Thứ Năm, 2 tháng 12, 2021

Hai bài thơ mới: Lời khai / Một cô gái

Tôi không phải nhà thơ. Như tôi có nói ở một nơi khác, thơ "như một người bạn lâu lâu mới ghé một lần, đọc cho nghe một bài, hoặc gợi một tứ thơ, rồi đi mất không hẹn ngày trở lại". 

Hai bài thơ mới viết gần đây. 

----- 

Lời khai 

*** 
Nó đến bên kia đường
Khai về sự chở che 
Của nắng ban ngày 
Của gió ban đêm. 

Nó khai 
Bằng ngôn ngữ của cây 
Bằng ngôn ngữ của ngày 
Nó hiểu. 

Nó khai 
Bằng lời 
Của đá rơi 
Nắng xối 
Sấm dồn 
Nó hiểu. 

Nó khai 
Bằng lời của lá 
Bằng lời của chim 
Nó không khai 
Về sự im lìm 
Súng lạnh 
Sau lưng. 

----- 

Một cô gái 
(Ngồi đối diện trong quán cà phê) 

*** 

Kính đen. 
Mắt đen. 
Tóc đen. 
Xe sờn. 
Dáng hạc. 
Chân thon. 

Hồn cứng? 
Dạ mềm? 
Lòng khô? 
Tim vắng? 

Thương cỏ? 
Nhớ trời? 
Hận mẹ? 
Căm ai? 

Bủa vây tôi: 
Những tụng tán về thiêng liêng của đất. 
Những nẹt đe về vô nghĩa của yêu. 
Những giảng răn về tối thượng của tiền. 
Những dụ khị giỡn chơi cùng sự chết. 

Tôi 
Một trẻ thơ chết bởi trẻ thơ. 
Một bà mẹ chưa là mẹ với dạ con bị xé. 

Tôi 
Mặt bên kia rợn đẹp của tiêu vong. 
Một quả trứng hơi điên muốn nở thành hoa tươi đỏ máu. 
Một hạt bụi hữu tri ngời chói 
Ngập trong dâm dịch của đời.

Ảnh nghệ thuật của Mira Nedyalkova


Thứ Hai, 18 tháng 10, 2021

Về tự dịch

Tự dịch chính mình: đầy chân phúc, đầy lao khổ.
Translating yourself: what a bliss, what a toil.

-----

... Chàng có thể cảm thấy cái gì đó chung ở sâu trong chàng và bạn một cách thường xuyên đến độ có những lúc chàng cảm thấy khó chịu, đúng hơn là bất an. Nhưng lúc này, riêng lúc này, một phần nào đó của chàng giống như đứa trẻ ngơ ngác, hãy còn chưa cảm nhận nổi kích thước của sự cô độc mà từ giờ trở đi nó sẽ phải đối mặt, một thứ gì quá lớn mà nó không hiểu song trực cảm được là sẽ làm nó tê liệt. Đó là một cảm giác và nó sẽ qua đi, chàng biết, song ngay lúc này nó mạnh hơn chàng. Khi chàng im lặng và bạn chàng im lặng và những người khác duy nhất có mặt ở nơi này im lặng, tiếng mưa sầm sập ngoài kia và cả trong này dường như là nội dung duy nhất của thế giới, thứ vận động duy nhất còn lại trong vũ trụ.

... He could sense something common deep down within him and his friend, in such a habitual manner that sometimes made him uneasy. Yet, at this moment, this particular moment, part of him seemed to be an unknowing child still unable to perceive the real dimensions of the loneliness he would have to face from now on, something too large for him to grasp, whose paralyzing power he could detect right now. This was nothing more than a momentary feeling which would quickly pass, he knew, yet it was much stronger than him. When he kept silent and his friend kept silent and the only people present here did the same, the sound of the downpouring rain both outside and inside seemed to be the only content of the world, the only movement left in the universe.

(từ "Life Navigator 25: Người tình của cả thế gian", tiểu thuyết đã xuất bản của tôi)

(from my published novel, "Life Navigator 25: He Who Is In Love With the Whole World")

Tác phẩm của Hans Hartung


Thứ Sáu, 1 tháng 10, 2021

Về tự dịch.

Đây là những dòng mà một người nào đó, ở một nước xa xôi, sau đây hơn một trăm năm, sẽ đọc với niềm vui và nỗi đau, với lệ trong mắt và nụ cười trên môi.

These are the lines that someone, in a remote country, more than a hundred years from now, will read with joy and pain, with tears in her eyes and a smile on her face.

Tự dịch tiểu thuyết của mình: một việc làm trong đơn độc tuyệt đối.

Translating my own novel: a work being done in absolute solitude.

-----

... Con người này, cũng như bất cứ người nào khác, chỉ một lần duy nhất xuất hiện trên thế gian, và nàng không hẳn nhìn chàng mà là nhìn sự độc nhất vô nhị đồng thời là sự đơn độc của chàng, sự vắng mặt của những gì chàng yêu thương, sự ngắn ngủi của những gì đang cùng chàng hiện hữu. Hơi hít vào của nàng trở nên sâu hơn, lâu hơn và hơi thở ra của nàng trở nên dài hơn trong khi nàng đứng đó nhìn con người này, như thể trong vô thức nàng mong là bằng cách đó nàng có thể kéo dài những thời khắc này ra.

… This person, like everyone else, appeared only once in the world, and she was looking not so much at him as at his uniqueness which was also his loneliness, the absence of what he loved, the impermanence of what existed together with him. Her inhalations became deeper, more prolonged, and her exhalations more drawn-out as she was standing there looking at this man, as if unconsciously she wanted to use this newly obtained way of breathing to extend these moments farther into the abyss of time.

(from my published novel, "Life Navigator 25: Người tình của cả thế gian", "Life Navigator 25: He Who Is in Love with the Whole World", in my own translation)

Henry Moore - Reclining Nude


Chủ Nhật, 26 tháng 9, 2021

Sơ lược về các conlang (ngôn ngữ “tự chế” của tôi)

Nơi chốn: Là một số trong các ngôn ngữ được sử dụng bởi cư dân hành tinh Gurun, một trong các hành tinh ngoài Trái đất có sinh vật mang hình dạng giống con người và sở hữu trí tuệ như con người, được khắc họa trong tiểu thuyết “Cospolist Nổi Loạn” mà tôi đang hoàn tất, dự kiến in trong năm 2022 nếu điều kiện cho phép.

