Một truyện đang viết - một cuộc phiêu lưu vào tương lai.

... Anh có thể hoài nghi bất cứ gì, song cảm xúc này, khát vọng này thì không. Và khi nghĩ lại một cách tỉnh táo, thấu đáo điều này, anh rùng mình bởi sự thuần khiết cũng như trọng lượng và sự vô trọng lượng của nó. Một trọng lượng tột đỉnh nằm ở điểm giao với sự vô trọng lượng. Trọng lượng tột đỉnh mà mặt bên kia của nó là vô trọng lượng. Có những lúc anh cảm thấy mình không đủ sức cho nó, không vừa tầm đối với nó. Toàn bộ thể xác anh, tâm hồn anh, sức mạnh ý chí của anh, toàn bộ cuộc đời anh còn xa mới đủ cho nó. Anh chỉ là một giọt năng lượng bị cuốn hút không cưỡng nổi mà rơi vào và tan lẫn trong nó, một xoáy năng lượng vô tận, tối, vô hình, chỉ hiện ra trước mắt anh trong chốc lát thoảng qua dưới dạng thức người đàn bà này, đẹp hơn mọi lời, như ánh đỏ của hoàng hôn nhập làm một với lưng một ngọn sóng.

- từ "Đóa hồng bất tận", truyện đang hoàn tất.

Faínâhind và Ăltâhind và đám đàn ông, ở Chiêu Anh Quán

Bạn có thể tiếp tục viết nếu bản thân bạn say mê cái mình đang viết - nếu như, giả sử đây là cuốn sách của người khác viết, bạn sẽ háo hức muốn đọc nó và đọc nó một cách say mê.

-----

(...) Cho họ vào đi, Faínâhind nói, đúng hơn là ra hiệu với Ăltâhind bằng cách chạm ngón tay áp út bên trái vào tấm rèm mỏng như sương giăng trước mặt nàng.

Những đàn ông lũ lượt kéo vào qua khung cửa hình bán nguyệt, rất nhanh chóng tụ thành đám đông xúm xít trong tiền sảnh Chiêu Anh Quán, đủ mọi kích cỡ và hình dáng, đủ mọi màu da, đủ loại râu tóc, mặc những áo quần đủ kiểu đủ màu, đủ loại mũ đủ loại giày, dưới những cặp lông mày đủ kiểu là đủ loại con mắt rừng rực lửa, cái ngọn lửa chỉ có thể thấy ở những người tự thiêu đốt mình vì một mục đích duy nhất, như Thần Mặt Trời tự đốt mình ở chốn xa xăm. Cảnh tượng đó luôn luôn khiến Faínâhind vừa thích thú vừa hờ hững.

Khi người đàn ông cuối cùng đã từ bên ngoài nhập vào cái khối đa diện, rừng rực và phát chán ấy giữa tiền sảnh tròn tựa trăng rằm, Ăltâhind khẽ búng ngón tay trỏ vào chiếc bình ngọc thạch xứ Gwayawil trên cái bàn thấp sau lưng Faínâhind. Nàng ngồi đủ gần và tai đủ quen để có thể nghe tiếng ấy.

Những người đàn ông im lặng.

Từ chỗ nàng ngồi có thể cảm thấy tiếng thở phì phò hoặc hơi thở nén lại của họ.

Ăltâhind rón rén lại gần sau lưng nàng, se sẽ kéo tay áo nàng. Nàng đang để họ đợi hơi quá lâu. Nàng đang đùa với giới hạn của sự im lặng.

Một cái gì đó sắp nổ; một cái gì đó sắp đứt.

"Dark Unicorn", của Michael Parkes

Faínâhind xoay xoay một cây trâm bằng hồng ngọc trên đầu các ngón tay trái. Nàng là một trong những bậc thầy của nghệ thuật xoay trâm trên toàn đế quốc Siră; nếu muốn, nàng có thể thách tất cả các tay chơi sừng sỏ nhất của môn này hợp lại thi thố tài năng với nàng cùng một lúc, tuy nhiên nàng không có hứng thú làm vậy sau khi ba trong số các cao thủ gọi là bất khả chiến bại đến từ những vùng rất khác nhau đã lần lượt thất bại trước nàng, trong những cuộc đấu tay đôi mà ở đó nàng thấy mình bị giảm phần nào phẩm giá bởi đã phí thời gian cho đối thủ không xứng đáng.

Có tiếng ho khan bật lên từ giữa đám đàn ông. Như thể đã hình thành từ nãy tới giờ, đạt đủ kích thước, tích tụ đủ độ căng và chỉ còn chờ cái gì đó như tiếng ho này để được kích hoạt, một loạt làn sóng ngầm những tiếng rì rầm và những chuyển động nhỏ nhưng thấy được, như những làn gợn trên bề mặt một đàn bướm khổng lồ đậu kín nghịt trên vách đá, bắt đầu lan truyền giữa đám người theo những hướng khác nhau, đan chéo và giao thoa nhau, tự nhân lên thành những nhiễu động dây chuyền càng lúc càng tăng cấp cho đến khi toàn bộ quần thể bắt đầu ồn ào động đậy như đàn bò rục rịch chuẩn bị ùa khỏi chuồng.

- từ "Ngoại truyện Gurun" đi cùng với "Cospolist Nổi Loạn", tiểu thuyết đang hoàn tất của tôi.

Về người đọc tương lai và bầy sói giữa biển người

Thật vậy: cuốn tiểu thuyết "Life Navigator..." của gã, và những gì gã viết nói chung, được ít người đọc và ít người quan tâm đến độ, nhiều lúc, khi gã nói về nó, có cảm tưởng như gã đang nói cho một mình gã nghe giữa chốn không người. Tuy nhiên gã vẫn tiếp tục, bởi vì ở một góc bên trong gã, gã biết, hoặc có dự cảm rằng những người đọc và quan tâm tới cái gã viết là có tồn tại, không nhiều, nhưng là những người thông tuệ, tinh tế, có khả năng thấu cảm, và mạnh mẽ, ở đâu đó trên thế giới, ở chặng nào đó trong thời gian, bây giờ, tương lai gần, tương lai xa. Chỉ cần gã bền chí, nỗ lực, và có ít nhiều cơ duyên, cái gã viết sẽ gặp được những người sẽ nhận ra nó và đọc nó bởi nó được viết ra cho họ, vì họ: những người yêu thế giới, đau vì thế giới, chiến đấu vì thế giới.

Cái gã viết gặp được một số người như vậy, thì gã có thể chết thanh thản. Cũng như gã sẽ chết thanh thản sau khi đã sống hết mình với lũ em bốn chân lắm lông của gã, bầy đàn của gã mà do cơ duyên đã hình thành bên gã vào một chặng của đời gã, một lũ sói non mất mẹ tìm chỗ dựa nơi một thằng sói độc mà lẽ ra có thể một mình tung hoành nhưng nay mặc nhiên là đầu lĩnh dẫn dắt bầy và chăm lo cho sự sống của bầy. Bầy sói hoang cố sức tồn tại giữa biển người.

"Life Navigator 25: Người tình của cả thế gian": Ai sẽ là người giúp đưa nó ra thế giới?

Giá như tôi có thể tìm được một người cộng tác đáng tin cậy, tâm đầu ý hợp, để chung sức cùng gã dịch cuốn tiểu thuyết "Life Navigator 25: Người tình của cả thế gian" của tôi sang tiếng Anh - một việc sớm muộn gì cũng phải làm, cho người đọc trên thế giới, bây giờ và trong tương lai.

Nhất là khi, hiện tại, tôi đang đứng trước cơ hội được nhận một khoản tài trợ - không quá hậu song cũng không quá bèo - cho việc này.

Tôi có khả năng tự dịch. Cái tôi không có là thời gian - cụ thể hơn là thời gian "rảnh rỗi" không phải dành cho "cơm áo gạo tiền".

Nghĩ về nghề văn

Trong thời mạt pháp, như Việt Nam hiện tại, khi mà mọi thứ xấu xí tràn lan và giành quyền thống trị, thì nghệ sĩ, hơn bao giờ hết, cần phải kiên trì, bướng bỉnh, lì lợm tiếp tục làm ra cái đẹp.

