Viết hay không viết bằng tiếng Anh

"To write or not to write in English"

Đây là những điểm chính mà tôi đã chuẩn bị để nói tại một hội thảo văn chương underground diễn ra hôm qua. Vì một số lý do, tôi đã không có cơ hội nói xung quanh hầu hết các điểm này. Ở đây, tôi tạm sắp xếp lại chúng dành cho những ai quan tâm đến vấn đề này. Có thời gian hơn, tôi sẽ triển khai chúng thành một bài tiểu luận đúng nghĩa.

- Hãy chọn viết bằng ngôn ngữ mạnh trong tâm thế của một cá nhân đồng đẳng và tự do. Chỉ khi bạn là một cá nhân tự do từ bên trong, lựa chọn đó mới thực sự xứng đáng.

- Cái gì cũng có hai mặt. Chọn viết bằng ngôn ngữ mạnh, một mặt đó nghĩa là bạn đủ tự tin mình có khả năng chinh phục người đọc thế giới bằng phương tiện này, mặt khác đó có thể là do bạn không tự tin mình có khả năng làm vậy thông qua tiếng mẹ đẻ.

Khi bạn có khả năng viết bằng ngoại ngữ mạnh, song bạn chọn viết bằng tiếng mẹ đẻ của mình, một ngôn ngữ yếu, đấy là bạn chọn sự rủi ro của kẻ làm ra những viên ngọc khuất nẻo ít ai biết. Chừng đó, nhiệm vụ phát hiện ra những viên ngọc ấy, trước hết và trên hết là của những người đọc cởi mở và quả cảm đến từ những nước có ngôn ngữ mạnh.

- Ta viết về những gì gần với trái tim của ta nhất, chứ không phải những gì gần với trái tim của người khác. Nếu tim ta đủ lớn, nó sẽ bao trùm hoặc giao với tim của người khác một cách tự nhiên.

- Người học viết bằng một ngôn ngữ “mạnh” không phải tiếng mẹ đẻ của mình là người dũng cảm, song người vốn có tiếng mẹ đẻ là một ngôn ngữ mạnh mà quyết học đọc bằng một thứ tiếng khác “yếu” hơn thì cũng dũng cảm không kém. Dĩ nhiên đây chỉ là một cách nói. Đọc bằng ngôn ngữ khác, hiểu theo nghĩa rộng, là đọc những hệ quy chiếu khác, những mô thức tư duy khác, những cấu hình khác của tâm trí loài người.

- Một nền cộng hòa văn chương thế giới đích thực chỉ có thể là chốn của những người rộng mở và quả cảm.

Sleeping Muse/Nàng Thơ ngủ, của Brancusi

--------

(trích từ bài viết của một nhà phê bình về các nhà văn Indonesia viết bằng tiếng Anh)

[Readers should be] prepared to be surprised and delighted by a story very unlikely to resemble anything that could be written by a native English speaker.
[Người đọc nên] được chuẩn bị sẵn để ngạc nhiên và thích thú trước một câu chuyện rất khác với bất cứ cái gì mà một người bản ngữ Anh có thể viết ra.

(...) You can always find a writer’s roots in her writings [no matter in what language she writes]. They may be visible or hidden but they are there. It’s up to you to see them or not.

(…) Bạn có thể luôn luôn tìm thấy cội rễ của một nhà văn trong tác phẩm của người đó [dù người đó viết bằng tiếng gì đi nữa]. Cội rễ ấy có thể hiển lộ hoặc ẩn giấu song chúng có đó. Nhìn thấy chúng hay không là tùy ở bạn.

... I do not look for the new and the unknown in a writer’s works. I look for the authentic and the beautiful.

… Tôi không tìm kiếm cái mới và cái chưa biết trong tác phẩm của một nhà văn. Tôi tìm cái nguyên tuyền và cái đẹp. 

