Tản mạn về sống.

Nói gọn, nghệ thuật sống rất đơn giản. Nó có nghĩa là biết tạo ra được nhiều nhất từ những tài nguyên hữu hạn mà ta có: thời gian sống của ta, giới hạn của cơ thể ta, giới hạn của trí óc và các năng lực khác của ta. Sống sao cho, dù chỉ hiện hữu trên đời không tới bốn mươi năm chẳng hạn, dù không có khả năng/cơ hội đi khắp thế gian theo nghĩa đen chẳng hạn, dù không thể biết được dù chỉ một phần mười những gì ta muốn biết về thế giới, ta vẫn tạo ra được, từ mình, từ mọi thứ ta có, trong đó có khát vọng, niềm đam mê, tình yêu của ta, những gì đẹp nhất mà cái cá thể nhỏ nhoi này làm được trong sức của nó.

***

Mọi con đường - dẫu đó là con đường chu du khắp thế gian theo nghĩa vật lý để mở mình ra trước mọi vẻ đẹp của nó, hay con đường dấn vào tâm trí mình để hiểu được sâu chừng nào hay chừng đó về những cơ chế bí ẩn chi phối những vận hành của tâm trí, hay con đường chinh phục một mục đích do ta chọn nhằm biết được giới hạn năng lực của ta và đẩy xa giới hạn ấy được chừng nào hay chừng nấy, hay con đường nhằm vượt qua những trói buộc nghiệt ngã của thể xác ta, bởi một chứng bệnh nào đó khiến cho nó bị bất toàn, hay con đường chiến đấu sao cho một khoảnh nhỏ của thế giới cùng các sinh vật trong đó được bình an chừng nào hay chừng đó - đều đáng cho ta đi như nhau. Vấn đề không nằm ở bản thân con đường hay ở việc ta chọn đường nào trong số đó. Vấn đề nằm ở cách ta đi trên đường đã chọn.

Đối thoại 2.

trích “Life Navigator 25: Người tình của cả thế gian”

“Trả lời em đi, em là gái bao cho đại gia thì có chuẩn không?”

“Em hỏi anh một câu mà câu trả lời tự nó rờ rỡ như mặt trời, thế người ta kêu là câu hỏi tu từ.”

“Đây không phải câu trả lời hay nhất. Anh có thể nói được câu hay hơn nhiều.”

“Đấy, lại bắt đầu đấy.”

“Ừ đấy, thì sao?”

“Thì đây, anh hỏi câu này chắc chắn em sẽ có câu trả lời hay hơn anh nhiều. Tại sao em không làm?”

“Làm cái gì?”

“Còn phải hỏi.”

“Hứ.” Nàng bĩu môi. “Thế anh vẫn cứ nghĩ là em không làm sao?”

“Ai mà chẳng biết, thực tại như mình nghĩ và thực tại như nó vốn có có thể khác nhau đến đâu.”

“Đừng lòng vòng. Không được lòng vòng. Em thừa biết là anh tin chắc anh nghĩ đúng về em.”

“Được.” Chàng bật cười. “Vậy anh sẽ nói tại sao nha.”

“Nói đi. Chỉ có điều hãy nhớ là bất cứ lúc nào anh cũng có thể nói sai.”

“Kiêu hãnh.”

“Cái gì? K-i-ê-u h-ã-n-h hả? Hi hi. Ngộ đó. Anh nói rõ hơn coi nào.”

“Tiến thân trong xã hội, có được những gì mình muốn bằng cách đó thì dễ. Không phải quá dễ, dĩ nhiên, nhưng mà dễ. Em chỉ có thể tự hào về chính mình một khi em đi con đường khó khăn hơn.”

“Em chả thấy đường em đi khó khăn tí nào hết.”

“Em đâu cần phải nói với anh như thế.”

“Em chưa bao giờ ta thán với ai về bất cứ chuyện gì.”

“Bởi vì em thấy làm vậy thì thật tầm thường.”

“Anh vẫn cho là anh đọc thấu được em hay sao?”

“Bất cứ lúc nào anh cũng có thể sai.”

“Tốt. Vậy anh hãy tự hỏi mình đã nói sai hay chưa đi.”

“Anh nói sai hay đúng, chỉ cần nhìn mắt em là biết. Như một nhà thơ viết, ‘Vết thương và đôi mắt, Là những cái miệng chẳng bao giờ nói dối.’ ”

“Lại là anh phịa ra chớ gì.”