Trên thực tế, một số trong các ngôn ngữ này, cụ thể là tiếng Bongora và tiếng Siră Kăntânărȋ, đã được tôi “thai nghén” từ thập niên 1990 khi đang là sinh viên khoa Ngữ văn Nga trường Đại học Tổng hợp TPHCM, khá lâu trước khi ý tưởng cho “Cospolist Nổi Loạn” bắt đầu xuất hiện (vào năm 2005).

Một ví dụ tiêu biểu:

Tôi muốn nhìn thấy nắng trong tóc em.

I want to see the sunlight in your hair.

Tiếng Siră Kăntânărȋ:

Yaíngsnŏtling-jrid-ŏrtoi nanggúlai-zür selăgânírăgür.

Tiếng Bongora:

Sin’ulimaguroihahiray akkungerési.

Tiếng Cuasarin:

Ine iargarévi stir tu snevoi od vir friu.

Tiếng Üganlar:

Hsaá-lyang tí-m báan-si-ne minaáng-ó.

Thông tin thêm về các ngôn ngữ:

* Tiếng Siră Kăntânărȋ: là ngôn ngữ của đế quốc Siră Kăntânărȋ, một trong các đế quốc lớn và hùng mạnh nhất ở hành tinh Gurun. Tại thời điểm diễn ra các sự kiện được kể trong cuốn tiểu thuyết, đế quốc Siră Kăntânărȋ chiếm cứ và kiểm soát khoảng 10% diện tích đất liền có người ở của toàn bộ hành tinh.

- Về ngữ âm: lấy cảm hứng chủ yếu từ tiếng Kazakh, tiếng Mông Cổ, tiếng Hunggari, tiếng Thái, một phần từ tiếng Thổ Nhĩ Kỳ, tiếng Lithuania...

- Về ngữ pháp: được gợi ý chủ yếu từ tiếng Swahili và các ngôn ngữ Bantu (danh từ được chia thành nhiều nhóm (class) thay vì nhiều giống (gender)), tiếng Ả rập (các gốc động từ bao gồm 3-4 phụ âm); một số ngôn ngữ của người bản địa châu Mỹ (thì quá khứ, tương lai... được tích hợp vào danh từ thay vì vào động từ).

* Tiếng Bongora: ngôn ngữ của nước Bongora Mande Bandora (gọi tắt là Bongora), một trong những nước lớn và quan trọng nhất ở hành tinh Gurun. Nằm tiếp giáp với Siră Kăntânărȋ về phía nam, Bongora Mande Bandora từng là một quốc gia hùng mạnh, có nền văn minh phát triển cao trong khi Siră Kăntânărȋ mới chỉ là một liên minh bộ lạc ít nhiều man di. Về sau Siră Kăntânărȋ hưng khởi, xâm lược Bongora, sáp nhập nước này vào lãnh thổ của mình, tuy nhiên không thể khuất phục được nền văn minh cao hơn của nước này mà thay vào đó bị nền văn minh này “đồng hóa”.

- Về ngữ âm: Lấy cảm hứng chính từ tiếng Sanskrit, tiếng Nhật, tiếng Swahili, tiếng Malagasy...

- Về ngữ pháp: Được gợi ý một phần từ tiếng Nhật, tiếng Hàn, phần khác là tự tạo ra “trong vài khoảnh khắc xuất thần”.

* Tiếng Cuasarin: ngôn ngữ của Cuasarin, một nước nhỏ nằm về phía nam của Bongora. Từng là một quốc gia độc lập, có nền văn hóa riêng phát triển tương đối cao, Cuasarin cũng nối gót Bongora rơi vào ách chiếm đóng và thống trị của đế quốc Siră Kăntânărȋ, tuy nhiên duy trì một ý thức dân tộc mạnh mẽ.

- Về ngữ âm: Lấy cảm hứng chính từ tiếng Ý, tiếng Romania, tiếng Catalan, tiếng Bồ Đào Nha.

- Về ngữ pháp: Được gợi ý chủ yếu từ tiếng Basque (cấu trúc hành cách (ergative mood)), một số ngôn ngữ bản địa châu Úc (động từ được chia thành năm “hệ hình” (paradigm) thay vì thành các “thì” trong thời gian).

* Tiếng Üganlar: ngôn ngữ của Üganlar, một nước nhỏ nằm khá xa về phía nam vương quốc Bongora, bên kia biển. Từng là một quốc gia độc lập, có nền văn hóa riêng phát triển tương đối cao, Üganlar cũng nối gót Bongora và Cuasarin rơi vào ách thống trị của đế quốc Siră Kăntânărȋ, tuy nhiên, khác với hai nước trên, Üganlar có thể duy trì sự tự trị tương đối, giống một nước chư hầu nhiều hơn một thuộc địa.

- Về ngữ âm: Lấy cảm hứng chủ yếu từ các ngôn ngữ Tạng-Miến.

- Về ngữ pháp: Được gợi ý một phần từ tiếng Nhật (hệ thống các tiểu từ như “wa”, “ga”, “o”, v.v.), phần khác từ tiếng Việt.

Ngoài ra, còn có tiếng Ko-Yo, tiếng Shobateng... Trong số các ngôn ngữ này, tiếng Siră Kăntânărȋ và tiếng Bongora được phát triển đầy đặn hơn cả cho đến nay. Tiếng Bongora hiện có khoảng 2.000 từ, cùng với diễn giải về ngữ pháp, viết bằng tiếng Anh.

Back to Simplicity - Marina Abramovic


Chủ Nhật, 19 tháng 9, 2021

Về tự dịch

Tiếp tục tự dịch một số phần của tiểu thuyết "Life Navigator 25: Người tình của cả thế gian" sang tiếng Anh.

Đến một lúc tôi đã nhận ra rằng, ít nhất là ở Việt Nam, không ai khác có thể làm việc này tốt hơn chính tôi, tác giả cuốn sách.

Cố nhiên đây là bản dịch thô, cần được biên tập, chỉnh sửa, gọt giũa, nhuận sắc... nhiều. Cái chính là hồn cốt của cuốn sách vẫn ở đó.

-----

... Ông nói coi, theo ông thì đời tôi đã làm được gì, bạn chàng nói. Theo tôi thì đời ông đã làm được gì, một lần nữa chàng nhắc lại. Sau đó chừng hai ba giây chàng mỉm cười. Chàng biết bạn hiểu nụ cười đó. Anh cũng mỉm cười nhẹ, rồi thở dài, trong khi nụ cười vẫn còn trên mặt. Liền sau đó, một cách hoàn toàn bất ngờ, thậm chí không rõ ai bắt đầu trước, họ chuyển sang nói về những nhà văn nổi tiếng không chỉ vì những thứ họ đã viết mà còn bởi việc họ ngừng viết, không viết nữa hay từ chối viết. Họ nói về sự im lặng của một số người viết, về chuyện liệu đó có thật là một sự im lặng bi tráng đầy âm vang như một số người tin hoặc muốn làm người ta tin hay không.

