially fill with my own being.

In other words, this would help me strengthen the universal quality of my writing.

If, on the other hand, the trip would not be granted to me for this or that reason, I still have other, equally good ways to “attain the universal”, for, more than anyone else, I am fully aware of my free will and creative power.

The seed of something undefined and, although I’m barely aware of it at the present, much greater and better than me, has chosen to dwell within me, and it’s my responsibility to make it grow to the largest possible extent of its being.

Thanks for your kind(est) attention,

Tran Tien Cao Dang

Về Haruka (trích tiểu thuyết Life Navigator 25: Người tình của cả thế gian)

Cô chọn cho mình một căn tính Nhật Bản và một cái tên Nhật Bản là do một sự ngẫu nhiên tuy có thể không phải là thuần túy ngẫu nhiên. Giấc mơ đầu tiên mà cô chu du tới được từ khi cô bắt đầu hiện hữu theo cách của một Dream Navigator là giấc mơ của một binh nhì Nhật Bản đã lấy lưỡi lê đâm vào âm hộ một đàn bà Trung Hoa sau khi anh ta - người cuối cùng sau hơn ba mươi người khác - hiếp người này. Về sau, khi đã có nhiều kinh nghiệm và kỹ năng hơn, cô nhiều lần cố gắng thâm nhập vào giấc mơ cuối cùng của một trong những người Hiroshima chết khi quả bom kia nổ, song vì lý do nào đó (mà cô ít khi đủ sức nhìn trực diện) những giấc mơ như vậy chưa bao giờ mở lối cho cô. Cô tự chọn cho mình căn tính Nhật Bản và một cái tên Nhật Bản không nhất thiết bởi vì một trong các kiếp người đi trước cô và để lại dấu ấn trong gien tinh thần của cô là người Nhật Bản: so với cái thực tại - những thực tại - đã khiến cô đi đến quyết định này thì cái sự kiện đó (thuần túy cục bộ và ngẫu nhiên) là quá nhỏ bé. Hơn một lần cô đã vận mình vào tâm thức một người Nhật Bản - một cô gái, một đàn ông, một bà già, một nam thiếu niên, một bé gái - và trong những điều cô rút ra được từ việc đó có điều này: cô có thể khao khát một buổi hội ngắm hoa đào đến nỗi sẵn sàng đi nửa vòng trái đất trở về Nhật Bản hầu có mặt ở một lần như thế, chấp nhận cái nguy cơ rằng việc ấy có thể gây tử vong cho thể xác đã vô cùng kiệt quệ vì bạo bệnh của mình, và cô cũng có thể nhổ nước bọt, thành thật thấy muốn lộn mửa trước sự ngớ ngẩn và dở hơi của một khát vọng một ý nghĩ như thế, của bản thân cái truyền thống hội ngắm hoa đào và tất tật những gì nối kết với nó, và cô nhận ra rằng cả hai thái độ này, cả hai trạng thái này của tâm thức đều rất Nhật, đều rất người, đều tự nhiên và đáng có như nhau.

Cô cũng kinh qua và cũng cảm thấy giống như thế về các phương diện khác nhau, nhiều khi trái ngược nhau của người Trung Hoa, người Nga, người Ý, người Iran, người Thổ, người Việt, người Kazakh, người Zulu, người Hàn, người Ấn, nhiều phần của loài người, nhiều thế hệ người từng hiện hữu trước cô, những thế hệ người mà cô biết là không thể nói chắc họ hiện hữu trước cô hay sau cô, nói cách khác là đối với họ dùng một chiều thời gian duy nhất để phân định khoảng cách là việc không còn thích hợp. Bằng nhiều cách khác nhau cô đã học được - rồi học lại và rồi học lại - rằng có thể khóc về mọi thứ và có thể cười về mọi thứ. Sau nhiều trăm năm, đến một lúc cô trở nên có khả năng vừa chế giễu vừa yêu thương loài người, có khả năng chết vì nó đồng thời có khả năng hủy diệt nó để bản thân mình có thể tồn tại. Điều đó không ngăn cản cô, nhiều lúc, tự đáy lòng, muốn thỉnh thoảng quay về trú ngụ lâu hơn một chút trong cái ngã mình đã chọn, Haruka, muốn giữ lâu hơn đôi chút cái bản tính mềm mỏng ấy ở trên tiền cảnh, duy trì lâu hơn đôi chút cái trạng thái nơi cô có nhiều khả năng hơn người khác trong việc thực sự khóc, khóc cho mình cũng như cho thế giới và không xấu hổ, tận hưởng lâu hơn đôi chút, thêm lần nữa, sức mạnh lớn lao và hào phóng của cái nhìn và cái cảm thuần túy nữ tính, hay ít nhất cũng là cảm giác hoặc ảo tưởng về sức mạnh ấy. Cô muốn một lần nữa lại là cô gái Trung Hoa ấy, người đã nhìn chồng mình bằng cái nhìn đau đớn và hết mực trìu mến khi anh này dùng dao nhọn đâm cô một nhát tử thương, bởi trong thâm tâm cô biết thật ra anh không muốn làm vậy, hành động này là một cái gì xảy ra mà anh không kiểm soát được. Haruka yêu sự bất lực hoàn toàn và sức mạnh vô biên của cô gái trong khoảnh khắc đó.

Và Haruka muốn trở lại là cô gái Hàn thường xuyên tự nhắc mình và tự ngăn mình không được cảm thấy buồn vì dung nhan xấu xí của cô. Cô làm tất cả những gì cô có thể làm và phần lớn thời gian cô thực sự cảm thấy mình “có mặt trên đời chẳng để làm gì”, phần lớn thời gian cô cảm thấy mình thực sự vui sống, song thỉnh thoảng, vào những lúc không ngờ trước, cô vẫn thấy đau hoặc buồn hoặc không được vui như vậy hoặc bâng khuâng bởi cái sự kiện rằng cô là một cô gái xấu xí, rất xấu xí như cô tự nhận định, cực xấu xí theo thang đánh giá cô dành cho một mình cô, như người ta nhận định và đánh giá về sự hay mức độ xấu xí của một con cóc hay con kỳ nhông, khi có một biến cố nào đó, nhỏ hay to, lại nhắc cô - như bao lần khác - rằng cô không thể hoàn toàn quên đi chuyện đó được, đó là một điều cô không bao giờ hoàn toàn tránh khỏi được chừng nào cô còn sống, đừng hòng, chẳng hạn như khi, sau nhiều lần trước đây, sau bao nhiêu lần cô tự thề là điều này sẽ không lặp lại, cô thấy mình tức đến nghẹn thở khi có một gã đàn ông, không hẳn là xa lạ, vào một lúc bất ngờ chợt khen cô đẹp, tuy rằng có những lúc cô đã có khả năng phản ứng lại bằng tiếng cười song đôi lúc thì không, và cô hiểu ra rằng cô không cách nào khác ngoài luôn luôn sẵn sàng đối diện những thời điểm đó, chấp nhận để cho tâm trí mình đôi khi bị xâm chiếm bởi những cảm xúc đó bởi nó là tự nhiên.