Trong hoàn cảnh đó, làm ra cái đẹp là hành động chính trị của nghệ sĩ. Vũ khí của cô/anh ấy là cái đẹp, với quyền năng và sự bất diệt của nó.

-----

Văn chương, cũng như tôn giáo, âm nhạc, hội họa, vân vân, không được tạo ra nhằm mục đích ngăn không cho TẤT CẢ loài người rơi sâu và ngày càng sâu hơn vào suy đồi. Nó đã không và không thể làm được việc đó. Tuy nhiên, nó CÓ THỂ giúp MỘT SỐ người tránh để mình rơi vào suy đồi hoặc ít nhất không rơi sâu hơn vào suy đồi. Chừng đó là đủ lý do để văn chương cần cho loài người, cũng như tôn giáo, âm nhạc, hội họa, vân vân, cần cho loài người.

Không phải vì bạn chỉ có thể cứu một con chó, một con chim, một con ốc sên duy nhất tại một thời điểm nhất định mà thế giới không cần tới hành động đó của bạn.

-----

"Must I give up now? If I do give up, then mankind will lose its storyteller. And once mankind loses its storyteller it will also lose its childhood".

"Tôi phải bỏ cuộc chăng? Nếu tôi bỏ cuộc, loài người sẽ mất đi nhà kể chuyện của mình. Và một khi loài người mất đi nhà kể chuyện của mình thì họ cũng mất luôn thời thơ ấu của mình."

- Lời của nhà thơ, trong phim "Wings of desire" (Đôi cánh dục vọng), hay "Die Himmel uber Berlin" (Bầu trời bên trên Berlin) của Wim Wenders.

Về 'Cospolist Nổi Loạn' của tôi

Chút thông tin về cuốn tiểu thuyết đang hoàn tất của tôi, "Cospolist Nổi Loạn", cho những ai quan tâm:

- Cospol (Cosmic Police, Cảnh sát Vũ trụ) là một tổ chức tương tự như Interpol của thời đại chúng ta, chỉ khác là ở cấp độ "vũ trụ", tức là ở một thời đại khi loài người không còn chỉ cư trú trên Trái đất mà còn sống ở các "thuộc địa" trên Mặt trăng, Sao Hỏa, v.v., cũng như các Đảo Vũ trụ nhân tạo xoay quanh quỹ đạo Trái đất hoặc Mặt trời.

>- Cospolist là một cảnh sát viên của Cospol. Các Cospolist được phiên chế theo từng Khu. 

Trungku, nhân vật chính của tiểu thuyết, là một Cospolist thuộc khu Ngực Rừng.

- Gurun (trong "Ngoại truyện Gurun"): một thế giới tưởng tượng, hoặc không hoàn toàn là tưởng tượng, trong một cuốn sách do Trungku viết.

-->Ngoại truyện này có thể sẽ in riêng rẽ, hoặc in xen kẽ với truyện chính - bằng format khác, font chữ khác... Sẽ là cả một ngạc nhiên kỳ thú cho người đọc.

Giả như không có Covid-19, hẳn tôi đã có thể in nó trong năm 2020. Nay thì hẳn nó sẽ được in trong năm 2021, nếu "thiên thời, địa lợi, nhân hòa". Gần như chắc chắn là tôi sẽ tự in lấy, bởi vì, với độ dày, độ "khó" và tham vọng của nó, gần như chắc chắn cuốn tiểu thuyết sẽ bị tất cả các đơn vị xuất bản từ chối.

Về viết văn, mười bước, Everest

Bạn sẽ viết được dễ dàng hơn, hay đúng hơn bạn sẽ kham được tốt hơn gánh nặng của sự viết, nếu bạn luôn luôn duy trì được cảm giác rằng mình đang viết ra cái gì đó rất quan trọng và rất đặc biệt.

Trong khi bạn viết, nó quan trọng và đặc biệt chỉ với mình bạn là đủ.

  

Cảm giác đó cần để bạn có thể tiến tới. Vậy là đủ.

Cái bạn viết có quan trọng và đặc biệt với người khác hay không, đó là chuyện sau.

Chuyện đó, tại thời điểm bạn viết, hoàn toàn không đáng kể.

Cũng như, nếu bạn là người bại liệt hoặc vừa hồi phục sau tai nạn, thì mười bước đầu tiên đi vững trên hai chân, sau một thời gian dài nằm một chỗ, là mười bước quan trọng và đặc biệt đối với bạn. Bạn không cần bận tâm đến chuyện người khác thì chạy bốn mươi cây số hoặc lên đỉnh Everest. Bốn mươi cây số hay đỉnh Everest kia quan trọng và đặc biệt đối với họ, cùng lắm cũng chỉ tương đương như mười bước đó quan trọng và đặc biệt đối với bạn.

"Nàng thợ gặt", tranh của Konstantin Vasiliev.

Nhà văn, nhà khoa học, và bóng tối

Nhà văn đích thực thì cũng giống như nhà khoa học đích thực, biết rõ rằng những gì mình không biết nhiều và lớn hơn gấp bội so với những gì mình biết.

Chính vì vậy, nhà văn đích thực, cũng như nhà khoa học đích thực, cung cấp những câu hỏi nhiều hơn là những tuyên bố, những khẳng định. Người ta đến với những gì họ nói/viết là để tham gia vào hành động tư duy (bên cạnh sự trải nghiệm cái đẹp, vốn là đặc trưng của nghệ thuật song cũng không phải là xa lạ trong khoa học). Tác phẩm của nhà văn ấy sẽ đầy những cái không được giải thích - bởi vì không thể giải thích.

Sai lầm lớn của nhiều người đọc văn chương là luôn luôn đòi hỏi phải hiểu tường tận tác phẩm, phải thấu suốt nó, phải có đầy đủ lời giải thích đủ thuyết phục về nó. Họ dường như đòi văn chương luôn luôn phải là một thế giới tràn ngập ánh sáng, không có chỗ cho bóng tối và thậm chí cho cả bóng đổ của sự vật. Như trong phòng giải phẫu.

"Khát vọng yêu đương", của Ismael Nery

Vũ trụ có thật ở ngoài chúng ta, và vũ trụ của nhà văn, là những chốn mênh mông gồm những chỗ sáng, những chỗ tối, những chỗ tranh tối tranh sáng với nhiều mức độ khác nhau - đấy là, để cho đơn giản, ta chưa nói đến chuyện những chỗ sáng tối đó thường xuyên đổi chỗ cho nhau. Chỉ đôi khi nhà văn (hay nhà khoa học) nhờ nỗ lực và/hoặc nhờ may mắn mà lọt được vào nơi đầy ánh sáng và cất lên tiếng nói của mình từ đó. Còn thì, phần lớn thời gian, họ ở những nơi thiếu sáng, và có những thứ họ không thấy được. Không biết nhiều hơn biết, đó mới là trạng huống thật và phổ quát của con người.

On self-translation

These are the lines that someone, in a remote country, more than a hundred years from now, will read with joy and pain, with tears in her eyes and a smile on her face.

... Con người này, cũng như bất cứ người nào khác, chỉ một lần duy nhất xuất hiện trên thế gian, và nàng không hẳn nhìn chàng mà là nhìn sự độc nhất vô nhị đồng thời là sự đơn độc của chàng, sự vắng mặt của những gì chàng yêu thương, sự ngắn ngủi của những gì đang cùng chàng hiện hữu. Hơi hít vào của nàng trở nên sâu hơn, lâu hơn và hơi thở ra của nàng trở nên dài hơn trong khi nàng đứng đó nhìn con người này, như thể trong vô thức nàng mong là bằng cách đó nàng có thể kéo dài những thời khắc này ra.

… This person, like everyone else, appeared only once in the world, and she was looking not so much at him as at his uniqueness which was also his loneliness, the absence of what he loved, the impermanence of what existed together with him. Her inhalations became deeper, more prolonged, and her exhalations more drawn-out as she was standing there looking at this man, as if unconsciously she wanted to use this newly obtained way of breathing to extend these moments farther into the abyss of time.