Just tell me what I had been able to accomplish in my life, his friend said. What you have accomplished in your life, he repeated. And, after a couple of seconds, he smiled. He knew the other guy understood the smile. The latter also smiled, and then sighed, the smile still lingering on his lips. And right after that, in a perfectly unexpected manner, without them even knowing who it was that had brought up the topic, they began to talk about writers who were famous not only for what they had written but also for the fact that they had stopped writing altogether, ceased to act as a writer, refused to continue to write. They talked about the silence of some writers, about whether it was a “sonorous, majestic silence” as someone puts it or wants people to believe it to be.

Tác phẩm của Hans Hartung

Thứ Ba, 14 tháng 9, 2021

Về toàn hảo và bất toàn, hay Nhân đọc vật lý, nghĩ về văn

Suy nghĩ nhân đọc “Các thế giới song song” của Michio Kaku:

“... các nhà khoa học tin rằng vũ trụ đã khởi đầu trong trạng thái đối xứng hoàn hảo, với tất cả các lực được thống nhất thành một lực duy nhất. Vũ trụ khi đó đẹp đẽ, đối xứng, nhưng khá vô dụng. Sự sống như chúng ta biết không thể tồn tại trong trạng thái hoàn hảo này. Nhằm đạt được khả năng có sự sống tồn tại, tính đối xứng của vũ trụ đã bị phá vỡ khi vũ trụ nguội đi.”

(trang 128, bản tiếng Việt)

==> Một trạng thái tuyệt đối đẹp, tuyệt đối hài hòa, cân xứng, là một trạng thái cần phải bị phá vỡ.

Trạng thái định tĩnh, an lạc mà một số người đạt tới do “đắc đạo” là một trạng thái như thế. Nó lý tưởng, toàn hảo, và nó vô dụng theo nghĩa tiến hóa. Nói chính xác hơn, sự tiến hóa là nhằm đến một trạng thái như thế, và sau đó vượt qua nó, bắt đầu một quá trình tiến hóa khác, hướng tới một trạng thái tương tự, có thể ở cấp cao hơn hoặc không.

Để có sự sống, sự đối xứng hoàn hảo phải bị phá vỡ.

Để có tác phẩm nghệ thuật, cần phải có cái gì đó phá vỡ sự định tĩnh, an lạc, cân bằng hoàn hảo của tâm thức anh. Không phải vô cớ mà chẳng có một nghệ sĩ đích thực nào đồng thời là một nhà tu hành đích thực – ít nhất là theo chỗ tôi biết.

Có những nghệ sĩ đích thực mang tinh thần “ngộ đạo”, và những nhà tu hành đích thực mang ít nhiều tư chất nghệ sĩ. Nhưng đồng thời là cả hai? Không.

Để làm nghệ sĩ đích thực, anh phải chấp nhận cả đời sống trong vùng bất cân, bất định, bất toàn, luôn luôn hoặc thỉnh thoảng hướng về vùng lõi bình an, định tĩnh, cân đối, hoàn hảo mà anh biết và anh yêu, song không thể quay về do những giới hạn của anh hoặc không quay về do lựa chọn của anh.

Bruno Bruni 8 'La Calma'

Thứ Bảy, 24 tháng 7, 2021

Tôi và Granada, qua văn chương

Một câu hỏi thú vị trong buổi giao lưu với độc giả của tôi xung quanh tập truyện "Những gặp gỡ không thể có" (14/07/2018):

Hỏi: [Về truyện "Nghệ thuật trình diễn, một sáng mùa hè, Granada"] Tại sao lại là Granada?

Đáp: Granada là một trong những trái tim của Andalusia, miền nam Tây Ban Nha, cái nôi của flamenco, và flamenco là một trong những tình yêu lớn nhất của tôi. Tôi yêu flamenco với một tình yêu đặc biệt - có thể nói mà không sợ quá lời rằng tôi có flamenco chảy trong mạch máu. Có những lần tôi nằm mơ thấy mình ở một thành phố châu Âu mà, trong giấc mơ, tôi biết đó là thành phố quê hương của mình, và nếu có nhà ngoại cảm nào đó bảo rằng kiếp trước tôi là người Andalusia, tôi sẽ không ngạc nhiên.

Hỏi: Anh đã tới Granada chưa?

Đáp: Chưa từng. Granada trong truyện được tôi tái tạo từ những gì tôi tìm hiểu được, nhìn thấy gián tiếp, và bằng tưởng tượng. Tuy nhiên, đó không phải Granada trong thực tế [mà là một Granada trong cuộc chơi văn chương]. Trong truyện có một chi tiết đại ý rằng, giữa hai triền đồi, vịnh biển hiện ra xanh ngắt dưới trời Granada. Đó là một cái nháy mắt của tác giả dành cho người đọc nào đã tới Granada hoặc có tìm hiểu về Granada, bởi họ thì biết rằng Granada trong thực tế là nằm sâu trong đất liền.

Đồi Sacromonte, Granada


Thứ Năm, 17 tháng 6, 2021

Về nghệ sĩ và “tâm an”

(nhân trao đổi riêng với một người bạn)

-----

Nghệ sĩ cần có khả năng duy trì thế cân bằng động giữa tâm an và tâm bất an. Nếu tâm bạn luôn luôn an và không chút bất an, thì bạn giống một nhà tu hành đắc đạo hơn là giống nghệ sĩ. Bạn sẽ không có nhu cầu làm nghệ thuật, hoặc nếu có, thì nghệ thuật bạn làm ra thấm đẫm chất thiền, chất ngộ, chất tâm linh… Cũng là nghệ thuật, song chỉ là một phần nhỏ của vương quốc nghệ thuật. Bạn sẽ có thể làm thơ thiền, viết ngụ ngôn thiền..., song bạn sẽ không viết như Dostoyevsky, Kafka, Mishima, Céline, Bolaño.

Nghệ sĩ đúng nghĩa là người thường xuyên phải vật lộn với khối bất an lớn của mình – những bất an từ bên ngoài, những bất an tự bên trong – để duy trì sự tỉnh giác. Cô/anh ấy không an trụ ở tâm điểm của bình an, mà thường xuyên chao đảo ở vùng không điểm tựa chông chênh ở xung quanh tâm điểm này. Đôi lúc cô/anh ấy quay trở lại gần như sát tâm điểm, và đôi lúc khác dịch ra xa đến nỗi trọng tâm của cô/anh ấy suýt nữa chệch khỏi chân đế và nếu vậy cô/anh ấy sẽ rơi xuống vực thẳm tha hóa, điên loạn, tự hủy hoại.