Và Haruka muốn mình có thể ở lại lâu hơn một chút trong cô gái Việt đó, người duy nhất - hoặc có thể là duy nhất trong hàng triệu người - đã thật sự chảy nước mắt trước tầm ảnh con voi đực có ngà bị những con người nào đó - hình như là những con người mà nó cảm thấy mình có thể tin cậy - dùng rìu chém đứt gân chân và chảy máu đến chết, khi cô hình dung ra nỗi đau đớn, nỗi tuyệt vọng và có thể là nỗi phẫn uất của con voi trong những giờ phút cuối trước khi nó chết, những giọt nước mắt làm cho cô bị tất cả người xung quanh kêu là đồ hâm, cái lối định danh mà theo nghĩa nào đó đã buộc cho con vật chết kia chết thêm lần nữa và buộc cho cô một cái chết (thuộc loại khác nhưng cũng là chết) nếu cô cứ tiếp tục khác với đám đông theo cách này. Và cô biết mình không thể tránh được việc tiếp tục sống (có lẽ là đến hết đời mình) với cái án tử hình treo này, án tử dành cho những ai đi ngược lại dòng chảy của hầu hết đồng loại, rồi đây cô sẽ còn thường xuyên (và ngày một thường xuyên hơn) cảm thấy trên ngực mình sức ép của án tử đó. Vì những giọt nước mắt thật nhất của mình, cô trở nên lạc lõng, không thể dung nạp được đối với đồng loại. Cô vẫn sẽ cứ như thế, mãi mãi như thế, dư nước mắt khóc cho thế giới, mọi thứ trên thế giới, một bông hoa mềm mại rùng mình tự rơi xuống đất hoặc ít nhất rùn lại và héo đi một tí khi có tràng súng nổ mặc dù súng ấy nổ chả phải là để hủy diệt nó.

Và Haruka mong sao cho, trong khoảng thời gian lâu hơn đôi chút, mình trở lại là cô gái Nhật có “đôi mắt buồn nhất và nụ cười hiền dịu nhất trong hiện tại, trong một ngàn năm trước và một ngàn năm sau”, cô gái đã đóng hàng chục bộ “video người lớn” trong đó cô trao thân cho hoặc buộc phải trao thân cho hàng chục đàn ông, việc cô làm để kiếm tiền và chủ động chọn làm như một trong nhiều cách để thực thi ý chí tự do và khẳng định mình như một cá nhân tự do, ít nhất là theo như cô hiểu về nó, khẳng định quyền làm chủ đối với thân thể mình và do đó đối với cách hiểu về nhân cách mình, đối với tinh thần và linh hồn mình; mặc dù, khi cô liệt kê những sở thích của mình lên trang profile trong trang web cá nhân - những thông tin mà rồi sẽ được đăng tải lại trên hàng chục hay hàng trăm trang web khác, những trang chuyên nghiệp và thuần túy kinh doanh có, những trang a ma tơ và phi lợi nhuận cũng có -, những sở thích như là “cắm hoa”, “kiếm đạo”, “đọc sách”, “nhạc cổ điển nhất là Mozart, Dvorák, Bruckner”, “dắt chó đi dạo ngắm mặt trời lặn”, thì không khỏi có những khoảnh khắc - chỉ là những khoảnh khắc ngắn nhất người ta có thể hình dung - cô chợt dừng lại nghĩ: mình ghi ra như vậy để làm gì? Tận trong thâm tâm, nếu mình thành thật với chính mình, thành thật tuyệt đối, thì mình chả cần ghi ra như thế làm gì cả, hoàn toàn vô nghĩa, thật là không xứng với chính mình nếu như mình làm vậy là để ai đó - một ai đó - đừng hiểu sai hay phiến diện về mình, mình cần gì chuyện đó, mình đâu cần bất cứ cái gì như thế. Cô không cần điều đó, bởi nếu vậy thì tức là một lần nữa cô lại nhún mình chiều theo một những thói thường, những đòi hỏi, những câu thúc của cái thế giới mà cô không muốn theo, nơi giá trị của bản thân ta cần được những người quanh ta và khác ta chuẩn thuận. Cô biết hoặc ít nhất tin rằng những gì cô chọn để làm, cô đang làm hết sức mình, sao cho, “đến khi đời ta sắp hết, ta có thể nói rằng ta đã hiện tồn trong một thế giới của chính ta, sao cho ta sẽ không phải đi đến cái chết của mình trong nỗi ô nhục rằng ta đã chỉ hiện tồn trong thế giới của cha ông chúng ta, bởi vì đó sẽ là nỗi ô nhục lớn nhất trong mọi nỗi ô nhục”. Câu này, của một nhà văn người Áo, cô chưa hề biết và gần như chắc chắn là tự cô không thể nói ra, song nếu lúc nào đấy cô đọc được, cô sẽ thấy nó biểu đạt chính xác hoặc gần như thế suy nghĩ của cô, tâm thế của cô, mặc dù giờ đây khi đã biết nó rồi cô vẫn sẽ không nhớ lại hoặc trích dẫn nó, không nói giống như nó: cô sẽ tự thốt lời riêng của mình. Và mặc dù có những khoảnh khắc ý nghĩ như trên thoáng qua đầu cô, rốt cuộc cô vẫn gõ vào màn hình những từ cô muốn gõ: “đọc sách”, “cắm hoa”, “Dvorák, Bruckner”, “mặt trời mọc”, cảm thấy mình đang chạm vào khoảng không hay ít nhất là một màng mỏng, rất mỏng giăng trong khoảng không, và, ở đằng sau nó, lắng nghe, thập phần thấu hiểu, không phán xét, không một lời thừa, có khả năng hấp thụ đến vô tận, là người đối thoại, người đọc/xem/nghe đáng yêu nhất và tốt nhất của cô, chỉ một người trong vũ trụ này - là chính bản thân cô.