“Lời của ai đâu quan trọng. Cái chính là mình cảm thấy đúng như thế.”

“Ừ thì đúng. Vết thương nó chẳng bao giờ nói dối… Nghe mà rợn cả người. Không, ai chứ anh thì không nói được như rứa đâu.”

“Dĩ nhiên là không.”

“Nì, anh thấy em có khác người không?”

“Có và không, không và có.”

“Em là em ghét như rứa lắm đó.”

“Như rứa là sao?”

“Anh chả bao giờ có thể trả lời thẳng và đơn giản được hay sao?”

“Đó là câu trả lời thẳng và đơn giản nhất anh có cho câu hỏi ấy.”

Ha, nàng bật cười khẽ, và qua đó chàng thấy rõ là nàng tỏ tường mọi ý của chàng.

“Mà đúng rứa thiệt,” nàng thôi cười mà nói. “Có những khi em giật mình thấy sao mình khác mọi người thế. Rồi lúc khác thì em bứt rứt nghĩ làm sao mà mình lại giống thiên hạ đến thế. Và rồi em cứ hành động lúc thì kiểu như chỉ để dấn vào, lúc lại kiểu như để bằng mọi giá phải bứt ra, rứt khỏi cái gì đấy làm cho mình khó chịu. Có những lúc cảm thấy chỗ nào đó ở trong mình căng ra như sợi thừng người ta đang kéo co ấy. Cũng có khi thích nhưng phần nhiều là mệt. Mà hình như em khác người chính là chỗ đó phải không.”

“Tới lúc nào đó em sẽ thôi không bận tâm điều ấy nữa,” chàng nói. “Em sẽ bình tâm về chính mình dù em là thế nào đi nữa.”

“Nhưng nếu như em là một kẻ rất xấu xa và em tự biết điều đó thì em không thể bình tâm, không nên bình tâm phải không. Hmm… Chậc. Nhưng cũng đúng là em biết có những người tự họ thừa biết họ là kẻ xấu nhưng mà họ vẫn sống hết sức vui vẻ, chả bao giờ băn khoăn về chuyện mình xấu, về những việc mình làm. Trong khi đó thì… Dĩ nhiên em biết, mình là người thế nào tùy thuộc phần lớn vào chuyện mình sinh ra ở đâu. Những hình ảnh đầu tiên mình thấy, những âm thanh đầu tiên mình nghe trong đời… Rồi từ khi mình bắt đầu biết nhớ thì chuyện gì là những chuyện đầu tiên về thế giới mà mình nhớ được. Em như thế này phần lớn mà bởi ba me em. Từ khi em còn nhỏ, ba me đã nhồi cho em những thứ chẳng hạn như ri. Lòng nhân là của hiếm trong trời đất. Cho nên nếu ta ý thức được mình có lòng nhân thì hãy cố hết sức mà giữ lấy chừng nào còn giữ được, như giữ gìn một báu vật của chung trời đất chứ không phải của riêng ta.” Nàng ngừng nói, bật cười khẽ. “Đó, em chả may lỡ bị nhào nặn như vậy rồi, thành thử bây giờ có nhiều chuyện thật ra em cũng muốn làm lắm nhưng mà không làm được.” Nàng dừng, lặng một quãng lâu hơn, rồi nói nhỏ, gần như là qua một tiếng thở dài. “Chả phải là em không muốn đâu đó.”

Trong khi nàng lại im lần nữa, chàng nhìn ra Hồ Tây. Một ngày mát mẻ, nhiều gió, mặt hồ màu xám thép không ngừng dồi sóng không khác biển mấy. Đoạn chàng ngoái sang nhìn lại màu đen trong mắt nàng, cái ánh sáng trong trẻo và ươn ướt tỏa ra từ đó, đôi mắt như của một người luôn luôn vừa thấy thú vị vừa bối rối trước sự to lớn và khó dò của những gì mình chỉ mơ hồ ý thức được là có ở trong mình.

“Chẳng hạn như em từng muốn làm gì?”

Ngừng một chút, nhìn nàng, chàng nói thêm, “Em có thể không nói nếu em không muốn. Dù sao thì anh cũng có thể thử đoán, nhưng anh không làm vậy.”