Chính cái thế chao đảo chông chênh, luôn suýt tìm lại được cân bằng rồi liền sau đó lại suýt đánh mất cân bằng này, nó cấu thành bản chất sự tồn tại của nghệ sĩ. Sự bình an trong tâm của nghệ sĩ, nếu có, không phải là một trạng thái đã đạt tới rồi và luôn hiện hữu, mà là một quá trình khi thì nỗ lực tiến tới chỗ đó, khi thì rời khỏi chỗ đó do ngẫu nhiên hoặc một cách có ý thức.

Nghệ sĩ tài ba là người tạo ra được một “thế cân bằng không thể có” (an impossible balance) giữa tĩnh và động, trật tự và hỗn mang, tỉnh lạnh và điên dại, sáng rõ và âm u, tàn bạo và dịu dàng. Phải vừa rất yếu vừa cực mạnh. Một thế cân bằng vô cùng khó đạt, vô cùng khó giữ, và vô cùng dễ phá vỡ.

Tranh của Ricardo Renedo


Chủ Nhật, 18 tháng 4, 2021

Nghĩ về nghề

Không phải mọi điều Milan Kundera nói đều là "chân lý tối thượng của văn chương" (với bất cứ người nào khác cũng vậy); tuy nhiên, có một điều Kundera nói chắc chắn đúng: "Lẽ tồn tại duy nhất của tiểu thuyết là nói ra cái điều duy chỉ tiểu thuyết mới nói được." Cuốn tiểu thuyết của tôi, "Cospolist Nổi Loạn", nó chỉ thực sự đáng và cần tồn tại nếu như những điều nó nói, không một ai khác có thể nói, dù bằng bất cứ phương tiện gì. Một cuốn sách như vậy, người nào đã biết đến nó và nhận thức đúng về nó thì sẽ tìm mọi cách để đọc được nó bởi, thông qua nó, họ sẽ có một trải nghiệm, một hành trình, một cuộc đối thoại/tự vấn không có lần thứ hai. Một cuốn sách mà chính tôi sẽ tìm mọi cách để đọc nếu nó được viết ra bởi một người khác. Một trong số ít những cuốn sách mà một người nào đó, đơn độc, yêu thế giới và đau vì thế giới, sẽ cảm thấy là dành cho chính họ, một trong số ít những cuốn sách mà họ thực sự cần đọc, một trong số ít những bạn đồng hành họ cần có trên con đường đời - con đường tự hoàn thiện và tiến hóa - đầy gian nan song cũng có thể nhiều niềm vui của mình.

Tác phẩm của Peter Demetz


Chủ Nhật, 11 tháng 4, 2021

Nhật ký viết văn

Nếu như, khi bắt đầu viết “Cospolist Nổi Loạn” cũng như “Life Navigator 25: Người tình của cả thế gian”, và giữa khi đang viết, anh đã không hề bận tâm tới chuyện ai sẽ in nó ra, ai sẽ đọc nó, ai sẽ hiểu nó, ai sẽ cảm thấy cần đọc nó, vân vân, thì có lý do gì để lúc này, tác phẩm đã gần xong, anh lại bắt đầu bận tâm tới chuyện đó? Đằng nào thì anh cũng thuộc một phân loài xa lạ, lạc lõng giữa cõi người, vậy, có lý do thực sự đáng kể nào để anh muốn cái loài đông đảo kia, vốn dĩ ngay từ đầu đã không thể và không muốn dung nạp anh, giờ lại sẵn lòng chừa một chỗ cỏn con trong thế giới của họ cho đứa con của anh, cái sinh thể mà, do là hiện thân cho sự tinh kết của trí óc và tâm hồn anh, lại càng xa lạ và bất trị gấp bội lần anh trong quan hệ với cõi người?

Tranh của Darek Grabus




Thứ Tư, 31 tháng 3, 2021

Về “căn cước văn hóa Việt”

Note cũ trên Fb, gần như không thể truy xuất được từ khi tính năng Note bị xóa bỏ khỏi Fb. Cũng may là Fb nhắc nên tôi mới nhớ ra (bản thân tôi cũng quên mất).

-----
(Ghi lại những ý tưởng/luận điểm chính của tôi trong một tranh luận giữa anh Dương Thắng, một bạn văn lâu năm mà tôi kính trọng, và tôi, nhân một đoạn trích từ tiểu thuyết sắp hoàn thành “Cospolist Nổi Loạn” được tôi đưa lên tường nhà cách đây hai ngày. Anh Thắng và tôi đang có dự định tổ chức một buổi tọa đàm vào một dịp thuận tiện trong thời gian sắp tới, hoặc một cuộc mạn đàm qua mạng, hoặc cả hai, để mọi người có thể cùng chúng tôi bàn luận sâu về chủ đề khó và thú vị này).


***

- Tôi tự hào rằng mình là một tác giả xuyên quốc gia, vượt qua ranh giới các dân tộc. Viết những tác phẩm gần gũi với đa số người Việt thì đã có những người khác làm và làm tốt, thậm chí rất tốt, như Nguyễn Huy Thiệp, Nguyễn Bình Phương, Bảo Ninh, Nguyễn Ngọc Tư... Một tác giả Việt mà viết như tôi thì ít. Và tại sao ta cứ tự giam mình trong cái "nhà văn Việt" vậy nhỉ? Và, một câu hỏi khác, thật ra là một phương diện khác của cùng câu hỏi trước: tại sao nếu cuốn sách như thế[tiểu thuyết “Life Navigator 25...”] là tác phẩm của một nhà văn Mỹ chẳng hạn thì sẽ không ai thắc mắc gì cả? Thế giới trong câu chuyện có phải là thực tại gần gũi với đời sống của người Mỹ không?