Và Haruka muốn ở lại lâu hơn đôi chút trong cuộc đời (hay giấc mơ-cuộc đời) của cô gái Việt từng có dạo trao thân có thời hạn cho những đàn ông có đủ tiền trả cho điều đó. Cũng như tất cả hay ít nhất là phần lớn những người sống trên trái đất, cô có câu chuyện đời riêng của mình và cô nghĩ chuyện đời cô không phải là không đáng được kể ra nếu có người - ít nhất một người - sẵn sàng nghe, song bởi thiên hạ đã có câu “đừng nghe ca ve kể chuyện, đừng nghe thằng nghiện nói hay” cho nên cô không bao giờ kể chuyện đời mình hoặc kể toàn những chuyện đời tự chế, không có thật và do đó là một cách để không kể chuyện đời mình. Mặt khác bởi vì cô biết tất cả hoặc gần như tất cả đám đàn ông kia không sẵn sàng hoặc chỉ làm bộ sẵn sàng nghe cô kể gì đó, hoặc sẵn sàng nghe cô nói và kể bất cứ gì ngoại trừ câu chuyện thật của cô, hoặc - trường hợp này ít hơn - giá như họ có nhiều hơn 24 giờ một ngày hoặc nhiều hơn một cuộc đời để sống thì có thể (chỉ là có thể) họ cũng sẽ quan tâm đến chuyện thật của cô, ngặt một nỗi ngày của họ và đời của họ chẳng được bao nhiêu, không nhiều hơn bất cứ ai, hoặc - trường hợp này ít hơn nữa - sẵn sàng nghe chuyện thật của cô ngay cả khi hoặc chính vì họ chỉ còn ba chục ngày để sống, tuy nhiên vấn đề lớn nhất là để có thể kể chuyện thật của mình cho họ - chỉ cho họ thôi - thì trước hết cô phải gặp được họ đã, mà để gặp được họ thì có khi cô phải mất từ ngàn năm đến triệu năm, phải hành cái nghề này 24 giờ một ngày và tất cả các ngày (trừ những ngày đèn đỏ) trong ngần ấy năm, tuy cũng có thể cô sẽ có vận may lớn hơn cô nghĩ và chỉ trong ba chục năm liên tục hành nghề như vậy cô sẽ gặp anh ta song rõ ràng là cô không thể trông mong vào một vận may nhỏ và đỏng đảnh đến mức ấy. Tốt nhất cô cứ coi như nó không tồn tại, cũng như hạng người sẽ lắng nghe chuyện thật của cô là hạng người không tồn tại, mặc dù tự đáy lòng, ít nhất là đôi khi, cô tự thú nhận với mình là cô biết không phải thế, hay ít nhất là tự thú nhận cô muốn thấy mình hy vọng rằng không phải thế. Rồi thì, tháng này qua tháng khác năm này qua năm khác, câu chuyện thực về đời cô, vốn chỉ tồn tại đối với mình cô, dần dần trở nên không còn tồn tại, không tồn tại đối với chính cô, mặc dù thật ra đó đơn thuần là một cách nói: nó vẫn còn đó trong trí óc, tâm hồn và ký ức cô, chỉ có điều, những khi nghĩ hoặc nhớ đến nó (ngày càng ít), cảm xúc của cô không hề mạnh hơn cảm xúc khi cô kể cho đám đàn ông những câu chuyện khác hẳn về đời mình: câu chuyện thực không còn nổi bật hơn, không còn có vẻ quan trọng hơn, không còn làm cô đau, không còn cái sức nặng và sức nóng của máu thịt ấy, những phẩm chất không thể thiếu của một câu chuyện thực - chuyện duy nhất thực - không còn đó nữa. Câu chuyện thực vẫn còn đấy, song đã mất đi cái vị thế vô song của nó, không còn cái sức mạnh (từng có lúc tưởng như) không gì thay thế được của nó. Nay cô có nhiều câu chuyện khác nhau về đời mình, tất cả đều có vẻ thực và có thể thực như nhau và nếu bảo là không thực thì tất cả đều không thực như nhau. Tất cả đều không thực nhưng tất cả đều rất thực, không có vẻ gì là không thực một khi cô kể nó bằng tất cả tâm hồn mình, bởi vì cô kể nó bằng tất cả tâm hồn mình, làm cho nó trở thành thực tại, làm cho nó tràn đầy cái trường năng lượng bí ẩn của sự sống, của vận động, cái vận động toàn thể trường cửu mà cô có thể cảm thấy ở sâu bên dưới mỗi câu mỗi từ cô nói, như lòng biển ẩn dưới ngọn sóng trên mặt. Cô cảm thấy mình có thể hiểu được những người diễn kịch đóng phim, với họ theo nghĩa nào đó thì đời có nhiều lần chứ không chỉ một lần, trong chừng mực nào đấy hoặc đôi khi đó cũng là một thứ hạnh phúc. Tuy nhiên dù thế nào thì cô cũng không cho rằng sự giống nhau giữa cô với đám diễn viên có thể lấy gì làm lớn, xét theo nghĩa nào đó thì cô hơn họ nhiều, chính cô mới là người trội hơn, bởi vì cô có thể sửa đổi bất cứ cái gì trong những câu chuyện đời mình hoàn toàn theo ý mình, không có thằng hay mụ đạo diễn nào can thiệp, phá ngang và tác động tới cô cả trong khi đám diễn viên thì không, ngoại trừ những ai vừa đạo diễn vừa viết kịch bản vừa thủ vai chính song mấy ai được như thế. Mặt khác nếu ai đó không tin chuyện đời cô - nếu họ chịu nghe cô kể và nếu dòm mặt họ cô thấy là họ đáng cho cô kể - thì cô lại càng không tin gấp bội bất cứ cái gì họ nói về họ cho cô nghe hoặc không phải cho cô mà cho người khác song dấu vết về điều đó thì lồ lộ ở con người họ, không thể nhầm, như hàng tá thứ nước hoa mạnh nhất xức lên một thân người hàng tháng trời không tắm đầy cáu ghét chốc ghẻ lở loét rỉ mủ chảy máu. Họ làm gì có chuyện đời “thực” của họ, cuộc đời “thực”, con người “thực” của họ. Không còn lại bất cứ một cái gì là “thực” ở họ nếu ai đó còn ngây thơ hoặc ảo tưởng đến mức đi tìm một cái gì là “thực” ở họ, họ đâu có gì khác ngoài một chuyện đời giả, một cuộc đời giả, một cái tôi giả, do họ tự tạo ra và sống trong đấy, sống trong đấy và thành thật tin rằng mình đang sống cuộc đời thực và sống trong con người thực của mình, song cũng có thể họ không tin như thế vì họ biết là không phải thế hoặc vì họ không còn tin bất cứ cái gì, không muốn tin bất cứ cái gì, đằng nào thì cũng như nhau, cái duy nhất thực đối với họ là dục vọng của họ, mọi thứ dục vọng hay dục vọng về bất cứ cái gì và sự thỏa mãn nó, tìm mọi cách và bằng mọi giá thỏa mãn nó. Cái duy nhất thực ở họ đối với cô, ít nhất là với cô, là cái dương cụ của họ thọc sâu vào cô mà dập từng hồi, hùng hục, thô thiển và thú vật hoặc chậm rãi đường hoàng và lão luyện, cái phụt ra từ đó, động năng, độ đậm đặc, độ nhớt, màu, mùi, vị của nó (trong trường hợp nó phụt vào miệng và họng cô), mùi mồ hôi, mùi răng và mùi hơi thở của họ (cô có thể biết gần như chắc chắn, chỉ bằng cách nghe hơi thở, rằng người đàn ông đang vào trong người cô đây đã ăn gì uống gì trong bữa ăn gần nhất, trước đó bao lâu, có ăn rau không, có ăn tỏi không, có ăn đồ biển không, uống rượu hay uống bia hay rượu trước bia sau hay bia trước rượu sau hay bia rượu gần như cùng một lúc), và những gì họ nói hoặc quát hoặc thầm thì vào điện thoại mặc cô nghe thấy hoặc những khi họ cho là cô không nghe thấy, khi cô đang tắm, khi cô đang ngủ hoặc chưa ngủ hẳn hoặc đã thức dậy nhưng vẫn nhắm mắt hoặc đang vờ ngủ, tỉ như cái lần họ nói (và cô nghe thấy) đại loại như, Đồ ngu, dựng hiện trường giả đi, nói là nó tự tử, tụi kia nó đéo biết đâu, mà nếu nó nghi ngờ gì thì có tao đây, đụ má nó làm được cái đéo gì. Bản năng sinh tồn nhắc nhở cô rằng trong những tình huống như vậy cô nên im lặng, phải im lặng, sẽ là sai lầm không thể tha thứ nếu cô lại đi hành động, nói, thậm chí là nghĩ giống như thể điều cô vừa (tình cờ) nghe được là một cái gì có thực, nằm trong thế giới thực và phải coi là thực, chỉ cần cô nghĩ, nói và làm như thể nó là thực - khiến cho thế giới biết rằng nó là thực, nó hiện hữu và có thực - thì nó sẽ nghiền nát cô ngay và bản thân cô sẽ không còn là thực nữa. Khôn ngoan nhất là hãy cứ coi như cô vừa nghe thấy một cái gì không thực thuộc về một thế giới do ai đó bịa ra hay tốt hơn nữa là thuộc về một giấc mơ, coi nó là thế - như thể nó đúng là thế - và không làm không nói không nghĩ gì về nó, là giấc mơ nên nó chẳng đáng gì.