"The Newborn", của Constantin Brancusi

(from my published novel, "Life Navigator 25: Người tình của cả thế gian", "Life Navigator 25: He Who Is in Love with the Whole World", in my own translation)

Về tự dịch.

Tiếp tục tự dịch tác phẩm của mình. Công việc tiến chậm - vì quá ít thời gian -, nhưng không có gì phải vội. Nó là một thử thách, một cuộc chơi, một sự vui - hãy thưởng thức nó, từng dòng, từng phút, không có gì phải vội.

... Đó là một bài hát kỳ lạ - mặc dù nếu xét rằng đó là một bài hát của một chủ thể như Minotaur thì nó không thể không kỳ lạ hoặc cũng có thể chẳng kỳ lạ cho lắm -, bằng một thứ ngôn ngữ có lẽ của loài người mặc dù chàng không thể nhận ra đó là tiếng gì, và với một giai điệu vô cùng khó tả, vừa ma quái vừa khốn nạn, lúc thì ai oán bi thương như bài lâm khốc của bà mẹ khóc đứa con mới chết, khi thì thô bỉ và cà lơ như bài hát của hạng côn đồ đá cá lăn dưa say khật khưỡng kể về chuyện chúng muốn chơi cô gái con nhà nọ thơm như múi mít mịn như hoa đến cỡ nào và đã lên kế hoạch về việc đó ra sao. Và tiếng cười từ trong lòng đám đông bùng lên như súng nổ đối với cả những khúc cà lơ thô bỉ lẫn những đoạn đầy ai oán bi thương. Tiếng cười lần này mới thực sự như phát rồ, nhiều người đúng thật là quằn quại vì cười, quằn quại vì cơ thể họ sắp bục ra đúng nghĩa đen từ hai bên hông bởi cường độ của sự cười, một trong số ít những cái cười thực sự khiến người ta phải nghĩ đến việc cần gọi xe cấp cứu hoặc lẽ ra cần cho xe cấp cứu túc trực sẵn ngay từ đầu mới phải. 

"Con mắt của thời siêu thực" (1971), của Salvador Dalí

… That’s a weird song - you could, however, expect nothing less than weird and ever weirder things from someone like Minotaur -, in a language you might very well recognize as belonging to our human race yet you could by no way guess which one exactly it was, and in a melody that defied any human attempts to put it into words, simultaneously nasty and creepy, hideous and hilarious, now gut-wrenching like a mother’s weeping for her newly deceased child, now bawdy and filthy like some most despicable drunken thugs’ song about how they were planning the rape of the most gorgeous girl they ever knew who had been making them hard as steel for so long. And out of the crowd erupted roaring laughters in respond to both the bawdy and filthy parts and the gut-wrenching ones. Now, and only now are you safe to say they “laughed like mad”, with some of them literally wrenching their bodies with their laughing, which made you wonder whether ambulances were parked somewhere nearby waiting for those who had their rips jutting outward or their bellies bursting because of laughing.

(từ "Minotaur hát giữa quảng trường", trong tiểu thuyết "Life Navigator 25: Người tình của cả thế gian" của tôi)

Tổng kết một đời người

Bản tổng kết một đời người có thể rất đơn giản. Chẳng hạn như thế này:

Mọi thứ/mọi phương diện của đời mày đều như c**, không sao. Miễn có ba thứ này không như c** là được:

• Vài ba cái mày viết;
• Gia đình nhỏ của mày - gồm mày và các em mèo;
• Tình yêu của mày dành cho thế giới và nỗi đau của mày trước nỗi đau của thế giới.

Tranh của Joan Miro

Cõi riêng của Faínâhind

... Có tiếng ho khan bật lên từ giữa đám đàn ông. Như thể đã hình thành từ nãy tới giờ, đạt đủ kích thước và tích tụ đủ độ căng và chỉ còn chờ một cái gì đó như tiếng ho này để được kích hoạt, một loạt làn sóng ngầm những tiếng rì rầm và những chuyển động nhỏ nhưng khả kiến bắt đầu lan truyền giữa đám người theo những hướng khác nhau, đan chéo và giao thoa nhau, nhân dần những rì rầm và chuyển động đó lên thành những nhiễu động dây chuyền càng lúc càng tăng cấp cho đến khi toàn bộ quần thể bắt đầu ồn ào động đậy như một đàn bò rục rịch chuẩn bị ùa khỏi chuồng.

Faínâhind nhấc tay phải lên.

Ăltâhind khẽ gật đầu, gõ mạnh chiếc dùi con cầm sẵn trên tay vào chiếc khánh bạc về bên phải cô.

Âm thanh lanh lảnh như một bàn tay dứt khoát gạt phăng sự hiện diện vo ve của một bầy nhặng.

Tranh của Michael Parkes

Trong yên lặng đột ngột như khu vườn ngay sau cơn mưa tầm tã, Faínâhind nói.

FAÍNÂHIND: Đôi khi Faínâhind nhìn ra bầu trời và thấy, ở một nơi xa xăm, một bàn tay vuốt mắt cho một người vừa trút hơi thở cuối. Đó có phải là bàn tay Faínâhind không? Bầu không khí vừa nhận hơi thở cuối của người đã khuất liệu có ấp ủ sự tái sinh những giấc mơ mà Faínâhind đã từng mơ?

(Những tiếng xì xào, những cặp mắt nhìn nhau, những cái cổ nghển lên, những cặp mắt mở to nhìn, những ngực áo thôi dềnh lên hạ xuống vì nín thở).

FAÍNÂHIND nói:

Có lần một giọng nói thì thầm vào tai Faínâhind, lúc nửa đêm: Tiếng nói này là bóng của một giấc mơ khuất trong góc xa hơn của những giấc mơ ta đã quên. Làm gì có chuyện Faínâhind nghe được nó.

Ăltâhind mở to mắt nhìn Faínâhind. Những lời đầu tiên Faínâhind nói với những đám tân khách khác nhau không bao giờ giống nhau, cũng như không ai có thể đoán được Faínâhind đang nghĩ gì và sắp nói gì. Hay có người đoán được? cô tự hỏi. Nếu hỏi Ăltâhind người đó là ai, Ăltâhind chắc sẽ nói. Nhưng ai thèm quan tâm tới Ăltâhind?

(Những thì thào, lẩm bẩm, những lúc lắc và nhúc nhích, những cái nhún vai, những tiếng thở dài, như thể những lời của Faínâhind là một phép thử về khả năng kìm giữ sự im lặng).

Faínâhind: Ai đó nhìn vào mắt nàng lúc này sẽ thấy nàng đang uống bằng mắt một cái gì đó vô hình từ một cõi vô hình, hoặc cũng có thể cái vô hình từ cõi vô hình đó đang thông qua cặp mắt nàng để uống nàng, một sự tương thông đẹp đẽ và khó dò giữa uống và được uống, thấy và được thấy. Tuy nhiên, sự tương thông này giữa Faínâhind với cái vô hình đó, tự nó dệt thành một lớp vô hình khác ngăn cách nàng với thế giới quanh nàng, tinh tế hơn và khó nhìn thấu qua hơn so với bộ màn the nhiều lớp đang phân ly nàng khỏi những người đàn ông: cần phải có những con mắt khác, những giác quan khác để có thể vượt qua nó. Và Faínâhind đang hướng lời mình vào những giác quan này dù chủ nhân của chúng là ai. Như thể nàng đang triển nở đến những không gian khác, một cảnh giới khác của thực tại mà nàng chưa biết, nơi nàng sẽ chờ đón những hạt mầm mà nàng không chắc có tồn tại hay không song có lẽ vì chúng mà nàng tồn tại. Nàng đợi dù không biết mình đợi gì, cũng như nàng Fatma mà có lần nàng nghe nói tới, trong một cuốn cổ thư hoặc bản thảo bí ẩn nào đó mà một trong những khách phương xa từng mang tới xứ sở nàng vào lúc nào đó trước khi nàng sinh ra đời và giờ đây đang nằm dưới lớp bụi đóng bánh của một căn hầm hay gác xép không ai nhớ tới, hoặc có thể đã gần như mủn nát giữa một gói vải thô chôn trong lòng đất.