“Hì, muốn nói thì chắc em cũng muốn đó. Nhưng tại sao em phải nói ra vào lúc này, tại sao phải nói với anh? Chắc là anh sẽ nói rằng để anh có thể hiểu sâu hơn về em, thấy được không chỉ những gì ai cũng thấy về em mà cả những góc khuất, cả mặt trái của em, cái vô thức tăm tối mà tự em không biết hay gì đó. Chắc là anh nói thế chứ gì? Nè, em không dễ bị bẫy đâu. Đừng hy vọng đào sâu được vào em một cách chóng vánh dễ dàng thế. Những gì nằm trong sâu nhất của em thì không thể mang ra ngoài sáng bằng cách như anh đâu.”

Chàng hơi ngạc nhiên trước phản ứng mà chàng cảm thấy là hơi quá mạnh của nàng mặc dù giọng nàng không cho chàng một cơ sở nào để khẳng định thế, nó vẫn nhẹ nhàng và tỉnh không, như thể nàng đang thủ thỉ với chàng về một kỷ niệm thân thiết và buồn từ thời thơ ấu. Nhưng chàng im lặng, cảm thấy mình bắt đầu hiểu thực sự một điều gì đấy, lắng nghe tiếng nước hồ vỗ óc ách vào bờ kè đá dưới chân hai người, bị xen lẫn và xuyên thủng từng chỗ bởi tiếng cành cạch và rầm rập của các công cụ đang vận hành nơi một công trình xây dựng đằng xa, tiếng động cơ và tiếng còi của những chiếc xe chốc chốc chạy qua.

“Nè, anh nói trước đi, rồi em sẽ nói,” nàng cười xòa, vỗ vỗ lên mu bàn tay chàng. “Anh thì cũng như em thôi phải không. Anh bắt người khác nói trong khi bản thân mình không nói, vậy là không công bằng.”

Có một âm thanh khác, sắc, rỗng, ướt, mềm, có thể là tiếng một con cá lớn quẫy gần mặt nước.

“Em biết không, người ta nói là ngay cả bây giờ vẫn có thể câu được ở Hồ Tây này những con cá nặng năm cân.”

“Anh biết không, một trong những năng khiếu nổi bật của anh là đánh trống lảng.”

Chàng mỉm cười, biết trong vô thức rằng nụ cười này của mình là một nụ cười lạnh giá.

“Có một gã thanh niên lấy dây trói chặt một con chó, rọ mõm nó, vứt nó nằm trên vỉa hè rồi cầm một thanh sắt lớn, vận hết sức lực nện xuống nó, hết cú này đến cú khác. Sau mỗi cú y dừng một chút, ngắm nghía kết quả của cú đánh mới nhất và kết quả lũy tiến của tất cả các cú đánh từ đầu cho đến lúc đó, luôn luôn với một nụ cười, không, không phải nụ cười toe toét hả hê, chỉ là nụ cười tự thỏa mãn, điềm tĩnh, vừa đủ độ, phải nói như thế. Chỉ cần quan sát khoảng mười đến mười lăm giây là đủ biết chính xác rằng kẻ này sẽ không dừng lại chừng nào con vật chưa chết. Và nếu quan sát lâu hơn, chừng một phút, ví dụ thế, ta sẽ nhận ra rằng một trong những điều khiến y hài lòng nhất về bản thân là mình có cái khả năng cùng một lúc vừa kéo cái chết tới cho con vật lại vừa trì hoãn cái chết đó... ghìm nó lại, nhả cho nó tiến từng bước một... từng bước nhỏ thôi, giống như điều khiển điêu luyện một con thú dữ vậy, và trong suốt khoảng thời gian trì hoãn đó thì thay cái chết kia bằng sự đau đớn... sự đau đớn tàn nhẫn và tệ hại hơn vô số lần so với cái chết, hay đúng hơn so với nó thì cái chết hoàn toàn không tàn nhẫn không tệ hại một tí nào cả. Hãy quan sát gã nện rất cẩn thận và chuẩn xác sao cho chỉ một chứ không phải cả hai bên cánh mũi con vật nát bét ra, chỉ một chứ không phải cả hai bên xương hàm nó gãy đôi nghe cắc một tiếng giòn như người ta bổ sọ dừa khô, chỉ một chứ không phải cả hai tai coi như bay mất tiêu, chỉ một chứ không phải cả hai chân trước giập như thanh mía vừa qua máy ép, cái cú nện rõ là được tính toán chi li và thực hiện sao cho gãy gần hết một bên xương sườn, cú đập làm cho gần đứt lìa đuôi và cùng một lúc làm vỡ toác hậu môn, cú nện vào bụng dưới làm phọt cứt… Phải, không một cú nào trong số đó là cú quyết định để bật đèn xanh cho cái chết. Gã này là một trong những người hiểu rõ nhất giá trị của sự chăm chút từng chi tiết cấu thành tổng thể.”