Và Haruka muốn tiếp tục là cô gái đó lâu hơn một chút, cô gái luôn ao ước và từng có lúc có triển vọng thực sự trở thành diễn viên chính trong vở ba lê vũ trụ đầu tiên, vở ba lê đầu tiên diễn ra trong không gian vũ trụ ở điều kiện không trọng lực. Cô yêu nó, cõi tự do này, cõi tự do mà hầu hết những người đã sống hoặc đang sống và tự do hoặc nghĩ là mình tự do thảy đều không biết tới: cõi tự do nhân đôi hoặc nhân bội của kẻ vừa thoát khỏi lực hút hay sự câu thúc của trái đất lẫn lực hút hay sự câu thúc của tâm trí nhân loại. Khai phóng thân thể và linh hồn mình theo những quỹ đạo và những mẫu hình mà nhân loại chưa bao giờ biết tới, thuận theo vũ điệu của vũ trụ và làm phong phú thêm, làm biến điệu một cách khôn lường cái vận động toàn thể của vũ trụ, những biến điệu hài hòa, trật tự trong phóng túng và phóng túng trong trật tự, đẹp. Đó là con đường mở ra trước mắt cô trong giấc mơ đêm cũng như giấc mơ ngày của cô, con đường mà lẽ ra cô đã dấn vào hoặc theo nghĩa nào đó là đang dấn vào nửa chừng nếu như không có cái biến cố ấy xảy ra khiến cho một trong những tọa độ không-thời gian quanh cô đông cứng lại thành một cỗ quan tài bằng bê tông giam cứng cô: cô trở thành con côn trùng giang cánh và hóa thạch trong lòng khối hổ phách, một đôi cánh giang ra một cách vĩnh viễn vô ích giữa cõi vô hạn. Một cái chết tức tưởi, oan khuất, đó là chữ người ta dùng để nói về sự chấm dứt đột ngột này của sự nghiệp cô và cuộc đời cô, tuy nhiên Haruka biết nhiều hơn phần lớn người khác về chuyện trên thực tế cái gì chấm dứt và cái gì đang tiếp tục, và cơ dõi theo những chuyển hóa của điều đó bằng trái tim khi chùng khi thắt của cô, theo dõi và đồng thời làm những gì mà cũng trái tim này mách bảo cô làm. Những gì cô thấy mình phải làm là một trong vài lý do để cô cứ muốn kéo dài thêm nữa chặng thời gian lưu lại ở kiếp người này, mặc dù đó cũng là điều cô cảm thấy mỗi khi lưu lại ở bất cứ kiếp người nào. Luôn luôn gắn bó hơi quá nhiều với những bản thể khác, đó hẳn là một phần nội dung chính người ta muốn nhắc tới khi dùng những từ như “rắc rối”, “đa mang” để nói về Haruka và số phận cô.

Nhà thơ và tình yêu

(Ghi chú: Truyện ngắn này viết năm 1991, sửa chữa vào khoảng năm 1997, chưa đăng ở đâu. So với chuẩn ISO của bản thân tôi hiện tại về văn chương, truyện này không đạt. Tuy nhiên, hẳn không phải là nó không có vài đoạn đáng đọc.)

Hỡi các bạn, những ai từng biết và yêu mến Nhà Thơ! Chàng không ở đây nữa, không bao giờ nữa...

Nhưng hãy cho tôi kể câu chuyện này, nhờ vậy các bạn sẽ thấy chàng vẫn ở đây, đang nói với các bạn và lắng nghe các bạn. Vâng, Nhà Thơ đã ra đi, với thời gian này của chúng ta chàng đã chết, nhưng chàng đang sống trọn vẹn ở một thời gian khác rất xa chúng ta, xa đến nỗi sự tồn tại riêng rẽ của bất cứ cá nhân nào cũng hoàn toàn vô nghĩa với chúng ta.

Vâng, chàng đã ra đi. Và mặc dù tôi đã có lời thề không tiết lộ bất cứ gì về những sự kiện cuối cùng của đời chàng, mối tình của chàng với người con gái bình thường từ thế kỷ hai mươi, Người Phụ Nữ Duy Nhất của chàng, Người Phụ Nữ Hầu Như Là Chính Bản Thân Chàng, tôi sẽ không thể lặng câm như hòn đá kia ; nếu đến giờ tôi vẫn im hơi lặng tiếng, ấy chỉ vì tôi ngưỡng mộ và yêu chàng ; tôi sẽ nói về chàng, và chàng sẽ hài lòng rằng rốt cuộc tôi đã làm điều đó, rằng tôi đã không trói mình vào lời thề với chàng.

Cho phép tôi bắt đầu câu chuyện bằng Hương, vì tuy sống trước chàng ba thế kỷ, nàng là vợ và người yêu của chàng. Vâng; khác với tôi, nàng là vợ và người yêu chàng...

Nàng là con gái nết na của một bác thợ giày. Nhà nàng ngay trên mé sông; mỗi con nước lớn lại nhấn chìm cầu tre vào ngõ nhà nàng khiến người qua lại trông như bước trên mặt nước. Năm ấy nàng mười tám tuổi. Chàng đi qua nhà nàng mỗi một lần; qua cửa xe chàng thấy nàng lội bì bõm hướng về nhà, một tay cắp rổ rau, ống quần vo lên quá gối; da thịt nàng trắng như bản thân sự trinh bạch của nàng, hiện thân của sự thanh khiết và dịu hiền. Chàng thoáng thấy một bên khuôn mặt nàng; nàng có cái mũi nhỏ trông như bằng sứ, miệng dường như mỉm cười còn tươi mát và nồng nàn hơn một đóa hồng. Hình ảnh đó chàng không làm sao quên. Hình ảnh đó là đóa hoa trường cửu ngát hương lên những năm tuổi trẻ của chàng. Với chàng hoặc nó thiêng liêng hoặc thân thiết ruột rà lắm vì mỗi khi nhắc tới mắt chàng lại bừng lên niềm xúc động thành kính như đôi mắt hướng về Trời của kẻ tuẫn đạo, và môi chàng nở nụ cười mà tôi không biết tả ra sao, nó gần như nụ cười em bé thấy mẹ về trong mơ. Thế rồi dòng đời cuốn chàng đi một nơi và nàng một ngả, và tám năm sau khi lại thấy Hương, chàng say sưa chộp lấy nàng mà tự hứa mình sẽ chết với vòng tay ôm chặt nàng. Chàng đã nhớ nàng một cách đau đớn và nay chiếm đoạt nàng mãnh liệt. Chàng không buông tha nàng suốt mấy con trăng. Cuồng phong của dục vọng chàng vùi dập Hương; nàng chẳng biết lấy gì cưỡng lại.

Rồi một hôm sau cuộc mây mưa nàng nhỏ nhẹ nói nàng đã có thai với chàng. Chàng trắng đêm suy nghĩ. Chàng hoảng sợ thấy mình đầy nghĩa vụ với nàng.

- Ta không thể cưu mang nàng, - chàng nói.

Chàng muốn làm rể một nhà quyền cao chức trọng; nàng, nàng là thợ thêu, gia thế tầm thường. Dù sa chàng vẫn xót thương nàng. Chàng không phải kẻ ác tâm ; tôi biết.