Nói nữa đi, Faínâhind, một tiếng nói ở bên trong bảo nàng, nhưng nàng biết có cách hay hơn thế. Nàng không biết người nào, khi nào và bằng cách nào có thể thay thế sự im lặng trong khoảnh khắc này bằng một cái gì khác tốt hơn, nhưng nàng biết, hay hơn hết là chờ đợi. Nàng luôn chừa khoảng trống cho những gì không thể biết không thể đoán. Nàng biết cách kiểm soát một cuộc chơi, song đồng thời nàng dành chỗ tối đa cho những bất ngờ và ngẫu nhiên, kể cả sự bất ngờ và ngẫu nhiên ở những dao động của cái ranh giới do chính nàng định ra nhằm kiểm soát những bất ngờ và ngẫu nhiên ấy. Hơn ai hết, nàng biết nàng có thể kiểm soát một sự hỗn loạn đến mức nào và trong bao lâu.

(trích từ "Ngoại truyện Gurun" đi kèm với "Cospolist Nổi Loạn", tiểu thuyết đang hoàn tất của tôi)

Nhỏ, nhiều, và lớn

Mỗi ngày ta viết thêm vài trăm chữ, một trăm chữ, vài chục chữ vào cuốn tiểu thuyết của ta, cũng giống như mỗi ngày ta uốn cây bonsai của mình thêm một tí, có lẽ vài li, hay như người tu hành bước thêm một bước trên con đường nhất bộ nhất bái đến điểm hành hương. Những bước tiến nhỏ - bản thân từng bước trong số đó nhỏ nhoi đến đáng thương, được thực hiện trong lặng lẽ và trong xám xịt đời thường -, song nhiều, nhiều, nhiều bước tiến nhỏ nối nhau, đều đều, bền bỉ, không ngừng, sẽ có một ngày thành bước tiến lớn. Một cú nhảy lớn. Một cất cánh lớn. Một vượt thoát lớn.

Nhiều nhiều thời đoạn ngắn mờ xỉn hợp vào nhau thành một ánh chói mạnh, lớn. Một ánh chói mà, nếu đủ lớn, sẽ trường tồn, lâu hơn muôn lần so với khoảng thời gian cần để hoài thai nó.

Tác phẩm của Brancusi.

Về nhiều và trưởng thành

Bạn trưởng thành hơn một chút khi bạn nhận ra rằng tự hào mình có thật nhiều sách là cũng phù phiếm như tự hào mình có thật nhiều quần áo, thật nhiều đồng hồ, thật nhiều xe.

Và bạn trưởng thành hơn chút nữa khi bạn nhận ra rằng tự hào mình có nội tâm giàu có hơn người là cũng phù phiếm giống như thế.

Tác phẩm của Điềm Phùng Thị

Về yêu, thay đổi, lỗ đen

Gã vốn bẩm sinh là một kẻ có trí thông minh thân thể dưới trung bình, vụng về hậu đậu, thường xuyên phạm sai sót ở những việc đơn giản nhất cần đến tay chân. Rửa chén dĩa là làm bể dĩa; kéo vòi nước tưới cây là tự làm ướt hết quần: đó là chuyện thường ngày của gã. Gã vẫn thường xuyên cố gắng làm tốt hơn, nhưng đâu vẫn hoàn đó, về cơ bản.

Thế nhưng, từ khi biết nàng, gã cố gắng nhiều hơn gấp bội, và quả thật những sai sót trở nên ít hơn thấy rõ. Đó là vì gã cảm thấy từ sau khi biết nàng thì mọi thứ phải thay đổi. Từ sau khi biết thế giới này vẫn còn khả năng tạo ra những sự kỳ diệu như vậy thì bản thân gã cần thay đổi. Cho dù những thay đổi nho nhỏ này của gã nàng không nhìn thấy và không bận tâm, song một mình gã biết có những thay đổi này là đủ: có thể coi như chúng góp một phần nhỏ của mình để đáp lại việc thế gian đã sinh ra một điều đẹp đẽ như thế.

Đây không phải là tình yêu, song đây là, giống như người Nhật gọi, “ai no yokan”, “dự cảm yêu”. Nghĩa là, nếu hoàn cảnh cho phép, rất có thể giữa gã và nàng sẽ nảy nở và hình thành tình yêu trọn vẹn, từ hai phía. Mặt khác, vì có những ranh giới vô hình và hữu hình, hiển nhiên và hợp lẽ ngăn giữa nàng và gã, nó sẽ mãi mãi là dự cảm yêu – giống như gã có linh cảm mình sẽ yêu say đắm một vùng đất, một thành phố gã từng nghe nói đến nhiều song sẽ chẳng bao giờ tới được: gã mãi mãi chênh vênh bên rìa cõi đó như bên rìa một lỗ đen.

Chiến binh ra trận mang vợ theo, tác phẩm của Điềm Phùng Thị.

Về ánh sáng bên ngoài và ánh sáng bên trong

Nghề văn, nghề biên tập, và các nghề liên quan đến chữ nghĩa nói chung, là các nghề phù hợp với những người mà mọi cái hay, nếu có, đều ẩn bên trong. Nếu không kể những gì họ viết/biên tập, thì nhà văn, nhà phê bình văn học, biên tập viên... hầu hết là những người tẻ nhạt - thiếu vắng khả năng tỏa sáng ra ngoài. Ít nhất là những người tôi đã gặp đều như thế.

Tôi cũng vậy. Có lẽ chính vì vậy tôi đặc biệt có cảm tình với ca sĩ, diễn viên múa (những người thực sự có tài và có tư chất hơn người, dĩ nhiên). Tôi thèm hát được như họ, múa được như họ. Thèm được như họ: khổ luyện nhiều tháng, nhiều năm, để có vài phút tỏa sáng trước mắt mọi người. Vài phút tỏa sáng, được trải nghiệm ánh sáng và sự vô trọng lượng của mình hòa quyện vào thế giới - đó là niềm hạnh phúc mà nhà văn không có cơ hội trải qua.

"Bụi máu", vở múa của đoàn Salia ni Seydou.

Dĩ nhiên, nhà văn hạnh phúc theo cách của mình. Y có lẽ cũng tỏa sáng theo cách của y trong khi y viết, nhưng loài người không bao giờ nhìn thấy ánh sáng đó. Trước mắt loài người, có thể y chỉ là một cá nhân nhàu nhĩ, đen đúa, tẻ nhạt. Cũng như người hát, người múa, y phải có niềm tin vào bản thân - thậm chí niềm tự tin của y phải lớn hơn: y tin - y biết - ánh sáng mà y có ở bên trong ấy, cái ánh sáng không ai thấy, và y có nhiệm vụ chuyển một phần của nó sang những trang y viết.

Cái tỏa sáng, nếu có, là những trang viết của y. Y phải chấp nhận rằng mình sẽ không có cơ hội nhìn thấy người đọc cũng tỏa sáng khi đọc những trang văn của y, giống như người nghe tỏa sáng khi nghe bài hát hay được biểu diễn một cách xuất thần. Trong văn chương, sự tỏa sáng, và làm nhau tỏa sáng, diễn ra trong cô độc, lặng lẽ.

Về đỉnh cao và về sự cao quý

Đời của anh chẳng đáng gì so với đời của những đứa con tinh thần mà anh có trách nhiệm sinh thành. Chỉ có nghĩ như vậy, ta mới thực sự làm văn chương - hay nghệ thuật nói chung. Chỉ có nghĩ như vậy, ta mới không là kẻ lầm đường trong vương quốc văn chương, hoặc không là kẻ bận rộn đóng vai nhà văn nhiều hơn bận rộn viết văn - hai tuyệt lộ của nhà văn theo ý của Roberto Bolaño. Chỉ có nghĩ như vậy ta mới là kẻ thực sự viết, thực sự sáng tạo.