“Anh thấy hết cả sao,” nàng nói, sau một quãng lặng dài. Chàng cảm thấy sự khó nhọc cần phải vượt qua để câu này được nói ra.

“Anh không tận mắt thấy. Anh nghe nói, và thấy vài ảnh chụp. Thì cũng đâu có gì khác. Rất có thể những gì xảy ra trên thực tế không hoàn toàn giống như anh vừa nói, nhưng liệu em có thể nói rằng những gì anh vừa nói không phải là sự thực không? Theo như anh nghe nói thì trên thực tế không có một người nào ngăn gã này lại. Đứng xem, có. Chụp ảnh, có. Bình phẩm, có. Can thiệp, không. Liệu em có cho rằng phải có ai đó can thiệp vào thì mới có thể là sự thực hơn? Được, cứ cho là ai đó có can thiệp. Rồi thế nào? Gã kia sẽ vung thanh sắt đẫm máu và bết cứt lên, dí vào mặt người đó, nói: “Bố mày thích thế đấy,” hay “Trật tự coi!” hay “Ông là thằng nào? Đây không phải việc của ông, về liếm lồn vợ đi.” Và người kia sẽ làm gì? Mọi người còn lại sẽ làm gì?”

“Vậy nếu là anh, anh sẽ làm gì?”

“Nếu anh có mặt ở đó,” chàng nói, cố ghìm nỗi thôi thúc ngoảnh mặt sang hướng khác, “anh không chắc liệu mình có sẽ làm gì không.”

“Vậy anh kể chuyện đó để làm gì?” nàng nói sau một chút im lặng.

“Để em biết về nó. Để em biết những điều gì từng làm bận tâm trí anh. Để sau đó nói cho em biết anh từng muốn những gì. Chả phải mình thỏa thuận với nhau như vậy sao?”

Nàng im. Chàng thấy môi nàng khẽ động.

“Anh đừng nói thì hơn.”

Chàng lắc đầu.

“Ý nghĩ duy nhất của anh khi lần đầu tiên biết chuyện đó, và ngay cả bây giờ cũng vậy, mỗi khi nghĩ lại, đó là nếu anh có thể làm Thượng đế chỉ một lần duy nhất chỉ trong một khoảnh khắc đó và có quyền năng tối thượng chỉ trong một việc độc nhất là quyết định xem trong cặp chó và người đó bên nào sống bên nào chết, anh sẽ quyết ngay lập tức cho thằng người chết, không đắn đo suy nghĩ.”

“Em biết trước anh sẽ thế mà,” nàng nói.

“Phải, anh là như thế, và anh biết mình không thể khác. Và đó không phải lần duy nhất. Anh còn có những lần khác muốn giết người. Nhiều lần anh đã giết, trong ý nghĩ. Nếu hỏi anh có muốn thế không thì anh nói: không. Anh biết những điều các nhà tôn giáo, nhất là Phật giáo, thường nói về chuyện đó. Anh tìm đọc hết, nghiền ngẫm hết. Tất cả đều vô ích cho anh. Anh đã không thể trở nên khác hơn dù có tất cả những hiểu biết, những khao khát, những day dứt đó... Tất cả minh triết của loài người không làm cho anh bớt vô vọng. Anh bất lực trong việc không để mình mang cái tâm trừng phạt, và anh chỉ sống được sau khi đã rèn được khả năng không hối tiếc về điều đó. Phải, có thể anh còn xa mới tới chỗ trưởng thành về tâm trí và đạt tới cách nhìn thế giới như một số bậc hiền nhân nào đấy, nhưng sở dĩ như vậy là bởi anh là người. Bất toàn là bản chất của con người. Hầu hết con người trên trái đất này giống như anh chứ không giống bậc hiền nhân. Không thể kết tội con người vì chuyện họ là con người chứ không phải là hiền nhân. Em đọc Anh em nhà Karamazov chưa?”