... Thì vâng, tôi kể tiếp. Chàng bảo: phá thai đi; trong giọng chàng là một sự dứt khoát nặng nề đến nỗi Hương khóc. Chàng phát bực khi thấy nàng khóc; chàng vỗ về, hôn hít, khuyên lơn nàng rồi lại say sưa đè nghiến lên nàng. Chàng giày xéo nàng dữ dội hơn bao giờ hết, không buồn biết nàng khóc. Chàng mơ hồ cảm thấy đây là lần cuối cùng, nhưng linh cảm rằng mọi chuyện không kết thúc ở đây... Càng day dứt chàng càng cuồng bạo với nàng. Khi chàng hồng hộc trút tinh khí từ chàng qua thân thể nàng, nàng vẫn sụt sịt khóc. Chàng sửa lại áo của chàng rồi đi, không thèm nhìn nàng nằm sõng sượt ở đó, tênh hênh cặp vú trần.

Nhà Thơ không kể hết mọi chi tiết của lần ái ân buồn thảm đó. Chàng giữ thẹn cho nàng. Những gì các bạn thấy đó, tôi chụp được nhờ dùng phrenoscope (não kính) nhìn trộm tâm linh chàng giữa lúc chàng nhập định; chính qua phrenoscope tôi sững sờ trước vẻ đẹp thanh khiết của Hương mà Nhà Thơ ví với Phật Bà Quan Âm, vẻ đẹp mà chàng chỉ dám len lén nhìn trong những giấc mơ.

Tôi một mực cam đoan với Nhà Thơ rằng ngay lúc chàng bỏ Hương mà đi không buồn trải áo che ngực nàng, chàng vẫn tôn thờ nàng... Dù tôi biết rõ không kém chàng rằng những phút ấy chàng chẳng có tâm trạng nào khác ngoài hả hê bởi lần nào chiếm đoạt được Hương với chàng đều là một chiến công lớn. Và xiết bao bạo liệt là chiến công cuối cùng của chàng...

Nhưng chiến công ấy không khỏi làm chàng u uất.

Ta làm gì nàng vậy? Ta làm gì nàng? Ta đã nghĩ gì rồi lại đã làm gì nàng?.. Đi đường búa gõ ong ong nơi thái dương chàng. Để tự vệ chàng nói: Ta làm gì được cho nàng? Ta còn làm gì được? Chàng tự nhủ: Ta sẽ gặp nàng... Nhưng để làm gì, còn để làm gì ? Chàng thấy mình là kẻ hèn nhát, vô sỉ, khốn nạn. Nhưng cảm giác đó day dứt chàng không lâu: chỉ non tháng sau đã hoàn toàn trở lại con người thật, hãnh tiến và lạnh lùng của chàng, và chàng kết hôn với người con gái chàng chọn làm đá lát đường hoạn lộ, con gái rượu một vị có quyền thế, người đàn bà vô tội về sau sẽ sống như đã chết vì chàng.
Chàng mãi mãi không gặp Hương, không viết thư cho Hương, không muốn biết nàng ở đâu, làm gì, mạnh khỏe hay tàn tạ, hạnh phúc hay khổ đau. Chàng muốn rằng với Hương chàng đã chết và với chàng Hương đã chết. Chàng vậy đó: một kẻ khốn nạn, chính chàng nói thế...

Cái chữ khốn nạn ấy, chàng nói về chính chàng hay sao? Không, chàng không nói về chàng - Nhà Thơ, cũng không hẳn nói về gã đàn ông ba trăm năm trước kia; chàng nói như về một con người, một con người duy nhất, và đó là cả nhân loại. Nhưng rốt cuộc thì tôi cần gì cái mớ bòng bong đó của Thời gian và Nhân loại?! Tôi chỉ muốn sao, với tất cả những điều đó, chàng vẫn là chàng, Nhà Thơ, và chàng vẫn ở đây, lúc này, mạnh mẽ nắm tay tôi, mỉm cười dịu dàng với tôi...

... Để tôi nhớ lần đầu tiên chàng trông thấy Hương... Một ngày bất hạnh! Có một nỗi đau lạ lùng, không thể tả, không thể lý giải, giống như nỗi sợ nước thầm kín mà mãnh liệt của những người chết đuối trong tiền kiếp, đã giục chàng dùng chronoscope (thời kính) điểm qua một lượt tất cả tiền thân của chàng, và ở cuối thế kỷ hai mươi chàng bắt gặp Hương; chàng thấy nàng chết ngay sau khi sinh đứa con từ mối tình với chàng ; nhưng điều đáng nói không phải bản thân việc Hương chết, mà là cơn đau và nỗi sợ khôn cùng Hương phải chịu vài giờ trước và có lẽ cả sau khi chết.

Chàng đau đớn vì nỗi không hay biết gì số phận của Hương sau khi bị chàng - của ba trăm năm trước - bỏ rơi sau hàng rào dâm bụt, đến độ một đêm kia chàng mạo hiểm đi thăm nàng. Lần đầu tiên, tôi nhớ rõ lắm, đó là lần đầu tiên chàng vượt thời gian về với nàng...

Chàng định làm gì ư? Tôi không biết.

Nhưng không gặp nàng.

Nhà Hương, chênh chếch cửa sổ có một cây mai. Nhà không còn nữa; thay vào là một quán cóc. Cây mai thì vẫn đó.

Hỏi hàng xóm, một nhà bán củi. ồ nhà ấy, còn gì nói! Họ đốt nhà rồi dắt díu nhau đi; đi mất rồi, lâu lắm rồi. Đi đâu? Ai biết! Chẳng ai rỗi hơi để bận tâm mấy chuyện đó. Còn... người con gái. Cô con gái độc nhất của nhà ấy? Cô ta bỏ nhà đi trước đó ít lâu, nghe nói theo trai, họ nói. Người ta có loáng thoáng thấy Gã ấy... Chàng không nghe, thở dài ngước nhìn trời. Người ta ngó chàng chằm chặp. Chàng là ai?

Chàng lại đi tìm nàng...

Thế rồi mọi chuyện thật sự bắt đầu từ khi chàng thấy Hương, hầu như hoặc giống như điên, nằm bất động trên bến sông, tơi tả, trần truồng, nóng hầm hập như thể máu sôi lên trong nàng, giữa một bầy trẻ con chỉ trỏ, đùn đẩy nhau, cấu chí, cười the thé và la ó. Lần sau chàng gặp Hương trong ni tự tịch liêu sau rặng trúc bên đường liên tỉnh ; ai đó đã đưa nàng về đây. Hôm nào chàng cũng về thăm nàng. Buổi sáng, trước bức họa Bồ Đề Đạt Ma quảy dép về Thiên Trúc chàng âu yếm ngắm nàng quỳ trong góc Phật đường chỗ ít ai thấy nhất mà lâm râm tụng kinh cùng các ni sư - thật ra nàng có thuộc gì cho cam, nàng chỉ đánh bạo đọc tất cả những gì nàng nhớ, tất cả những gì nàng đoán già đoán non từ miệng các ni sư rồi diễn dịch theo ý mình, và đôi khi sơ ý buột ra một câu chẳng ăn nhập lắm với cảnh chùa thì nàng đỏ mặt thẹn thò nhìn quanh dù chẳng ai nghe hay nhìn nàng. Đêm đêm khi nàng xếp bằng trên giường tỉ mẩn may chiếc áo lót đầu tiên cho con - chẳng hiểu sao nàng tin chắc rằng đấy là con gái - chốc chốc lại dừng, nghĩ ngợi gì rồi thoáng cười buồn thì chàng nín thở ngắm nàng từ ngoài hành lang tối thẫm hay tràn ngập ánh trăng. Có đêm mưa gió dập tơi bời ngọn trúc khiến bầy lá khô ràn rạt tốc lên như đàn chim đang ngủ bị bắn, chàng đánh bạo bay qua cửa sổ quỳ bên đầu giường Hương, cố gắng hôn nàng dù chỉ như một hơi gió và suốt đêm canh chừng tấm chăn xổ mép của nàng. Sáng tinh sương, khi Hương thả gàu múc nước bên giếng thì chàng leo lên cành sung nơi có nắng xuyên qua để trìu mến nhìn mái tóc ngắn ngủn của nàng như cô bé vừa qua bệnh thương hàn không thể che cái cổ mảnh dẻ trắng xanh và gợn mát như ngọn lau; cảnh ấy làm cho lòng chàng dịu lại. Một đêm kia Hương ra trước hiên tựa cột nhìn trăng, chợt thở dài ứa nước mắt khi trong gió vẳng tiếng người mẹ nào gọi con. Tóc Hương mềm như tơ, vai gầy như chim, cổ tay như nhành liễu, bụng Hương vượt mặt, làn da Hương sáng ngời trong ánh trăng nhưng không hẳn vì nó vốn trắng nuột mà vì nó nhợt nhạt quá; trước cảnh đó Nhà Thơ đột nhiên rùng mình như linh cảm điều gì tuyệt đẹp nhưng đau nhói và khủng khiếp lắm. Chẳng đành lòng chỉ đứng xem nàng - không làm bất cứ gì, theo đúng Luật Thời gian; chàng hóa vào người phụ nữ đang tìm con đó đến gõ cửa chùa gặp nàng, ỉ ôi tâm sự với nàng. Trước nỗi đau của người mẹ thấy mình mất dần đứa con từng ngày một mà không cách nào giữ lại, bỗng dưng Hương bình tĩnh và can đảm hẳn lên; nàng an ủi, động viên chị, khi chia tay, Hương dịu dàng nắm chặt tay chị, và cả hai trở về trong tâm trạng ấm áp, bình thản chờ đợi.