Chừng đó, nếu được “Trời” trao chút tài năng, ta có thể làm ra kiệt tác. Nếu không, ta vẫn đã đi hết con đường của mình cho dẫu nó không kết thúc ở đỉnh núi. Ta chỉ đủ sức lên đến lưng chừng núi, song ta đã đi đến đó, lưng chừng núi, bằng hết sức ta. Chỉ khi đến đó ta mới dừng lại. Chừng đó, người ta không thể nói ta đã hoài phí đời mình. Có thể ta đã thất bại theo nghĩa sáng tạo, song đó là một thất bại cao quý.

Sống hết mình vì cái ta yêu, làm hết những gì làm được mà không bận tâm đến kết quả: trong việc đó có một sự cao quý bình dị.

"Nàng Thơ ngủ", của Constantin Brancusi

Về sự thường và sự lớn

Một điều giản dị, mà gần đây tôi mới "ngộ ra" (giống như một số điều giản dị khác người ta thường chỉ ngộ ra khi đã sống đủ nhiều):

Nếu như rốt cuộc tôi không làm được gì nhiều trong tư cách người viết, ít nhất tôi đã làm được một trong những việc tốt lành mà ai cũng có thể làm: cứu mạng sống của một số sinh vật nhỏ bé, trao lại cho các em cơ hội sống trọn cuộc đời mình trong no đủ và bình an.

Và chừng đó là đủ. Người viết văn, diễn viên, nhạc sĩ, doanh nhân, chính khách, triết gia, học giả, vân vân: trong cốt lõi, sau hết và trên hết, anh là người thường. Anh nhỏ hơn anh nghĩ nhiều nếu anh không đủ lớn để tiếp tục là một người thường.

"Những bàn tay vẽ", tranh của M.C. Escher.

Về lãng mạn

Tình cờ gặp lại trong sổ tay một câu hay, không nhớ của ai, từ đâu:

... a battle between idealism and realism: a man, hopelessly romantic, is locked in a perpetual battle against a society that is hostile to his purity...

... một cuộc chiến giữa tinh thần lý tưởng và tinh thần hiện thực: một người, lãng mạn hết thuốc chữa, bị hãm vào một cuộc chiến không ngừng chống lại một xã hội thù nghịch với sự thuần khiết của anh ta...

Tranh của Serge Marshennikov

Lại nhớ câu của Nguyễn Du:

"Phong vận kỳ oan ngã tự cư".

"Ta tự cho mình cùng hội cùng thuyền với những kẻ mắc nỗi oan lạ lùng vì nết phong nhã."

Không phải nghệ sĩ nào cũng là một "người lãng mạn hết thuốc chữa". Song, nếu anh là một người như thế - say mê cái đẹp, khao khát sự hoàn hảo -, tự biết điều đó, và biết rằng điều đó không thể thay đổi được, thì anh đương nhiên phải chấp nhận vị trí của một kẻ cô độc. Và điều quan trọng không phải là anh chấp nhận hay không, mà là anh có đủ mạnh để là một kẻ cô độc hay không.

Đôi điều về tôi.

Tôi biết rõ mình không có tài năng thiên bẩm xuất chúng như Franz Kafka, Mishima Yukio, Krasznahorkai László, Fyodor Dostoyevsky, Roberto Bolaño..., những nhà văn hạng nhất.

Tôi có nhiều điểm yếu với tư cách người viết văn và với tư cách con người, những điểm yếu khiến tôi không thể đạt tới sự toàn bích giống như họ.

Biết điểm yếu của mình, và thế mạnh của mình, tôi bình tâm viết, nỗ lực để làm được những gì tốt nhất trong khả năng mình. Cứ như vậy, rồi thì, nếu may mắn, thỉnh thoảng, kẻ viết văn ở trong tôi “bừng sáng” - đó là lúc tôi viết được vài thứ mà bình thường ra tôi không nghĩ mình có thể viết.

"Tình vĩnh cửu" - tác phẩm của Igor Mitoraj

Bạn có thể yên tâm rằng mình đang làm tương đối tốt việc của mình nếu như thỉnh thoảng bạn tự vượt qua mình mà bản thân mình không ngờ.

Nếu ta không đủ sức chạy marathon song có thể chạy được năm cây số, hãy đều đặn, bền bỉ chạy năm cây số. Một hôm nào đó, hoàn toàn bất ngờ, ta chạy được sáu cây số. Tuyệt vời! Một thành tựu lớn. Một thành tựu khiến ta thấy mình đang sống không vô ích.

Làm tốt nhất trong sức mình. Đơn giản có vậy.

Về nghề văn

Mỗi khi làm những việc khác bắt đầu thấy mệt hoặc đơn giản là chán, tôi chuyển sang tự dịch tác phẩm của mình. Đây vừa là một công việc nghiêm chỉnh vừa là một "thú tiêu khiển", một cuộc chơi lớn mà nhỏ, nhỏ mà lớn mà tôi tự đặt ra cho mình và tự cam kết sẽ vượt qua. 

Đây là bản dịch thô, sẽ cần gọt giũa nhiều, dĩ nhiên. 

 ----- 

 ... Chừng đó máu, chừng đó nước mắt ở đất nước mình còn chưa đủ sao!.. Tại sao em phải đau và phải khóc nhiều đến như vậy? 

That much blood and tears in our country, isn’t that enough? Why is it that I must that much suffer and cry?

Có lẽ phải một phút trôi qua trước khi chàng trả lời. 

It might have taken an entire minute before he answered.

Thử thách đối với em lớn hơn với người thường bởi vì em khác họ. 

The challenge you have to face is greater than that with normal people because you’re different. 

Khác cái chi?! một lần nữa mắt nàng rực lên, “như có ngọn lửa cồn ở bên trong”. 

Different, in what?! Once again her eyes went ablaze, “as if there’s an ethanol fire from within”. 

Anh không biết, chàng lúng túng, hơi cụp mắt xuống. Chàng định nói, Em là người có tư chất nghệ sĩ, em vẽ, em múa..., nhưng chàng lại cảm thấy điều chính yếu không phải ở đó. Nàng như cũng nhận ra cảm nghĩ này, sự bất lực này của chàng, nàng ngoảnh phắt đi, thôi không nhìn chàng. 

I don’t know, he said, embarrassed, slightly lowering his eyes. He was on the verge of saying, You’ve got an artist’s gift, you paint, you dance… and yet, as he realized, the essential thing is not there. Apparently sensing this thought, this powerlessness of his, she turned abruptly away. 

Chắc anh sẽ lại nói là chuyện đó tự em phải đi tìm câu trả lời chứ gì, nàng nói. 

You’re going to say I must go and seek the answer for myself, aren’t you, she said. 

Ngay khi em bắt đầu tự đi tìm câu trả lời cho mình là em đã khác mọi người rồi, phần lớn mọi người, chàng nói. Em là người bị giày vò vì những câu hỏi. Có lẽ vậy... Chàng ngừng một thoáng, rồi nói tiếp bằng giọng vững, mạnh hơn: Chắc chắn như vậy. Nhưng... chàng lại ngừng. Em bị giày vò có lẽ còn vì em biết rằng câu trả lời không thôi không đủ. 

The moment you begin to seek the answer for yourself, you begin to differ from others, most of them, he said. You belong to those who suffer from questions. It’s that, perhaps… He paused for a while, then continued with a sounder, stronger voice, It’s that, no doubt. But… he paused again. You also suffer because you know the answer alone is not enough. 

Tranh của Zdzisław Beksiński

Chắc chắn không đủ! nàng nói gần như sẵng, khiến chàng hầu như giật mình, cố tìm mắt nàng. Mắt nàng đang hướng đến một phía mà chàng không dễ nhìn thấy. Tuy nhiên, qua sự im lặng kéo dài của nàng, và qua sự giãn dần ra, mềm dần đi của cơ mặt nàng, chàng cảm thấy phần nào ánh mắt của nàng. Và, thật bất ngờ, mặt nàng nhẹ hẳn đi và sáng hẳn lên bởi một cái giống như nụ cười. Thực sự thì nàng không cười, tuy nhiên sức mạnh của cái giống như nụ cười đang ẩn ở trong nàng là đủ cho nó hiện rõ ở ngoài nàng mà không cần đến sự trung gian của gân, thịt và da. 