- Trả lời phỏng vấn, Cao Hành Kiện nói (đại ý): Tôi viết văn bằng tiếng Trung Hoa, vậy tôi là nhà văn Trung Hoa. Fernando Pessoa thì viết: "Tổ quốc của tôi là ngôn ngữ Bồ Đào Nha". Tôi viết tiểu thuyết của mình bằng tiếng Việt, vậy tôi là nhà văn Việt, không phụ thuộc cuốn tiểu thuyết của tôi là về chủ đề nào. Linda Lê viết bằng tiếng Pháp, vậy thì bất kể trong truyện của bà chúng ta có thể gặp những yếu tố Việt, chúng ta sẽ chỉ tự lừa mình nếu cứ muốn gọi bà là nhà văn Việt. Về trường hợp Murakami, tôi không nghĩ rằng ông ta không được VHL Thụy Điển để mắt tới bởi ông ta thiếu bản sắc Nhật. Vấn đề, theo tôi hiểu, nằm ở chỗ ông ta nằm ở thế lưng chừng giữa văn chương pop và văn chương "nghiêm túc", không hợp với tiêu chí của các ông hàn lâm Thụy Điển, và đó là một vấn đề thuần túy văn chương, vượt ngoài ranh giới các quốc gia và dân tộc. Nếu ta đọc Tàn Tuyết (Can Xue), hay Kurahashi Yumiko, là những nhà văn thử nghiệm kiệt xuất của Trung Hoa và Nhật Bản và chăm chăm tìm ở đó "bản sắc Trung Hoa/Nhật Bản", đấy là ta đang miss the point. Hai tác giả này và các tác giả tương tự không nhắm tới điều đó. Tôi thích câu của Ea Sola: "Những vở múa của tôi không dành riêng cho người Việt và không dành riêng cho người nước ngoài, chúng dành cho con người". Dù tiểu thuyết của tôi có vẻ khác lạ đến mấy đi nữa, song nếu đọc kỹ, với sự kiên nhẫn và cởi mở, người đọc sẽ có thể nhận ra những cái gì đó rất quen thuộc, cái gì đó mà chỉ một người Việt Nam mới có thể viết ra được. "Life Navigator..." của tôi không thể do một người Mỹ viết, đó là điều hiển nhiên.

- Mức độ "căn cước văn hóa" ở những nhà văn khác nhau là rất khác nhau. Đó có thể là do tư chất mỗi người một khác, nhưng mặt khác cũng có thể là một lựa chọn. Kể cả dù vậy, ở những nhà văn mà căn cước văn hóa mờ nhạt (bởi họ chuyên chú vào những thứ khác mà với họ là quan trọng hơn), nếu đọc kỹ, ta vẫn sẽ thấy một cái gì đó thuộc về nơi họ sinh ra. Ngôn ngữ họ dùng quyết định một phần quan trọng quá trình tư duy của họ. Nếu tôi có cơ hội sống nhiều ở nước ngoài và có thể viết bằng tiếng Anh hay Pháp, chắc chắn tiểu thuyết tôi viết sẽ khác rất nhiều so với tiểu thuyết tôi viết bằng tiếng Việt, nhưng kể cả khi ấy cuốn tiểu thuyết có thể vẫn sẽ toát lên cái gì đó của "căn cước Việt". Sự bí ẩn đó là một trong những yếu tố làm cho văn chương thu hút chúng ta.

- Ngôn ngữ, xét cho cùng, chỉ là phương tiện của anh. Anh dùng ngôn ngữ nào tốt nhất thì dùng. Tuy nhiên, như ngành ngôn ngữ học đã chỉ ra, ngôn ngữ không chỉ là công cụ/phương tiện; nó là cái (góp phần) định hình mô thức tư duy. Như đã nói ở trên, nếu tôi viết bằng tiếng Anh/Pháp, tác phẩm của tôi sẽ khác không ít so với khi tôi viết bằng tiếng Việt, và khi đó "căn cước" của nhà văn có thể sẽ cần được xác định lại. Các nhà văn sáng tác bằng một ngôn ngữ không phải tiếng mẹ đẻ cố nhiên là những trường hợp thú vị, đặc biệt, cho thấy rằng không một định nghĩa nào là luôn luôn đúng. Câu của Cao Hành Kiện hay Fernando Pessoa như trên chẳng qua là một cách nói và một cách nhìn.

- Cái gọi là căn cước của nhà văn tốt hơn nên được coi như một tập mờ. Và, bản thân cái gọi là "căn cước văn hóa Việt" ấy, ta nên xem nó như một tập mờ, một trường nghĩa không cố định và đang tiến hóa. Có vậy, những gì chúng ta làm mới có ý nghĩa.

- Nếu chúng ta bận tâm quá nhiều vào phương diện căn cước/"quốc tịch" của một nhà văn hay một tác phẩm, có khả năng chúng ta sẽ không thể nhìn rõ những phương diện khác. Cũng câu hỏi như trên, ta có thể cật vấn về những trường hợp mà theo tôi là hóc búa hơn [so với trường hợp Thuận], tỉ như Milan Kundera: ông là nhà văn Tiệp nhiều hơn hay nhà văn Pháp nhiều hơn - những tác phẩm về sau này, ông đều viết bằng tiếng Pháp? Ea Sola là nghệ sĩ múa Việt hay Pháp? Đó là những câu hỏi không dễ và không thể có câu trả lời dễ dàng, chung quyết. Rốt cuộc, phải chăng vấn đề là: nhiệm vụ của mỗi nhà văn trước hết là tạo ra căn cước cá nhân của riêng mình, và cái gọi là bản sắc/căn cước dân tộc chỉ là một phần (nhỏ) của căn cước cá nhân ấy mà thôi.

- Ở một số trường hợp, ta thậm chí phải nhìn nhận rằng sự "fusion" giữa nhiều căn cước văn hóa khác nhau chính là căn cước văn hóa đích thực, sâu sắc nhất của nhà văn.

- Thế nào là "căn cước văn hóa Việt"? Những biểu hiện đặc thù của nó - trong một tác phẩm cụ thể - là gì? Làm sao nhận ra và phân biệt được nó với những căn cước văn hóa khác? Có một thứ dấu hiệu đặc trưng không? Đến mức độ nào thì ta chỉ có thể nói đây là vấn đề "cảm" chứ không thể nói, một cái gì đó "ở ngoài lời"? Để trả lời những câu hỏi đó, tôi nghĩ ta có thể thử trả lời vài câu hỏi tương tự:

* Thế nào là "căn cước văn hóa Mỹ latinh" trong tác phẩm của Marquez, M.V. Llosa, Borges, Roberto Bolano...?
* Thế nào là "căn cước văn hóa Nga" trong tác phẩm của Tolstoy, Dostoevsky, Chekhov...?
* Thế nào là "căn cước văn hóa Đông Âu" trong tác phẩm của Kundera, Bohumil Hrabal, Laszlo Krasznahorkai, Herta Muller...?

- Không phải tôi không có câu trả lời hay ít nhất một cách hiểu, một hướng kiến giải của mình. Chỉ là tôi đặt câu hỏi cho tất cả chúng ta cùng suy nghĩ, đào sâu hơn, và biết đâu đấy, trong quá trình đó ta sẽ tiệm cận câu trả lời gần đúng hơn cả.