Tôi có thể làm gì khác cho Hương? Đã biết trước đoạn kết cuộc đời nàng, tôi có thể làm gì hơn? Tôi có thể nào thay đổi số phận một con người đã sống và đã chết trước tôi nhiều thế kỷ? Bạn nói đi, nếu bạn biết tôi có thể làm gì hơn cho nàng...

Anh không thể làm gì cho Hương, tôi cố thuyết phục chàng. Cũng như theo Luật Thời gian, anh không có quyền làm bất cứ việc gì cho nàng. Nhưng chàng không thể nghe tôi, chàng không muốn nghe tôi. Chàng vẫn đều đặn ngày ba lần về với Hương, và tôi, đều đặn tiễn chàng đi, theo chàng về.

Chàng tìm ra vô số cách khôn ngoan và liều lĩnh khác để thật sự ở gần nàng - tôi muốn nói, ở bên nàng trong cùng không thời gian của nàng như một con người bằng vật chất như nàng, chứ không phải một dòng sinh điện, một luồng nguyên khí mà với nàng chẳng khác gì một hồn ma. Như một khách thập phương mặt mũi đầy bụi đỏ, chàng gặp nàng giữa chợ, hỏi đường và theo nàng về ni tự ở đó chàng ngủ ngon lành suốt buổi trưa oi nồng dưới bóng cây mít. Trong cơ thể một thiếu nữ theo bạn đi buôn chuyến lần đầu nên trước con mắt đám thuế vụ và tài xế hãy còn ngượng ngùng, chàng gặp Hương bên những vồng cải xanh non bên hàng rào phía Tây của chùa và khẽ khàng kể với nàng những mẩu tin rời rạc về gia đình Hương mà chàng nghe được qua người thứ ba, thứ tư nào đấy, những mẩu tin mà chàng mạnh miệng thốt ra vì biết nàng sẽ mỉm cười mệt mỏi toại nguyện, lệ rân rấn nhưng không khóc, dấu hiệu đầu tiên về tác động của những ngày ở chùa. Lần thứ bao nhiêu đấy, nương vào một lương y vừa hành hương từ núi Yên Tử trở về ghé qua chùa hái ít lá thuốc, chàng gặp nàng đang nhặt rau chuẩn bị bữa thọ trai cho các ni sư; chàng hỏi han nàng đôi ba chuyện rồi nhìn đăm đăm vào mắt nàng và đột nhiên nói trong khi nàng sững sờ nhưng nhẫn nại nghe về vẻ thanh xuân ngời ngợi của đứa con nàng sắp chào đời, về những ước mơ chưa thành của nàng, về những gì sẽ đến với mỗi người sau khi chết.

Thấy nàng băn khoăn, đăm chiêu, tự dưng bật cười, phẩy tay nói đùa với chàng rồi lập tức lại đắm vào một nỗi lo âu mơ hồ, chàng chẳng an tâm ra đi ; chàng trở lại hầu như ngay sau đó, lần này trong hình dạng chính chàng được vật chất hóa - điều cấm kỵ tuyệt đối của Luật Thời gian -; lần đầu tiên chàng xuất hiện trong đời nàng như một người thật ra chưa hề tồn tại vào thế kỷ hai mươi do đó không thể nào hiện diện trong đời Hương ; sau mọi hình hài khác, chàng về với nàng như chính chàng, người đàn ông xa lạ với nàng nhưng biết nàng từ lâu và tha thiết yêu nàng. Chàng trở về với nàng như một nhà thơ xa xứ về thăm quê đi vãn cảnh và sửng sốt trước cảnh thâm u cô tịch của ngôi chùa sát bên đường liên tỉnh; chàng tìm nàng ngoài mảnh vườn sau chùa mà trong lòng hiểu rằng với chàng - Nhà Thơ từ thế kỷ hai mươi ba - thế là hết. Chàng đã vi phạm Luật Thời gian; chàng mãi mãi không thể sống ở thời đại chàng ra đời nữa ; từ nay chàng thuộc về thế kỷ hai mươi này; chàng chuyển sự hiện hữu của mình - và trách nhiệm trước hiện hữu đó - về thế kỷ hai mươi này; chàng chỉ có một đường để chọn, và chàng chọn cái chết của Nhà Thơ, bạn thân yêu của tôi...

Vậy là, bằng hình dạng chính mình, chàng thâm nhập hẳn vào cuộc sống của Hương, chính xác hơn là mấy tháng sau cùng của đời nàng ; hiển nhiên chàng không có quyền làm gì để kéo dài cuộc sống của nàng, thay đổi điều đã xảy ra, nhưng trong mấy tháng cuối cùng đó, chàng đã làm hết khả năng mình để giúp nàng sống trọn vẹn, và mấy tháng đó thực sự nàng đã sống nhiều hơn tất cả những tháng năm trước đó của đời nàng. Chàng không gặp nàng nhiều lắm, nhưng nàng luôn bình tĩnh và khấp khởi chờ đợi chàng. Chàng lưu ý và chia sẻ với nàng ánh nhìn ươn ướt dịu dàng của con mèo con, những cành mai khẳng khiu sẽ nở hoa vào đầu năm, nụ cười rạng rỡ đầy mộng mơ và tình yêu của người thiếu nữ đúng một giây trước khi chết bất đắc kỳ tử vì một chiếc xe tải lạc tay lái, về điều giản đơn mà những vòm cây trong vườn chùa có thể nói khi chúng thật sự im lặng.