Một người đọc viết về "Life Navigator 25: Người tình của cả thế gian"

https://yuipham.wordpress.com/2017/10/01/book-review-91-life-navigator-25-nguoi-tinh-cua-ca-the-gian-tran-tien-cao-dang/

Mình biết đến bác Trần Tiễn Cao Đăng qua tác phẩm “Biên niên ký chim vặn dây cót” bác dịch cho Haruki Murakami. Phải nói mình thật sự ấn tượng với phần chuyển ngữ của cuốn sách ấy, vì “Biên niên ký chim vặn dây cót” hết sức đồ sộ và phức tạp, đòi hỏi người dịch phải có một vốn ngôn ngữ lẫn vốn kiến thức thật sự uyên bác mới có thể làm tốt công việc được. Vậy mà bản dịch tiếng Việt đọc mượt mà không thua kém bản tiếng Anh là bao! Thế nên khi thấy “Life Navigator 25” ra mắt ở nhà sách, mình đã phải mua cho bằng được. Kết quả là 5/5!

Để tóm tắt cốt truyện cho “Life Navigator 25 – Người tình của cả thế gian” không hề dễ dàng, vì tuy nó sở hữu một cốt truyện tuyến tính, nhưng góc nhìn của tác giả xoay chuyển liên tục, ranh giới giữa các thời không cũng không hề rõ ràng. Đơn giản hơn thì, trong thế giới giả tưởng ấy, con người đã có Thế chiến III và IV, và đã tự tay phá huỷ Trái Đất. Hầu hết dân số thế giới sau thời điểm đó đều đã lên vũ trụ sinh sống, và bằng sự phát triển của công nghệ, thế giới đã có những Dream Navigator và Life Navigator. Không có Life Navigator nào mà không là Dream Navigator cả. Họ có khả năng di chuyển xuyên qua các giấc mộng, trú vào nhiều thân xác khác nhau, tại nhiều thời điểm khác nhau, kể cả từ trước trước khi họ sinh ra rất lâu. Nhưng việc di chuyển liên tục có hậu quả khá lớn, đó là các Life Navigator sẽ quên mất chính bản thân mình. Câu chuyện của chúng ta tập trung vào Life Navigator mang số hiệu 25, anh không có tên gọi cụ thể, đang sống ở thế kỷ XXI và yêu một cô gái gốc Huế. Họ bên nhau trong hiện thực và trong những giấc mơ, và chuyến hành trình có một không hai ấy đã hiện diện suốt quãng thời gian ngắn ngủi họ bên nhau. Đó là Minotaur ở quảng trường, là chuyến tàu trên không vắt ngang Hà Nội, là điệu múa bí ẩn ngoài vũ trụ, là tất cả những gì họ có. Life Navigator 25 đã yêu cô gái gốc Huế ấy bằng tất cả con người mình, và chấp nhận đánh đổi tính mạng mình cho việc đó. Là một chuyện tình kỳ lạ vượt qua không – thời gian, là những chiêm nghiệm triết lý về cuộc đời lý tưởng, là những giấc mơ huyễn hoặc xoá nhoà ranh giới hư ảo, “Life Navigator 25” mang đến cho người đọc tất cả những điều đó, một cách thoả mãn và say mê.

Mình mất ba tuần lễ tròn mới đọc xong cuốn sách này, thực sự là một kỷ lục, vì trong lúc ấy mình chẳng bận rộn gì mấy. Văn phong của Trần Tiễn Cao Đăng thuộc hàng bậc thầy, vì trong cõi hỗn mang xoắn vặn của từ ngữ ấy vẫn hiển hiện một trật tự xâu chuỗi kỳ lạ, nếu kiên nhẫn và tập trung thì không hẳn là quá khó, nhưng chỉ rời mắt một giây thôi, biển ngôn từ ấy sẽ nhấn chìm người đọc vào một hố xoáy khó nhận biết. Song khi dành đủ thời gian và tâm huyết để cảm thụ, bạn sẽ thấy đây là một tác phẩm thiên tài. Dù bạn có yêu thích thể loại hiện thực huyền ảo hay không, thì đây vẫn là một cuốn sách đáng cân nhắc. Vì nó quá đỗi xuất sắc!

Mình rất buồn khi thấy cuốn này vỏn vẹn 1000 bản in. Một tuyệt tác mà thế này, phí quá!