“Chưa,” nàng nói, rất nhỏ, dáng vẻ như chờ đợi một cái gì đó chàng không thể nói ra. “Em có xem phim,” sau một thoáng ngập ngừng nàng thêm.

“Em phải đọc. Rất nhiều cái trong phim không có. Chẳng hạn những cuộc đối thoại dài. Nhất là những đối thoại dài. Em nhớ Aliôsa chứ?”

“Anh thầy tu trẻ phải không? Cậu út. Hơi bị đẹp trai.”

“Ừ, đẹp trai. Và con người hiền hậu dịu dàng không để đâu cho hết, có lòng từ ái bao la vô tận, tư chất rõ ràng của một bậc thánh nhân, một con kiến trên bàn cũng không nỡ giết. Khi nghe ông anh Ivan kể chuyện một lão địa chủ nghi cho một thằng bé nông dân tội ăn cắp và xử lý vấn đề bằng cách cho thằng nhóc chạy vào trong rừng rồi thả bầy chó săn của lão ra cho bầy chó cắn và xé xác thằng nhóc, và khi được ông anh hỏi cậu sẽ xử lão địa chủ như thế nào, thì Aliôsa, con người từ bi vô lượng ấy, buột mồm: Bắn! Đó là phán quyết của ai hay cái gì em biết không? Của tòa án lương tri thuần khiết, đến trực tiếp từ trái tim, ngoài mọi thứ pháp luật hay quy ước dựa trên lý tính. Nếu là anh, phán quyết của anh cũng thế. Cũng như, khi anh biết được về vụ con voi bị người nào đó chém mấy chục nhát vào chân, chảy máu cho đến chết, mà xét theo mọi dấu vết thì người đó lại chắc hẳn chính là kẻ vốn thân thiết với voi, anh lập tức nghĩ: nếu anh là kẻ có quyền phán xét và lựa chọn tối cao thì giữa con người ấy và con voi ấy anh chọn con voi. Anh cần thêm một con voi chứ không cần thêm một con người. Nếu con người là một con người như vậy thì anh không chọn con người.”

Nàng im lặng khua khua cái muỗng trong ly làm phát ra âm thanh lanh canh.

“Dân chữ nghĩa mấy anh nhiều khi thật đáng sợ,” nàng nói.

“Loài người phần nhiều là đáng sợ, mặc dù đôi khi cũng thật tuyệt. Đó chả phải phát kiến gì mới mẻ, nhưng người ta cần phải sống đủ nhiều và sâu thì mới thực sự cảm nghiệm được điều ấy.”

Nàng nhăn mặt như vừa hít phải một mùi khó ngửi.

“Có thể em sống chưa đủ nhiều chưa đủ sâu như ý anh, nhưng em đã gặp không ít những kẻ đáng sợ, mặc dù vậy em vẫn yêu con người,” nàng nói, sôi nổi, mạnh mẽ.

“Anh không mong gì hơn thế. Anh mong rằng cho đến hết đời em vẫn có thể yêu con người. Việc đó khó. Không dễ. Khó hơn là ghét con người.”

“Quá khó đối với anh hay sao?”

“Anh không biết.”

“Anh phải biết. Nói nhiều, nghĩ nhiều như anh thì không có quyền không biết.”

“Nói và nghĩ không đồng nghĩa với biết.”

“Vậy anh biết gì?”

Sẩm tối, sau khách sạn (trích truyện vừa)

Mình muốn là người yêu của anh chàng này, nàng nhận thấy mình đang tự nhủ.

Ở góc này của thế giới tưởng chừng có thể dễ dàng tìm ra một người như thế. Song thực tế hình như không phải. Một người có ngoại hình như anh ta - cao, cân đối, thanh tú - thì nhiều. Cao, cân đối, thanh tú như anh ta và đồng thời có cái vẻ u sầu như thế thì không. U sầu hoặc..., không, không dễ tìm được chữ để mô tả dáng vẻ ấy. Anh ta giống như một người đã ngồi ở đây, trên bậc tam cấp nhìn ra biển của quảng trường này suốt trăm năm qua, ngàn năm qua, thậm chí từ trước khi có bậc tam cấp này, đợi người mình yêu hay một người nào đó quan trọng tương tự đối với anh ta xuất hiện, dù anh biết hay không biết rằng người đó sẽ không bao giờ xuất hiện. Giống như chó Hachiko đợi chủ. Đợi bạn. Một sự thủy chung vô biên. Một sự quên mình vô biên. Người ta có thể cười anh ta, cũng như cười Hachiko và loài chó nói chung là ngu ngốc, nô lệ. Song Hachiko hay anh ta không có hoặc không còn có cái tôi để bận tâm đến chuyện đó.