Chàng mở cho nàng bí mật về bóng những đám mây: nếu bạn ngồi trên máy bay từ rất cao, bạn sẽ thấy những cụm mây trắng chẳng khác nào mấy túm bông gòn nhỏ xíu người ta thường xé ra vấn đầu que tăm chấm thuốc đỏ, treo lơ lửng trên mặt đất chùng nửa centimét, một centimét không hơn, bằng những đinh ghim vô hình, và ánh mặt trời từ phía Đông làm chúng đổ lên mặt đất những cái bóng tối sẫm đến mức ta có cảm giác nếu lọt vào trong đó sẽ hoàn toàn không thấy gì, gần như con giun dưới lòng đất thôi, hẳn con người chúng ta không thể nào sống sót trong bóng tối đó, nhưng sự thực đâu phải vậy: nếu ta ở trên mặt đất thì đó chính là những bóng mây làm ta rợp mát trong chốc lát, thoát khỏi cái nắng gay gắt nhưng nào có cướp khỏi ta ánh sáng ban ngày; và khi ta nhìn từ trên cao, trong khoảnh khắc ta lẫn lộn kích thước của mình trên mặt đất với kích thước khi ta lên đến một tầm cao đủ để bao quát thế giới. Sau đó chàng gợi cho nàng nhìn cái chết cũng như sự sống không chỉ từ kích thước một kiếp người mà từ toàn bộ dòng sinh sinh hóa hóa không ngừng của vũ trụ; chàng khuyến khích nàng hãy cùng chàng biết lặn hụp trong đại dương nhân sinh như bất cứ ai khác và rất có thể sẽ chết chìm trong đó mà chưa một lần đủ sức ngoi lên thấy chân trời, đồng thời lại luôn luôn nhìn rõ trọn vẹn chính đại dương đó như một cái lạch vừa vặn sải tay mình, một vũng nước vừa gọn bước chân mình xoãi qua; nhưng thực sự không có ranh giới giữa hai kích thước đó của đại dương và chính ta. Hầu hết những gì chàng nói lẽ ra rất mới lạ và mông lung với nàng, nhưng chàng hiểu rõ điều đó và chú tâm dùng những lời giản dị, trực tiếp nhất, phù hợp với hiểu biết và tính cách của nàng. Ban đầu nàng suy nghĩ một cách nghiêm trang, thậm chí hơi quá trịnh trọng, đôi khi căng thẳng về những điều chàng nói, một phần chỉ vì quý mến chàng. Về sau nàng càng tự nhiên và linh hoạt hơn, nàng vừa ra vẻ trầm tư vừa chăm chú nhìn chàng với nụ cười đằm thắm, nhẫn nại, hơi tinh nghịch, như thể muốn nói: đợi đấy, em sẽ hiểu anh ngay cho mà xem; rồi một lúc nọ nàng bỗng reo lên hân hoan và hoàn toàn tự nhiên rằng bây giờ nàng hiểu vì sao có những người đón cái chết một cách nhẹ nhõm và an lạc làm vậy, trước kia nàng ngạc nhiên, không thể hiểu họ, không tin mình có thể như họ, nhưng có lẽ nàng sẽ không thế nữa. Chàng hồ hởi thấy nàng đã hiểu hơn về cuộc sống, về con người, chính mình, và điều đó làm nàng thêm vui, thêm chăm chú, mẫn cảm và dịu dàng.

Và như vậy, với nỗ lực bền bỉ, không hy vọng và chân thành của Nhà Thơ, nhưng hơn thế là sự chú tâm nhu mì, khiêm nhường và độ lượng của nàng, Hương đã dần dần ngộ về cuộc sống, và mặc dù tuyệt không có ý niệm về cái chết của chính mình không còn bao xa - làm sao có được khi nàng đang yêu đời đến nhường ấy - nhưng nàng đã có thể cùng chàng nói một cách điềm đạm hoặc im lặng thanh thản về cái chết. Nếu như trước kia, cứ hễ nhìn cảnh những đám tang nương nhờ cửa Phật, những tấm khăn sô, những khuôn mặt bơ phờ vì bàng hoàng, vì khóc và mất ngủ, mùi hương khói, bát cơm đầy tàn nhang cắm đôi đũa dựng đứng và những bài kinh siêu độ, bao giờ nàng cũng tự dưng ngậm ngùi, mắt lẫn mũi đều đỏ lên, môi run run, không ít lần chạy về phòng sụt sùi khóc mà chạnh nghĩ đến cha mẹ, thì nay nàng có thể nhìn tất cả cảnh đó với vẻ nghiêm trang không buồn không vui, đầy trìu mến và cảm thông; người ta có thể cảm thấy ở nàng một sức mạnh mới; Phật tử từ xa đến lễ độ chào nàng nơi lối đi và bỗng dưng hỏi nàng những câu thường chỉ dành đến lúc gặp các sư bà trụ trì.

Chàng gợi cho nàng về niềm vui trong mỗi lúc, mỗi ngày bình thường, mỗi vật và mỗi việc bình thường. Chàng cũng chú tâm giúp nàng chuẩn bị sống trọn vẹn mỗi ngày hôm sau, nhưng chẳng bao lâu chàng hiểu việc ấy không cần thiết nữa; chàng nhận thấy, thật ra từ lâu trước khi gặp chàng Hương đã thích nghe gà gáy mỗi sáng sớm, cảm thấy sung sướng và không hiểu sao lại xót xa khi ngắm con chim sẻ một mình bay qua cánh đồng; dường như cảm thấy trước rằng nơi nào đó, lúc nào đó, nó sẽ bị bắn. Chính nàng mới có thể là người đã trả lời không chút giận dữ, bối rối, trầm uất hay kiểu cách khi có kẻ thẳng thừng đề nghị nàng hãy đi kiếm tiền bằng vốn trời cho của nàng: “Bộ hết đường sống hay sao mà phải làm cái nghề ấy?”; nhưng khi có ả điếm hết thời bị một bọn vô lại hãm hiếp tàn tệ bò đến ngất bên cổng chùa thì nàng lặng lẽ dìu về phòng chăm sóc với tất cả tình yêu thương. Cảm động và sung sướng, chàng dõi theo từng việc nhỏ nàng làm, cho đến ngày kia chàng chợt nói với tôi có lẽ chàng không còn gì phải làm để giúp Hương nữa. Bây giờ nàng có thể luôn luôn nhìn cái chết một cách thân ái, bình tĩnh và thanh thản ; nàng không ghê sợ xác chết một con người mà cảm nhận nó như một thân cây chết, và nhìn cái chết của chính mình như sự vong thân của dòng sông khi ra đến biển lớn. Giờ đây chàng biết nàng sẽ thở hơi cuối cùng mà không tự dày vò, sân hận, tiếc nuối hay sợ hãi; nàng sẽ yên lòng trao lại đứa con - nàng đặt tên là Mai; nàng yêu loài hoa ấy, yêu cách nó sống, bày tỏ mình rồi lại quay về lặng im - vào tay các ni sư và tin rằng bất luận có căn tu hay không, nó sẽ thành người, sẽ biết sống cuộc đời mình - dù có thể ngắn ngủi - một cách trọn vẹn như mẹ nó... Thế giới đã mất nàng, buổi sáng không còn in hình dáng dịu dàng của nàng cúi xuống vẻ hờn dỗi xuýt xoa nắn mấy ngón chân đỏ tấy vì ba con kiến lửa ngoài vườn, bầy trẻ mồ côi sáng sáng không còn thấy nàng múc cháo cho chúng ăn, người qua đường không còn dịp nào ái ngại nhìn nàng ngồi trong quán lá, tóc tai ướt lướt thướt, vừa vuốt mặt vừa run, rồi cười, rồi lại run lập cập chờ dứt cơn mưa tháng Tám để xách đôi giỏ đi chợ về chùa nữa. Nhưng niềm vui mới lớn lao làm sao khi từ con người đó một con người khác đã ra đời, một hình dáng khác sẽ nối liền mặt đất với bầu trời, một niềm vui, nỗi đau và tình yêu khác sẽ lại góp phần vào nội dung thế giới. Tôi dõi theo điều đó với nỗi hân hoan, hồi hộp và xót xa như chàng; chúng tôi biết cuộc đời một lần nữa lại không chút dễ dàng với Mai; một ngày kia em sẽ dứt khỏi bốn bức rào ngôi chùa này, nàng sẽ gục ngã không ít lần nhưng đều đứng dậy hay gượng dậy và lại một mình thách thức cả thế giới tuy vậy trong sâu thẳm vẫn nuôi một tình yêu khắc khoải đối với thế giới. Chàng, một lần nữa, lại cảm thấy ý nghĩa sự tồn tại của chàng nằm trong việc chăm chút và yêu thương chỉ một con người đó; chàng không nghe tôi, không muốn hiểu rằng chàng cũng hoàn toàn có thể chăm chút và yêu thương một người khác, người đang ở sát bên chàng...