Certainly not enough! she said, almost brusquely, to the point that he all but startled, trying to seek her eyes. They were aimed at a direction not easily seen from his angle. Through her prolonged silence, however, and by the gradual relaxing, softening of her facial muscles, he could feel part of her look. And, all in a sudden, her face lightened and brightened thank to something akin to a smile. She did not smile, in fact. The power of that something inside her, however, is sufficient for it to manifest itself outside her without the intermediary of sinews, flesh, and skin. 

Cũng có giấc mơ làm cho em cười. Hay thật. Vừa mới đau đớn đó thì lại cười ngay đó, rồi thì lại đau đớn đó... Cứ như trêu người ta vậy. Cứ như muốn chọc cho em phải hóa điên vậy... 

Some dreams made me laugh, too. How curious! The previous moment you writhe with pain, the next one you burst into laughing, and then pain, again… As if teasing you. Teasing you to the point you go mad… 

Có gì đó trong giọng nàng khiến chàng nghe lạnh ở sống lưng. 

Something in her voice made him feel an icy cold along his spine. 

Nhưng em không hóa điên, chàng nói, nhỏ đến nỗi hầu như không phải cho nàng nghe. 

And yet you did not go mad, he said, so gently it seemed he was saying more to himself than to her. 

Tại sao? Tại sao em chưa hóa điên? Làm cho em lúc nào cũng như sắp điên lên, chỉ muốn bùng lên điên mà chẳng thà như vậy còn hơn nhưng mà rồi vẫn cứ không điên, vẫn cứ như thế, như thế hoài, hoài hoài hoài hoài, giống như mấy trò giết người sao cho đau đớn kinh khủng mấy ngày trời mới chết hoặc là chắc chắn chết nhưng không biết đến bao giờ mới chết... đau tưởng như từ thế kỷ này sang thế kỷ khác không bao giờ hết được, mục đích của tất cả mấy cái đó chỉ là vậy thôi hay sao? 

Why? Why is it that I haven’t gone mad? Making me on the verge of going mad at any moment, so desperately close to going mad it seemed much better to have gone mad and yet ages and ages would pass by without me having gone mad and that would go on ages, ages and ages and ages, you know, like those kinds of tortures where they cause unimaginable pains to you, pains so horrible you want nothing but to die immediately to end all of this and yet ages and ages and ages would pass by without you dying and instead with you madly writhing with pain and this going on and on for centuries and centuries without end, is that the end purpose of all this, huh? 

(trích chương "Về Huế, về cái lạnh của những cơn mưa”, trong tiểu thuyết “Life Navigator 25: Người tình của cả thế gian” của tôi)

Về nhà văn, cái đói, con đường

Những cuốn sách như “A Moveable Feast” (bản dịch tiếng Việt “Hội hè miên man”) của E. Hemingway hay “Tropic of Cancer” của Henry Miller là cả một kho báu cho người đọc yêu văn chương, trước hết là cho người bắt đầu nghiệp viết.

Bên cạnh nhiều điều khác, có một điểm chung ở hai cuốn sách này mà tôi đặc biệt lưu tâm: cái đói của nhà văn. Đói theo nghĩa đen - đói ăn.

Hemingway kể rằng, ở Paris khi ông còn trẻ, có những buổi trưa ông nói dối vợ rằng mình được người bạn A, người quen B nào đó mời ăn trưa. Thế rồi, mặc quần áo ra khỏi nhà, ông lang thang hết phố này tới đường kia, ngó vào các hàng ăn, tủ bày hàng hiệu bánh, đói cồn cào, cứ vậy sau vài tiếng đồng hồ thì quay về, giả bộ no nê.

Miller viết rằng, ở Paris, có những ngày “ý nghĩ duy nhất của tôi là về bữa ăn - bữa ăn kế tiếp.” Giá như có một bữa ăn thì hay biết mấy, nó sẽ giúp tôi làm việc được. Và, đi ngang mấy đứa trẻ đang gặm đùi gà, ông nghĩ “giá như người ta biết tôi sẵn sàng xông vào giật phăng cái đùi gà khỏi mồm chúng nó”, và khi bọn trẻ vứt cái xương đi, ông “nhìn cái xương, thấy vẫn còn thịt.”

Lại nhớ Roberto Bolaño, lúc vẫn còn “hàn vi” (chưa nổi tiếng), nhà nghèo đến nỗi không có tiền lắp điện thoại cố định, mỗi khi cần liên lạc với ai là phải dùng nhờ điện thoại hàng xóm.

Hồi mới ra Hà Nội, tôi cũng có “những ngày khốn khó”. Một lần tôi phải mang cầm cái đồng hồ đeo tay (không bao giờ lấy lại được) để có 40.000 đồng (nói cho công bằng, tại thời điểm 2003, số tiền 40.000 đồng có giá hơn bây giờ một chút), và suýt nữa đã cầm chiếc xe máy đang đi nếu không nhận được một số tiền nhỏ thôi song đến đúng lúc, một khoản tạm ứng quý như vàng. Dù vậy, tôi vẫn may mắn hơn Hemingway và Miller, chưa có một ngày nào nhịn đói.

Hãy nhìn lại hình ảnh đó: những con người trẻ trung, sáng láng, tài hoa, thất thểu giữa phố đông, bụng rỗng, túi rỗng, kiệt sức, vô vọng, vẫn không từ bỏ ước mơ, không từ bỏ việc họ làm, biết rõ con đường của mình và, dù thế nào đi nữa, vẫn tiến trên đường ấy.

Nhà thơ, cái đẹp, số không

Nhà thơ, típ nhân vật chủ đạo của Bolaño, luôn luôn được nhà văn nói tới với tất cả lòng yêu thương, cho dù bên cạnh đó là một sự tự trào và tự châm biếm không hề nhẹ: những con người đó, hiến trọn bản thân cho một cái đẹp mà hầu hết người khác không biết tới và không quan tâm, là những người thất bại hoàn toàn nếu xét theo thước đo giá trị của xã hội. Từ hầu bàn, làm tạp vụ ở trường đại học, cho tới bán dạo cần sa, và là bệnh nhân nhà thương điên: với cõi người ngoài kia, nhà thơ không gì hơn là những kẻ khờ khạo, hâm hâm, vô dụng, khùng điên, và đôi khi nguy hiểm.

Tôi không phải nhà thơ. Tôi là người viết văn xuôi, tuy nhiên tôi viết ra một thứ văn xuôi không xa với thơ, và tâm trí tôi có lẽ hoạt động theo cách gần với tâm trí một nhà thơ.

Tôi cũng vậy. Xét theo thước đo giá trị của xã hội, tôi là một người thất bại. Ở tuổi trung niên, tôi không có nhà, không có xe, không có tài khoản bạc tỷ - nói chung, về phương diện của cải, là một số không tròn trĩnh (cũng may, hiện tại tôi không mang nợ ai). Thu nhập cố định của tôi chỉ đủ nuôi bản thân tôi và một bầy mèo bị bỏ rơi. Mặt khác, những gì tôi đã làm - những cuốn sách tôi viết, những cuốn sách tôi dịch - là vô nghĩa và vô giá trị đối với đại đa số người, và, nếu nghĩ về điều này một cách tỉnh táo và khách quan, thì có hay không có chúng trên đời cũng như nhau thôi.

Với tư cách một thành viên trong bầy đàn, tôi gần như số không, tức là, trên thực tế, tương đương số không.

Với tư cách một thành viên của bộ tộc những người yêu cái đẹp và bền bỉ giữ gìn cái đẹp, tôi may ra nhiều hơn số không một chút - điều mà, xét cho cùng, chẳng có ý nghĩa gì mấy ở một thế giới nơi cái đẹp đích thực ngày càng bị mai một, bị thế bằng đồ giả.

Và, có ý nghĩa gì, sự chờ mong một người tri kỷ và niềm hy vọng rằng đâu đó ngoài kia có một người tri kỷ.

Tự làm đầy mình. Tự tạo nghĩa cho đời mình. Tự làm tri kỷ của mình. Không ai làm việc đó thay mi. Không có đường nào khác cho mi.