Không ai có vẻ gì là để ý đến anh. Tôi ngồi đây đã hơn hai tiếng đồng hồ, có khi phải gần ba tiếng để quan sát. Cứ như là bất cứ ai trong những người có mặt ở đây cũng đều có đủ chuyện để bận tâm trong vòng ba trăm năm tới. Cứ như là cho dẫu anh ta đang khóc hay đang gào thét hay đang lấy dao tự cắt cổ tay mình hay đang hấp hối thì cũng không ai có đủ thời gian bận tâm đến anh ta tuy liếc nhìn một cái và chụp một pô ảnh thì có thể. Cứ như chỉ khi nào anh ta đang trần truồng hoặc đang phát cho bất cứ ai đi qua mỗi người một tờ mười euro thì may ra mới có kẻ dừng lại lâu hơn năm giây gần anh ta. Giả sử ngay lúc này từ hai bả vai anh ta bắt đầu nhú ra đôi cánh, ban đầu còn bé tí nhưng rồi lớn lên và dài ra rất nhanh, chỉ trong dăm phút đã giang ra mỗi bên đến hàng ba mét thì cũng chẳng ai nhận thấy mà giương máy ảnh trừ tôi. Tôi thì sẽ không giương máy ảnh. Hình ảnh anh ghi vào ký ức tôi là đủ. Tôi ở cùng anh trong hai tiếng đồng hồ qua là đủ để tôi có chung với anh một thế giới. Thế giới chỉ có hai chúng tôi. Tĩnh lặng, sáng rõ, bất diệt.

Hai tiếng tôi tồn tại bên anh chỉ là vài mảy bụi nước trong cái biển thời gian anh đã trải, đang trải và sẽ trải ở đây. Có thể không phải như thế. Có thể chỉ năm phút nữa sẽ có một cô gái đến và mặt anh sẽ ngời chói khi thấy cô và trong ánh ngời chói đó anh sẽ cùng cô biến khỏi mắt tôi. Song tôi không muốn nghĩ như thế. Tôi muốn nghĩ rằng sau khi tôi rời khỏi thì anh vẫn ở lại đây và sang năm, hoặc ba năm nữa, mười năm nữa, khi quay lại đây tôi sẽ lại thấy anh, ở đúng vị trí này, có thể hơi mòn đi một tí, bợt đi một tí do thời gian, song sự kiên trì vẫn nguyên vẹn. Tôi muốn nghĩ rằng một lúc nào đó, nhìn anh, tôi sẽ khóc, như có người có thể khóc khi gặp lại Hachiko ở đúng chỗ ấy, trước cửa nhà ga, sau nhiều năm.