Bạn không thấy tôi sẽ mãi mãi ở bên nàng sao? Tôi sẽ ở lại đó, nơi nàng đã sống và chết, nơi con nàng đã chào đời và vĩnh viễn không biết mặt mẹ nhưng đến lượt nó phải hoàn tất cuộc đời mình như một con người. Tôi sẽ giúp con nàng đứng vững và đi trọn đường của nó, việc đó không đáng làm sao? Dành trọn phần đời còn lại của tôi cho sự viên thành một con người - dù con nàng hay ai khác - không phải một việc thiêng liêng sao ? Mỗi mảnh đất dưới chân bạn đều là Trái đất, nhà của bạn, đều thiêng liêng; cũng vậy mỗi con người đều thiêng liêng, đều là nhân loại, người thân của bạn, chính bạn. Bạn có thấy Hương chưa? Bạn có nhớ sức sống và sự thanh khiết trong từng cử động của nàng không? Bạn có nuối tiếc và mong mỏi nỗi dịu dàng và tình yêu sâu nặng trong từng hơi thở nàng không? Nếu có, bạn sẽ hiểu vì sao tôi nói với bạn về đứa con nàng như mẹ tôi, con gái tôi, người yêu tôi, vợ tôi, người bảo bọc tôi, chính tôi, tất cả nhân loại. Đừng nói nữa, bạn thân yêu, về những gì tôi lẽ ra còn phải làm cho nền thơ ca thế kỷ chúng ta. Hãy coi như tôi đã chết, không còn có tôi, chưa bao giờ có tôi trong kiếp này, hãy nhận lấy và mơ tiếp những giấc mơ của tôi, hãy tạo dựng sự sống theo cách của riêng bạn, đừng quan tâm đến tôi.

Các bạn có hiểu chàng tin điều chàng nói đến chừng nào không? Các bạn thấy chàng điên đến thế nào không?! Và tôi, đến lượt mình, không làm được bất cứ điều gì để giúp chàng thoát khỏi cơn điên này, ngoại trừ lời hứa nhận lấy và xây tiếp những thế giới chàng đã khởi sự, bằng tình yêu, nỗi cô đơn, niềm hy vọng, nước mắt âm thầm của tôi...

Thế là chàng lại ra đi, lần này đi hẳn, thực chất là đã chết. Vâng! Quả thật chàng đã chết với tôi, với các bạn, vì làm sao chàng có thể đổi kiếp làm người ba thế kỷ trước nếu không từ bỏ thân xác chàng, xác thân nặng nề mãi mãi bị giam cầm trong một chiều thời gian? Chàng đã ra đi như thế: bằng phần tinh khiết nhất của bản thể chàng vốn không biết tới thời gian vì với nó thời gian không có thật; đến ngưỡng cửa cuộc đời mới chàng lại khoác lấy xác thân lần nữa, bằng cách nào đó tôi thật sự không biết, nhưng là điều cuối cùng chàng phải làm để hoàn tất việc chuyển vị trong vũ trụ; với chàng việc đó khác gì bạn đang ở đây, trong căn phòng ấm cúng này, một phút sau bạn bước ra vườn và đón cơn mưa ở đó. Với chàng, đó là một bước chuyển cỏn con nhưng cần thiết và hạnh phúc, vì một con người đang cần chàng, dù không biết có chàng...

Và tôi phải thấy chàng chết dần mòn trước mắt tôi, từng ngày, từng giờ, như những người bị AIDS ngày xưa; ôi, trong tất cả mọi chuyện xảy ra với chàng, đó là điều duy nhất mà tôi khó lòng chịu đựng nổi. Giá như các bạn là tôi, tận mắt chứng kiến mà không cách nào ngăn chàng tiếp tục trở về quá khứ, ngày càng trọn vẹn hơn, quyết liệt hơn, cho đến ngày kia linh hồn chàng thoát ra mạnh mẽ hân hoan như nước ngầm vọt qua kẽ đá thì cùng lúc thân thể chàng teo quắt lại, nơi này cứng đờ, chỗ khác mềm oặt đi, tuy hãy còn âm ấm nhưng đã hoàn toàn vô dụng và cần phải tiêu biến đi như cái vỏ côn trùng lột xác bỏ lại vậy. Nhưng hơn hết, điều tôi nhớ mãi, đó là một phút trước đó, từ trong cơn mê sâu như lòng đất chàng tỉnh dậy, thoải mái, tỉnh táo như vừa ngủ rất yên lành và dịu dàng gọi tôi. Tôi ngồi bên chàng, cố giữ bình tĩnh, nhưng toàn thân tôi run lên, một phần vì sợ và vì kiệt sức. Thấy tôi khóc, chàng mỉm cười nắm tay tôi; chàng bảo tôi cúi sát xuống để chàng hôn trán tôi. Không, tôi không muốn nói gì nữa về chuyện chàng có công bằng với tôi không, hãy để tôi nhớ về nụ cười đó, cái hôn đó, giọt mồ hôi chàng trên má tôi, những tiếp xúc cuối cùng của tôi với thân thể chàng từng có khi là một với tôi.

Giờ đây mọi việc đã xong; từ thân thể xiết bao sinh động và nồng ấm đó chỉ còn mấy nhúm tro tôi đã rải lên cánh đồng quê hương chàng; ký ức kết tập trong suốt đời chàng đang an vị trong một phần não tôi, cách duy nhất để viên thành những ý đồ sáng tạo vừa chớm nở của chàng vừa theo chân tánh chàng vừa theo chân tánh tôi; vài tháng nữa cái thai duy nhất còn lại từ chàng sẽ phổng phao lên, ra khỏi lòng tôi, thế là chàng trở lại với tôi, dù không là chàng, cũng như vầng trăng tháng này không như tháng nọ nhưng vẫn là trăng vậy. Tôi sẽ sống trong niềm vui giúp nó lớn lên, và, cũng như chàng, làm mọi điều cần thiết để nó đi trọn con đường của riêng nó.

Nếu các bạn trở lại, tôi sẽ rất sung sướng; nguồn vui của tôi có nghĩa là mang nó đến cho các bạn. Hãy cùng tôi chúc mọi điều tốt lành cho chàng và con gái. Hãy đến với tôi, dù chỉ một lần, ba tháng nữa, ngày này, đón con tôi chào đời. Nhà tôi cũng là nhà các bạn. Cần việc gì, xin cứ gọi tôi. Tên tôi là Loan; Kiều Loan.

Một tác phẩm

Tắm cho ngựa đỏ - Kuzma Petrov-Vodkin (1878-1939)