Back to Simplicity - Marina Abramovic


Chủ Nhật, 28 tháng 3, 2021

Từ trang bản thảo

... Artarol, một trong ba lão trượng sống lâu nhất, biết nhiều nhất và được tôn kính nhất ở vùng Gelgolam, khi nghe tiếng hát của Shireki, liền khẽ rùng mình, kéo khăn che mặt và nói lời tiên tri: “Kẻ nào có cả quỷ dữ và thiên thần trong tim thì mới sẽ không chết khi chạm vào người đàn bà này.”
 
(trích "Ngoại truyện Gurun" đi cùng với "Cospolist Nổi Loạn", tiểu thuyết đang hoàn tất của tôi)

Tranh của Rafal Olbinski


Thứ Bảy, 20 tháng 3, 2021

Ghi chú ngắn về “Bể phong nhiêu” của Mishima Yukio

Một học giả khá có tiếng tăm có lần nói với tôi rằng với bộ tứ “Bể phong nhiêu” của Mishima Yukio, ta chỉ cần đọc quyển 1 “Tuyết mùa xuân” (Haru no yuki) là đủ (có phải vì quyển 1 được một số người khen là hay nhất, “đẹp” nhất?). Ba quyển sau có thể bỏ qua.

Nói vậy cũng bằng như nói rằng, với “Anh em nhà Karamazov” của Dostoyevski, chỉ cần đọc riêng các chương về Alyosha là đủ (bởi trong các anh em nhà Karamazov thì Alyosha là người thiện lành nhất); mọi phần còn lại đều có thể bỏ qua.

“Bể phong nhiêu” tự nó là một thế giới, và kể cả dù trong tương quan giữa bốn quyển với nhau, quyển này có thể “nhẹ ký” và “bất toàn” hơn quyển kia, song, để có được cái nhìn toàn triệt về tất cả, thì không thể không đọc kỹ và sâu tất cả. Cũng như, làm sao có thể có cái nhìn toàn triệt về thế giới nếu không nhìn kỹ và sâu mọi phương diện của thế giới, kể cả những gì xấu xí và bất toàn nhất.

“Bể phong nhiêu” là nhằm mổ xẻ sự trác tuyệt và vô nghĩa của một cái đẹp toàn bích không ngừng tự lặp lại mình và bằng cách đó tiến dần vào cõi khô cằn và hư vô. Bể phong nhiêu, Sea of Fertility, là cái tên được giới khoa học đặt cho một trong những vực sâu trên Mặt trăng, và, mỉa mai thay, đó là Mặt trăng - một thế giới khô cằn, vô sinh, một thế giới chết, nơi mà trước mắt con người là hiện thân sống động nhất của hư vô, có thể nói vậy.


Đó là cái đẹp toàn bích, tuyệt đối, phi nhân tính mà rốt cuộc cần phải bị hủy diệt, giống như cái đẹp của Kim Các Tự mà nhân vật chính của cuốn tiểu thuyết cùng tên đã phóng lửa hủy diệt để có thể tự giải thoát. Phải, theo nghĩa nào đó, “Tuyết mùa xuân” (quyển 1) là “đẹp” nhất, nhưng đó là cái đẹp mà rồi sẽ thoái bộ dần, cho đến đỉnh điểm là quyển cuối “Thiên nhân ngũ suy”, khi cái đẹp đã suy hoại đến mức đáng bị hủy diệt. “Bể phong nhiêu” là hành động tối hậu của Mishima nhằm phủ định cái đẹp toàn bích, tuyệt đối, phi nhân tính mà bản thân ông từng yêu quý và tôn sùng. Ngay cả hành động tự sát bằng seppuku (mổ bụng) của ông, mà bề ngoài là để “tỏ lòng trung thành với Thiên hoàng”, trên thực tế là để phủ định và hủy diệt chính Mishima, con người tôn sùng cái đẹp, mơ về cái đẹp, tạo ra cái đẹp, và tự mình là cái đẹp - của cơ bắp được trui rèn, của kiếm đạo qua khổ luyện, của đôi mắt, khối óc và trái tim một nghệ sĩ tài ba luôn băn khoăn về những ẩn nghĩa lớn của thế giới.

Thứ Năm, 25 tháng 2, 2021

Về duy mỹ

Khi anh nói rằng anh yêu phụ nữ song, trên thực tế, dù một cách vô tình hay hữu ý, anh dành sự chú ý lớn nhất, những lời đẹp nhất, những cử chỉ ân cần nhất cho những phụ nữ đẹp nhất, nó cũng giống như anh nói về tình yêu thương dành “cho muôn loài” tuy nhiên sự chú ý lớn nhất, những cử chỉ ân cần nhất anh dành cho những loài đẹp nhất, đáng yêu nhất, “có ích” nhất (mèo? thỏ? v.v.) chứ không phải những loài thô kệch nhất, xấu nhất, “có hại/vô dụng” nhất (chó rừng? cóc? chuột? v.v.)

Người đàn ông chính trực là người cư xử với người phụ nữ có nhan sắc nổi bật nhất và người phụ nữ có nhan sắc khiêm nhường nhất với cùng một sự trân trọng, nâng niu, nồng ấm như nhau, một cách tự nhiên, từ trong tim. Chừng nào anh còn không làm được như vậy, anh không có tư cách để nói về tình yêu, cái đẹp, những kỳ diệu của tâm hồn.

Anh có thể “duy mỹ” với tư cách một nghệ sĩ, một người thưởng ngoạn nghệ thuật, không sao cả. Nhưng sự duy mỹ đó vô giá trị nếu nó chi phối cách hành xử của anh với thế giới trong cuộc sống thường nhật.



Thứ Ba, 9 tháng 2, 2021

Ý nghĩ trước khi đi vào giấc ngủ.

Trong bảy đứa bốn chân lắm lông, có hai đứa - một trai một gái - thường xuyên ngủ cùng giường với hắn và nhất định phải nằm sát vào hắn, chạm vào một chỗ nào đó trên thân thể hắn thì mới được. Đã lâu lắm hắn không gần gụi với một con người nào, một sinh thể nào như vậy. Đã lâu lắm hắn không được biết niềm vui của kẻ được ai đó - một sinh thể nào đó - cần đến theo nghĩa vật lý, cần một cách đời thường, giản đơn, thực tế: cần để có cảm giác bình an, cần để có giấc ngủ ngon.

Mong cho các bạn cũng như thế: có những lúc có thể là chỗ dựa cho một người, một sinh vật nào đó theo nghĩa đen. Chính trong những khoảnh khắc “nhỏ nhoi, thường tình” đó ẩn chứa cái vĩ đại đích thực mà những người nói hay nhất chưa chắc đã từng thực sự trải qua.