Với ý nghĩ đó trong tim, tôi rời khỏi anh, đi dọc con đường cong cong ven biển, dưới trời, trước biển, trên đất, trong không khí. Ở đây người không bao giờ thiếu, ai cũng muốn giành lấy cho mình ít nhất là một phần nhỏ của cái đẹp này, cái đẹp vốn là sự hài hòa đến độ khó ngờ giữa những công trình  của con người và những công trình của tạo hóa, ai cũng muốn thấy mình ở giữa nó và - tuy điều này không nhiều người tự biết hay thừa nhận - muốn bằng cách đó hưởng được dù chỉ chút ít ảo giác thoảng qua rằng mình cũng có thể là một phần của một sự vĩnh hằng. Trời xanh. Biển xanh. Núi xám. Những căn nhà trắng. Cát vàng. Những con thuyền nhỏ nhiều màu sắc bập bềnh trong vụng. Bóng chim đen. Hàng ngàn con người tranh nhau một chỗ để đi, một chỗ để đứng, một chỗ để nhìn. Hiu quạnh quá, nơi tôi đi. Hiu quạnh quá, chỗ tôi đứng. Hiu quạnh quá, cái tôi nhìn. Hiu quạnh quá, một người chờ đợi cái gì đó không bao giờ tới. Tôi vào một quán cà phê bày bàn ra cả vỉa hè, trên một triền dốc trông ra biển. Cũng đông nghẹt người, cũng chỉ một mình tôi. Không ai nhìn tôi. Nếu không kể anh bồi phục vụ tôi nhưng vị tất có thể nói là anh ta thực sự nhìn tôi. Nếu không kể một gã đàn ông cầm ly tiến tới nói gì đó hình như là xin phép ngồi cùng bàn song khi thấy ánh mắt tôi thì liền sựng lại, lúng búng gì đó không ai hiểu rồi lỉnh mất. Một con ếch vừa nhảy xuống ao, nước xao một thoáng rồi cũng lặng. Cái lặng này sẽ không kéo dài được bao lâu, tôi biết, song dù chỉ vài phút thì cũng là vài phút. Sau lưng tôi, một loài cây mà tôi chưa biết tên, trồng trong chậu to, cao chừng hơn mét rưỡi, thân thẳng, tán xòe, lá nhỏ mọc thành chùm, xanh rất thẫm và rất mướt, mướt đến nỗi dường như đang âm thầm rỏ nước hay âm thầm đổ mồ hôi trong tiết trời không nóng nực. Chậu trồng cây đó có tiết diện gần tròn với đường kính chừng non một mét, có hình thù giống như vỏ sò cách điệu, chất liệu hẳn là gốm phủ men trắng như tuyết. Có cảm giác như nước hoặc mồ hôi từ cây nhỏ ra sẽ thấm vào đất trong chậu và do vậy cây tự cung cấp một phần nước hay hơi ẩm cho mình. Đứng gần cây, hơi chếch một chút về bên trái tôi, là một gã trai có vẻ ngoài rất giống người Ả rập. Một anh chàng Ả rập vô cùng đẹp, đẹp đến mức dị thường, đẹp đến độ nguy hiểm, giống như một hoàng tử bước thẳng từ Nghìn lẻ một đêm ra, không phải bất cứ Nghìn lẻ một đêm nào mà là Nghìn lẻ một đêm ở dạng tinh tuyền nhất, dị bản pha lê hay dị bản kim cương của nó. Một dị bản mà trong đó những người đàn ông đẹp nhất và đàn bà đẹp nhất thực sự biết sống và biết chết một cách đẹp tương xứng với vẻ đẹp ngoại hình của mình, vì một nỗi đam mê đẹp. Sự có mặt của một người như thế dường như chỉ nhằm một mục đích duy nhất là khẳng định với thế giới rằng tất cả mọi thứ trên thế giới đều bất toàn và không đáng cho ta quyến luyến như thế nào. Tất cả, trừ anh ta. Và điều này là ngoài chủ ý của anh ta. Tự đáy lòng anh ta ao ước sao cho dù chỉ một phần vạn hay phần triệu của thế giới này giống anh ta hoặc thậm chí dù chỉ hao hao như anh ta, về cả ngoài lẫn trong, thực ra thì trước hết và chủ yếu là về bên trong bởi nếu chỉ giống ở bên ngoài không thôi thì thực chẳng đáng gì. Nhìn anh ta, tôi chân thành muốn tin rằng anh ta thực sự như thế hay ít nhất là phần nào đó như thế. Và trong khi tôi đang nhìn anh ta với một nỗ lực có thể nói là quả cảm hầu có thể tin như vậy thì bỗng nhiên tôi thấy muốn phá lên cười. Đó là một thôi thúc mạnh đến nỗi tôi hầu như phải gồng hết mình lên để ghìm mình lại, có lẽ cũng chật vật như ghìm một con chó to đang phát rồ vì sợ hoặc vì phải nhịn đói lâu ngày mà được nhử thức ăn ngon. Tôi cảm thấy muốn lại gần anh ta mà nói với anh ta: Anh có biết rằng sự hiện hữu của anh xét cho cùng là tức cười lắm không? Anh có biết điều đó không? Anh làm cho tất cả mọi người cảm thấy mình bất toàn, cứ như anh thì không bất toàn. Cứ như anh là cá thể duy nhất có khả năng chọc thủng, phá vỡ cõi u minh của thế giới này bằng chính sự hiện hữu của anh, một kiểu mẫu về sự toàn hảo chả biết từ đâu tới. Nhưng tôi sẽ không làm vậy, tất nhiên rồi. Tôi cũng sẽ không nói với anh ta điều mà tôi còn muốn nói hơn thế, muốn đến độ nó như một thứ gì đang cháy ngún ở trong tôi. Tôi muốn nói: Nếu anh thực sự hoàn hảo, toàn mãn như vẻ ngoài của anh buộc tất cả mọi người trong đó có tôi tin hoặc muốn tin… nếu như anh thực sự là con người không hoàn toàn thuộc nơi này mà phần nào đó là từ cõi khác tới thì tôi sẽ sẵn sang đợi anh suốt đời nếu vì lý do nào đó anh phải rời xa tôi, đợi hàng trăm năm, kỳ đến khi anh trở về gặp lại tôi không phải như gặp một con người mà gặp pho tượng đá. Toàn bộ tiềm năng yêu trong vũ trụ này và hơn thế nữa cũng sẽ không đủ cho những gì tôi muốn hiến cho anh. Chàng trai đầy ánh sáng kia, anh có đọc được tâm tư tôi không nếu chỉ nhìn tôi? Tôi biết đêm nay tôi sẽ khó ngủ vì nghĩ tới hình ảnh anh, hình ảnh anh chứ không phải anh, nghĩ tới hình ảnh anh và nghĩ tới con người mà anh không bao giờ có thể trở thành, tôi có thể sẽ chỉ chực khóc khi nghĩ tới hình ảnh đó, cũng như tôi có thể luôn luôn chực khóc mỗi khi nghe lại Hòn vọng phu I hay Đoàn người ra đi qua giọng hát Thái Thanh, một bản thu xưa mà tôi nghe từ bé qua chiếc đĩa than 33 vòng của mẹ tôi. Tôi chực khóc như khi nghĩ tới một người yêu dấu mà tôi vĩnh viễn mất dù chưa bao giờ có, một nỗi nhớ nó khiến tôi có những lúc chỉ muốn hét to đến rách họng toác phổi trong đêm thâu, hét cho rách toạc cả cái thế giới đang im lìm say ngủ quanh tôi để cho nó phải choàng thức dậy mà đau cùng tôi, đau như tôi, đau cái đau không tài nào chịu nổi này, cái đau bởi không bao giờ đến được những gì đẹp nhất. Cái đau ấy, nó choán trọn và đang làm rỗng từng phần nhỏ của thân thể và tâm trí tôi, trừng giây của cái đêm dằng dặc tôi đang sống, khiến tôi không còn chỗ nào để nghĩ đến chuyện ngày mai tôi sẽ ra sao, tôi sẽ làm gì, sẽ đi đâu cho thoát khỏi chốn người này, sao cho nó đừng bao giờ làm rộn tôi thêm được nữa. Cái đau này, nhờ nó, phải, nhờ nó mà tôi suốt cả cái đêm vô tận này không có lúc nào nghĩ đến chuyện ngày mai sẽ có người tóm được tôi – sẽ có người tố giác tôi hay đồng ý làm chứng chống lại tôi, ngày mai mọi cánh cửa của thế giới này sẽ đóng sầm trước mặt tôi vì tôi đã làm một việc mà nó không chấp nhận, một việc mà riêng nó thì nó không chấp nhận.