Nhật ký làm nghề

Tiếp tục dịch một số phần trong "Life Navigator 25: Người tình của cả thế gian". Khi bắt đầu việc này hồi năm ngoái, đã có lúc tôi hoài nghi liệu mình có làm được không. Giờ, tôi biết chắc tôi làm được. Bản dịch sẽ cần được người bản ngữ hiệu đính/nhuận sắc, dĩ nhiên. Song, điều cơ bản là tôi có khả năng tự dịch. Cái tôi thiếu là thời gian.

Giá như bây giờ tôi trúng số độc đắc (chỉ cần 2 tỷ vé bình thường chứ không cần vài chục tỷ Vietlott), việc đầu tiên tôi sẽ làm là xin nghỉ không lương ít nhất một năm, hủy bỏ mọi dự án khác, tập trung vào việc tự dịch này, và tiếp tục viết những cái khác. Kế đó tôi sẽ đến những nơi tôi muốn đến từ lâu: 1) Andalusia, cái nôi của flamenco; 2) Châu Phi: Kenya, Tanzania, Nam Phi, Botswana, để kịp tận mắt thấy sư tử, tê giác, voi, hươu cao cổ… trước khi họ vĩnh viễn biến mất khỏi môi trường tự nhiên; 3) Maroc, Tunisia, nơi tôi sẽ để mình lạc trong những khu chợ cổ lừng danh, “y nguyên như thời Nghìn lẻ một đêm”; 4) Nhật Bản: không cần bất cứ nơi nào khác, Kyoto là đủ.

-----
… Liền sau đó chàng nghe một tiếng thở ra vĩ đại phát xuất từ lồng ngực cả đám đông, và chàng cảm thấy hoặc trông thấy hay nghe thấy nàng cũng thở ra như thế, gần như cùng nhịp với đám đông, có thể cả chàng nữa cũng thở. Đám đông lập tức sôi động lên. Bảo là “phát cuồng lên” thì khí phóng đại song chẳng xa sự thực mấy. Có tiếng huýt sáo, tiếng vỗ tay, tiếng ồ à cộng hưởng của hàng trăm, có thể hàng ngàn người. Liền đó Minotaur hoặc loài tương cận Minotaur bèn rướn cổ vươn đầu và làm một cử động của quai hàm khiến cho miệng hắn mở ra từ phía dưới nom giông giống như cười.

… Right after that he hears a gigantic exhalation coming out of the manifold chests of the whole crowd, and he feels or sees or hears her exhalation, exactly or almost at the same as that of the others, and maybe his own. Immediately the crowd grows animated. To put it “grows insane” may be a bit overstated yet not too far from the truth. There are whistles, hand clappings, the synchronized uh-oh of hundreds, if not thousands persons. Right after that the Minotaur, or that something-similar-to-Minotaur, stretches his head and performs a gesture with his jaw that makes his mouth open from the lower side in a way remotely similar to a smile.

Cây ôliu, ở Andalusia, Tây Ban Nha.

"Tôi ca sự thanh quý của anh bằng những lời than thở
Và nhớ ngọn gió buồn trong rặng ôliu."

(Thơ Federico García Lorca, Hoàng Hưng dịch)

"Về 2666 và hơn thế nữa"

Tự phỏng vấn

- Tại sao anh viết?

- Để không ngừng làm mới, làm giàu bản thân mình và làm mới, làm giàu thế giới.
- Còn gì nữa?
- Để làm sạch bản thân mình và may ra có thể chút nào đó làm sạch thế giới.
- Anh hình dung độc giả của anh là ai?
- Độc giả của tôi không có sẵn: tự họ sẽ tạo ra họ.
- Cuốn sách của anh được đề tặng Mẹ.
- Mẹ ở đây vừa là người Mẹ cụ thể đã sinh ra tôi, vừa là người Mẹ Lớn của tất cả chúng ta, Mẹ Trái đất, Mẹ Vũ trụ. Cuốn sách của tôi là một hạt tinh luyện nhỏ bé mà tôi làm được trong sức của tôi để dâng tặng Người.

Về tự dịch.

.. Nơi khoảnh sân trước nhà thờ được quây kín lại, ngăn cách với đám đông bằng một hàng rào bảo vệ gồm lưới thép và cảnh sát, như một mảnh đất cuối cùng còn giữ được cho khỏi ngập nhờ những đê bao kiên cố nhất dù được dựng vội vàng, có một quần thể tượng khổng lồ ngự trên bệ đá tương xứng về kích cỡ, và, ở một chỗ trên thành bệ đá này, có một cái vòng kim loại hẳn phải to cỡ bắp tay người lớn, đàn ông. Buộc chắc vào vòng kim loại đó lúc này là một sợi xích to không dễ gì thấy được trong đời thường, dài dễ tới dăm chục mét, quấn thành nhiều vòng xiên xẹo trên nền đá lát có tuổi hàng trăm năm.

The front yard of the church is blocked off, separated from the crowd by a security fence made of steel barriers and policemen and, at one end of it, as the last piece of land protected by makeshift dams from being swallowed away by oncoming floods, there erects a huge group of sculptures reigning atop a correspondingly huge pedestal and, at one place along this one, you can see a metal hook the size of a normal man’s wrist. Deadly tied to this hook is a colossal, not-to-be-seen-in-daily-life metal chain at least fifty yards long, serpentinely winding into numerous chaotic coils on the centuries-old stone pavement.

(từ "Minotaur hát giữa quảng trường", trong "Life Navigator 25: Người tình của cả thế gian")

Cố nhiên, bản dịch sẽ cần được hiệu đính/nhuận sắc bởi một người bản ngữ thông tuệ và mẫn cảm; tuy nhiên, có thể cảm thấy rằng thần khí, tiết điệu... cốt lõi và nền tảng của cuốn sách bằng tiếng Anh đã có đó rồi.

Bản thân tôi không khỏi có những lúc, giống như nhiều người khác, cảm thấy mình đang làm một việc vô ích – cũng như bản thân việc viết cuốn “Life…” là một việc vô ích. Tuy nhiên, vào những lúc khác, tôi hăm hở làm việc, vì cảm thấy rằng sau đây nhiều năm, ở một đất nước có thể rất xa đây, sẽ có người cầm cuốn sách mà đọc và cảm thấy sung sướng rằng đã có một cuốn sách như thế được viết ra, được dịch ra một ngôn ngữ mà người ấy có thể đọc.

Văn chương sống nhờ cái cảm giác đó, trực cảm đó, niềm tin đó.

Minotaure dans une barque sauvant une femme (1937), Pablo Picasso

Hoa, sáng tạo, thời gian

Đối với một số người, đóa hoa của sự sáng tạo phải mất một thời gian tương đối dài thì mới có thể bắt đầu bung nở từ bên trong họ.

Cũng như đóa hoa tình yêu. Nó không nở vào cùng độ tuổi như nhau ở tất cả mọi người. Ở một số người, nó - đóa hoa của tình yêu đích thực - nở tương đối muộn. Chỉ đến một độ tuổi tương đối muộn họ mới bắt đầu cảm thấy sự bung nở của nó từ bên trong mình: nhu cầu yêu thương trọn vẹn, năng lực yêu thương trọn vẹn. Hoặc, chỉ đến tuổi đó, năng lực yêu ở họ mới gặp được chất xúc tác duy nhất thích hợp để nó bung nở hết kích thước tiềm tàng của nó.

Bất kể những cách giải thích hợp logic mà ai đó có thể đưa ra - như môi trường gia đình, hoàn cảnh giáo dục, tinh thần thời đại, v.v. -, ẩn trong điều ấy luôn luôn là một bí ẩn lớn.

Tại sao Henry Miller, Marcel Proust, Hermann Broch, Jose Saramago... phải đến cuối độ tuổi ba mươi và đầu độ tuổi bốn mươi, hay muộn hơn nhiều, thì mới có thể viết ra được những tác phẩm quan trọng đầu tiên của mình - tất cả những gì họ làm trước đó chỉ là để "dọn đường" cho điều ấy, đến cái độ mà, giả như họ chết trước tuổi bốn mươi thì đời sau hoàn toàn có thể coi như chưa từng có họ trên đời?