"Back to Simplicity", của Marina Abramovic


Thứ Bảy, 6 tháng 2, 2021

Về viết và tri kỷ

Theo nghĩa nào đó, tôi viết là để tìm tri kỷ.

Có nhiều cách khác nhau để phân loại nhà văn, cũng như nhiều cách khác nhau để phân loại con người nói chung. 

Những cách này, không nhiều thì ít, đều không khỏi thô sơ, võ đoán, tương đối, bất toàn. Tuy nhiên, không phải vì vậy mà ta không thể dùng chúng một lúc nào đó, miễn ta biết rõ những giới hạn của chúng.

Một trong những cách đó là: 1) loại nhà văn có nhu cầu làm cho mọi người hiểu mình; và 2) loại nhà văn không có nhu cầu làm cho mọi người hiểu mình.

Một nhà văn “không có nhu cầu làm mọi người hiểu mình” không có nghĩa là nhà văn ấy không có nhu cầu được hiểu. Không. Bất cứ nhà văn nào cũng có nhu cầu được một số người nào đó hiểu. Tuy nhiên, thay vì chủ động làm những gì cần làm để cho mọi người hiểu mình giống như nhà văn loại thứ nhất, nhà văn loại thứ hai lặng lẽ đợi những người đủ kiên nhẫn, cởi mở và nhạy cảm để hiểu họ. Nhà văn biết những người ấy sẽ tới.

Nhà văn loại thứ nhất có thể có đám đông hiểu mình, đám đông những người hâm mộ. Tuy nhiên, cũng như các ngôi sao trong làng giải trí, không dễ cho họ tìm được trong đám đông hâm mộ đó một hai người tri kỷ.

Trong khi đó, trong số ít những người bước vào cái thế giới xa ngái, trúc trắc, khó giải, nhiều khi thâm u của nhà văn thuộc loại thứ hai, nhà văn có thể tìm ra được người tri kỷ của mình.

Chỉ là có thể.

Tranh của Joseph Zbukvic


Thứ Ba, 2 tháng 2, 2021

Về đá và ngọc

Trong con mắt người khác, chúng ta có thể chẳng là gì hơn một cục đá xù xì, thô kệch, vô giá trị. Trong thực tế, cục đá đó có giá trị, với một mình ta thôi. Ta không có nhu cầu đòi người khác cảm thấy nó quý. Mặt khác, ta là người duy nhất có khả năng tách từ trong đá này ra chất ngọc riêng ta có, chuyển một phần đá này thành ngọc, việc mà không ai khác làm được, và ta phải làm. Chừng nào ta còn cảm thấy cần sống, thì ta chỉ có duy nhất đá này - thể xác và tâm trí này - mà thôi. Cần trân quý nó vì nó là thứ đá mà, nếu ta tỉnh giác, chú tâm và nỗ lực, ta có thể chuyển ít nhất một phần thành ngọc.

(đại ý trao đổi với một người bạn)

Tranh của Rob Golsalves


Thứ Hai, 1 tháng 2, 2021

Xác chết đẹp

"Cospolist Nổi Loạn", cũng như mọi cuốn tiểu thuyết thực sự ở quy mô của nó, là một "vũ trụ thu nhỏ", bao hàm trong nó "đủ màu hỉ nộ ái ố, đủ mùi triết lý, nực cười, lãng mạn, tục tằn", giống như đoạn "quảng cáo" (do tôi viết) trên bìa 4 bản tiếng Việt cuốn "2666" của Roberto Bolano.

-----

... Điều đầu tiên đáng chú ý ở các xác này, sau chuyện máu và giới tính, là cách bố trí chúng và tư thế của chúng. Chúng quây thành một hình gần như tam giác đều, gợi nhớ một bức tranh của Gauguin, có thể một cách ngẫu nhiên, song cũng có thể do những bàn tay nào đó sắp xếp một cách cẩn trọng, chỉn chu, kiên nhẫn, và không thiếu tính nghệ sĩ. Một mẫu hình đẹp. Một vẻ đẹp tàn khốc, phi lý. Sự cân xứng đáng lẽ là hoàn hảo của ba cạnh hình tam giác, tạo thành bởi ba cái xác nằm ở ba tư thế khác nhau song vẽ thành ba cung tròn gần như tương đồng, chỉ bị phá vỡ bằng một chút xô lệch cực nhỏ, một chút biến đổi cực tinh tế về kích thước và góc độ, nằm chênh vênh trên lằn ranh mơ hồ biến ảo giữa phá vỡ và làm hỏng, giữa hủy hoại và tạo dựng, điều hầu như bất khả nếu người ta không có một bản lĩnh phi thường. Và, cũng không kém phi thường là ý chí cá nhân của (những) người này: thể hiện bản ngã của mình qua một cái đẹp tàn độc như thế, cái đẹp chết chóc, thuần khiết theo cách của nó. Một trong hai người đàn ông, cao và gầy xét theo những gì còn thấy được dưới làn áo máu, nằm ở tư thế khiến ta có thể nghĩ rằng y bị hạ sát đúng lúc đang thực hiện động tác Cối xay gió (Windmill), một trong các động tác mạnh của breakdance, chính xác hơn là một trong nhiều biến thể của nó; người thẳng, hai chân xoạc rộng thành chữ V, hai tay khoanh trước ngực, và cái chết chỉ đơn giản chuyển anh ta từ chỗ cắm đỉnh đầu xuống đất sang cắm mặt và phần trước thân xuống đất. Người đàn bà có vẻ là người nhỏ nhắn, thanh mảnh, hẳn là một cô gái, thì giống như đã bị giết chết đúng khoảnh khắc cô đang tung mình lên không trong một cú grand jeté thanh thoát và điêu luyện, hai chân vạch một đường thẳng như kẻ chỉ, và cũng trong khoảnh khắc đó toàn bộ cơ thể cô đông cứng lại như một con manơcanh múa ba lê kỳ dị và kiều diễm. Người thứ ba, nhất thời tôi chưa xác định được bản chất cái tư thế của y, song có vẻ như y bị giết giữa lúc đang thực hiện một đòn tấn công của capoiera, bàn tay phải xòe rộng chống xuống đất, tay trái gập cong cao ngang đầu, mình cúi song song mặt đất, chân phải trụ, trọng lượng cơ thể dồn xuống mũi bàn chân, chân trái bật thẳng lên cao, vừa tầm đầu và mặt một người lớn tầm vóc trung bình, cái cú đá ác liệt và nhanh như chớp vĩnh viễn đông cứng lại trong khoảnh khắc của cái chết, với toàn bộ động năng, ý chí và tư tưởng vĩnh viễn dồn tụ vào một tiến trình không hoàn tất.