Vì tôi đã giết người.

(...)

Ôn luyện dịch thơ.

"Лучина", dân ca Nga 

(người hát: Georgi Vinogradov, một trong các giọng solo chính của Hợp xướng Hồng quân nổi tiếng)

То не ветер ветку клонит,
Не дубравушка шумит -
То мое сердечко стонет,
Как осенний лист дрожит;

Chẳng phải gió uốn cong cành,
Chẳng phải cây sồi xao xác -
Là trái tim tôi rên rỉ,
Như chiếc lá thu run. 

Извела меня кручина,
Подколодная змея!..
Догорай, моя лучина,
Догорю с тобой и я!

U sầu gặm nhấm dần tôi
Như con rắn độc chết người!..
Đóm ơi cháy đi cho hết
Ta cùng mi cháy hết, đóm ơi!

Не житьё мне здесь без милой:
С кем теперь идти к венцу?
Знать судил мне рок с могилой
Обручиться молодцу.

Không em tôi sống làm sao?
Cùng ai đến trước ban thờ?
Phải chăng số trời đã định
cho trai tôi cưới nấm mồ.

Расступись, земля сырая,
Дай мне, молодцу, покой,
Приюти меня, родная,
В тесной келье гробовой.

Rẽ ra đi đất ẩm ơi,
Cho trai tôi được bình an.
Đất yêu, hãy ủ ấp tôi
Trong quan tài chật của người.