Capoiera


Thứ Năm, 28 tháng 1, 2021

Hai câu

Từ trang đang viết:

"Tôi là con chó hoang toạc bụng lang thang đêm tối
Ruột tôi xổ ra kéo sau tôi sáng tựa sao băng"

(từ truyện "Vòng quay cuối cùng quanh mép lỗ đen")

Tranh của Zdzisław Beksiński


Thứ Hai, 25 tháng 1, 2021

Nhỏ, nhiều, và lớn

Mỗi ngày ta viết thêm vài trăm chữ, một trăm chữ, vài chục chữ vào cuốn tiểu thuyết của ta, cũng giống như mỗi ngày ta uốn cây bonsai của mình thêm một tí, có lẽ vài li, hay như người tu hành bước thêm một bước trên con đường nhất bộ nhất bái đến điểm hành hương. Những bước tiến nhỏ - bản thân từng bước trong số đó nhỏ nhoi đến đáng thương, được thực hiện trong lặng lẽ và trong xám xịt đời thường -, song nhiều, nhiều, nhiều bước tiến nhỏ nối nhau, đều đều, bền bỉ, không ngừng, sẽ có một ngày thành bước tiến lớn. Một cú nhảy lớn. Một cất cánh lớn. Một vượt thoát lớn.

Nhiều nhiều thời đoạn ngắn mờ xỉn hợp vào nhau thành một ánh chói mạnh, lớn. Một ánh chói mà, nếu đủ lớn, sẽ trường tồn, lâu hơn muôn lần so với khoảng thời gian cần để hoài thai nó.



Thứ Năm, 14 tháng 1, 2021

Về nhan sắc và máu

Một trong những đoạn văn mà, đọc lại, tôi thêm tự tin viết tiếp.

-----
... Nếu đời nó đã gắn liền với máu thì hãy để cho hôn sự của nó gắn liền với máu, ông nói. Nếu định mệnh của Shireki là sự có mặt của nó trên đời gây ra cái chết cho đàn ông, thì hãy để ý Trời được thực hiện. Hãy để ký ức về những dòng máu đàn ông phụt chảy gắn liền và quyện chặt với ký ức về nhan sắc dị thường và bất hạnh của Shireki! Cứ để cho thế gian đổ máu vì sắc đẹp của nó! Cứ để cho bông hoa hiếm lạ này của trời đất làm dậy lên mùi máu ở bất cứ nơi nào nó đi qua!

(từ "Ngoại truyện Gurun" đi kèm với "Cospolist Nổi Loạn", tiểu thuyết đang hoàn tất của tôi)

"The Guardian", của Michael Parkes


Thứ Năm, 7 tháng 1, 2021

Về tự sửa

Một nhà văn có nói về nghề văn, (đại ý) rằng cần viết ra bản thảo đầu tiên như trong cơn lên đồng, và sau đó cần chỉnh sửa bản nháp này với sự tỉnh táo, lạnh lùng, chuẩn xác của một thợ cơ khí.

Tôi thấm thía điều này khi chỉnh sửa bản nháp của "Cospolist Nổi Loạn". Những gì đã viết ra "như trong cơn lên đồng" ở bản nháp đầu tiên cần phải được gò/hàn/rèn/mài/chuốt... lại bằng công cụ và trí óc của một người thợ.

-----

“... Anh đang nói đến chuyện anh bị gãy hết xương, tôi nói.

Nghe giọng anh khi nói mấy chữ “gãy hết xương”, và nhìn cái kiểu anh hơi vặn người mà không tự biết, tôi hiểu anh là người có năng lực trên mức bình thường trong việc đồng cảm với cái đau của người khác. Một tấm lòng vàng như người ta nói, tuy rằng trong thế giới chúng ta ngày nay, giữa tất cả các thứ bằng vàng thì duy chỉ tấm lòng vàng là có giá rẻ mạt, rẻ tới mức trong hầu hết trường hợp người ta không buồn trả giá. Đáng tiếc, dĩ nhiên, nhưng sống thì vẫn cứ phải sống trong thế giới đó đúng không? Đối diện người như anh, một thằng như tôi không khỏi tự nhiên cảm thấy ước gì mình cũng có tấm lòng vàng như vậy hay gần gần vậy, điều đó chứng tỏ rằng thật ra trong các thành tố tạo nên tôi chẳng phải là không có một tí xíu vàng, dù chỉ như nhúm cát pha vào trong sáu bảy lít máu, tức là, từ trong bản thể sâu xa, anh với tôi chẳng phải là không có một cái gì giống nhau hơn cả anh em ruột giống nhau, anh xem có phải không.”


Tác phẩm của Alex Colville


Thứ Bảy, 2 tháng 1, 2021

Khai bút đầu năm

... Từ sau lưng Chigusa tôi quan sát nét mặt Kentaro trong khi y ngồi nhìn cô chăm chú, trên mặt y là một biểu cảm mà tôi sẽ khó quên được. Nếu nhất định phải mô tả bằng lời vẻ mặt đó, tôi sẽ nói nó là sự pha trộn bằng một tỷ lệ khó đoán, bí hiểm và điên rồ giữa hạnh phúc, yêu thương vô bờ và khiếp sợ tận xương tủy.
 
Cô gái đột ngột quay lại, và tôi thấy một khuôn mặt hoàn toàn khác với khuôn mặt tôi đã thấy khi mở cửa phòng và thấy cô lần đầu tiên, cũng có thể gọi là đẹp, song thuộc dạng khác, tròn, bầu, hơi thừa độ dày, không có gì giống sự thanh tú và độ mỏng đầy huyễn mị của khuôn mặt trước đó mà tôi tưởng như đã quen. Nó sắc nét, rõ mồn một dưới ánh đèn trần, đầy tính vật chất, đến độ tôi loại trừ lập tức khả năng mình bị ảo giác.

Tôi cố trấn tĩnh.

‘Linh hồn con người nặng gấp trăm lần thể xác. Nó nặng tới mức mỗi một người không mang nổi,’ nhìn thẳng vào mắt tôi, cô nói. Anh có nhận ra câu đó không, D?

Có, tôi nói. Của một nhà văn Liên xô cũ. Người Gruzia.

Tốt, cô chầm chậm gật đầu mấy lần, vẫn nhìn đăm đăm vào mắt tôi. Giờ anh nói xem, tôi mang bao nhiêu linh hồn trong thể xác này, hở D?

(từ "Cospolist Nổi Loạn", tiểu thuyết đang hoàn tất của tôi)

Tác phẩm của Brancusi