Tranh của Ben Goossens

Thật khác biết bao với những nhà văn - dù gì thì cũng chỉ số ít - viết ra được một số trong những tác phẩm quan trọng nhất, thậm chí là kiệt tác duy nhất của đời mình ở lứa tuổi rất trẻ, dưới ba mươi. Như Mario Vargas Llosa. Như Mishima Yukio. Như Krasznahorkai Laszlo... Đóa hoa sáng tạo của họ nở rộ từ rất sớm, một cách thực sự là đáng ghen tị.

Tuy nhiên, nghĩ cho kỹ, những đóa hoa nở muộn có cái đẹp của nó.

Khi nhà văn nở muộn, thời gian của anh ta không nhiều.

Ở chừng mực nào đó, sự ít thời gian của anh ta cũng giống như sự ít thời gian của một nhà văn chết sớm vì bệnh nan y - và biết điều ấy từ lâu trước khi chết.

Vẻ đẹp của đóa hoa sớm nở sớm tàn, và của đóa hoa muộn nở chóng tàn, là vẻ đẹp mà, về thực chất, như nhau: vẻ đẹp của sự ngắn ngủi, của sự nôn nả, của sự trân quý hơn nhiều lần từng khoảnh khắc sống, từng khoảnh khắc sáng tạo. Một cuộc sáng tạo, một đời hoa - mà hương thơm có đó là để tồn tại đời đời - gắn liền với bóng của sự chết.

"Việc của con người là cố hết sức mình để tiến hóa."

Trả lời phỏng vấn của tạp chí Esquire Vietnam, số tháng 6/2016. Bài này hiện không còn trên website của Esquire.

Ước mơ đầu tiên khi anh còn nhỏ là gì, có khác nhiều với hiện tại không?

Từ nhỏ tôi đã “viết văn”. Khoảng bốn, năm tuổi, tôi tự sáng tác những truyện tranh, truyện cao bồi Viễn Tây hay truyện du hành vũ trụ, hai loại truyện mà tôi mê tít thời đó. Đến tuổi thiếu niên, tôi bắt đầu viết “văn xuôi” đúng nghĩa, là những “tiểu thuyết” phiêu lưu mạo hiểm, bắt chước theo một số cuốn tôi đọc và ưa thích hồi đó, như “Những cuộc phiêu lưu của Tom Sawyer”. Trong những năm đại học, tôi miệt mài viết một cuốn tiểu thuyết khoa học giả tưởng (nay bỏ dở) mà tôi đặt tên là “Vũ trụ loài người”. Nay, hơn nửa đời người, tôi vẫn viết văn. Tôi là người sinh ra để viết và tôi đang viết. Tôi yên tâm vì điều đó.

Tính cách của anh ảnh hưởng từ ai? Một thần tượng truyền cho anh nhiều cảm hứng chẳng hạn?

Mẹ tôi, người miền Trung, là giáo viên dạy Văn và hồi trẻ làm nhiều thơ. Bà đọc nhiều, và truyền lại cho tôi niềm đam mê văn chương cùng một tủ sách không lớn lắm nhưng có khá nhiều tác phẩm của nhiều bậc thầy văn chương đông tây kim cổ. Mẹ tôi là người nhu hòa, không thích và không có khả năng đua tranh với người. Tôi thừa hưởng những cái đó từ mẹ.

Cái ác đang nảy nở và lan nhanh ở mọi nơi trong đó Việt Nam, ác cả về hành vi lẫn tinh thần. Theo anh, chuyện gì đang xảy ra với nhân loại vậy?

Trong con người có cả thiện căn lẫn ác căn. Cái ác bẩm sinh ở con người, hay ít nhất là ở một số người nhất định, là điều bận tâm của nhiều nhà tư tưởng và nghệ sĩ lớn. Hãy đọc “A clockwork orange” của Anthony Burgess và bộ phim cùng tên của Stanley Kubrick. Hay “Natural born killers” của Oliver Stone. Hay “Funny games” của Michael Haneke. Hay “Dogville” của Lars von Trier. Lý giải như thế nào về động cơ làm việc ác của các nhân vật trong những bộ phim đó, trừ một cách lý giải duy nhất: làm việc ác, đối với những người đó, là một điều tự nhiên? Con người, hơn mọi loài khác, được trang bị năng lực to lớn để làm điều thiện tột đỉnh cũng như làm điều ác tột đỉnh. Vấn đề là bạn sử dụng năng lực đó như một đứa trẻ, chỉ để thỏa mãn chính mình, bất chấp tất cả, hay như một người lớn có nhận thức về bản thân và ý thức trách nhiệm.

Theo anh điều gì đang hủy diệt nhân loại? Đưa họ đến diệt vong? Phải chăng có mối tương quan giữa kẻ hủy diệt môi sinh thì cũng nhận lấy những hủy hoại tương ứng? Nhân-quả?

“Việc của hắn [con người] là cố hết sức mình để tiến hóa, dù hắn gần như cầm chắc là sẽ chết trước khi tiến hóa đủ xa như hắn muốn hoặc như tiềm năng của hắn.” Tôi đã viết như vậy trong cuốn tiểu thuyết “Life Navigator 25: người tình của cả thế gian”. Mặt khác, trong cuốn tiểu thuyết “Nỗi buồn kháng cự” của nhà văn người Hungari kiệt xuất Laszlo Krasznahorkai mà tôi ngưỡng mộ, một nhân vật của ông có nói, đại ý, rằng con người là một thử nghiệm thất bại của Tạo hóa. Con người, để tạo ra được một tương lai có định hình, có trật tự, đúng theo mô hình mà họ mong muốn, một tòa lâu đài bằng pha lê, đang tạo ra, cùng với cái tương lai ấy, quá nhiều hỗn độn, quá nhiều entropy, và cái tòa lâu đài pha lê đó càng đồ sộ, càng nguy nga, càng lấp lánh, thì cái giá phải trả càng lớn. Và, xét toàn cục thế giới hiện đại, tôi không tin rằng con người sẽ có thể tự cứu mình. Hiển nhiên, có những con người đang thực sự chiến đấu để cứu loài người, nhưng đáng tiếc, họ quá ít. Lực kháng cự của họ, kể cả khi họ hợp lại với nhau, là quá nhỏ bé.

Nhân tính đã và đang rời khỏi những giá trị mỹ cảm và thậm chí trở thành từ tiêu cực trong nghệ thuật, anh có nghĩ vậy?

Tiêu chí cao nhất để phân định nghệ thuật đích thực và nghệ thuật thương mại chính là hàm lượng nhân tính bên trong nó. Ít nhất là, một tác phẩm nghệ thuật đích thực thì sẽ khiến con người không thể không suy nghĩ, tự chất vấn những niềm tin của mình từ trước tới nay, và không nhiều thì ít “trở thành một con người khác”, với một sự đổi mới trong tư duy theo hướng tích cực. Đó là điểm cơ bản của nhân tính, cái nhân tính mà theo quy ước chúng ta hiểu là “thứ khiến con người cao hơn mọi loài”.

Anh muốn những đứa con của mình lớn lên như thế nào? Anh dạy các con mình điều gì trong bối cảnh xã hội hiện nay?

Tôi không có con, nhưng nếu có, tôi sẽ dạy chúng lớn lên thành những người hiểu rõ vị trí của bản thân mình và giống loài mình trong vũ trụ, những người biết nhìn mọi cá thể thuộc mọi loài khác giống như nhìn một cá thể đồng loại mình. Những người không coi rẻ sinh mạng của bất cứ loài nào khác vì lý do đơn giản rằng nó không thuộc loài người. Với tôi, đó là chỗ cao nhất mà con người tương lai phải đạt tới.

Đức khiêm nhường ngày càng là một phẩm chất hiếm khi được những người làm cha mẹ truyền lại cho thế hệ trẻ. Bằng sự chiều chuộng quá đáng, khiến đứa trẻ tự cho mình là trung tâm vũ trụ, và bằng sự đòi hỏi quá đáng, khiến đứa trẻ tin rằng nó chỉ có thể được thừa nhận nếu nó leo lên được vị trí trung tâm vũ trụ, các ông bố bà mẹ của chúng ta đang và đã giết chết hạt mầm của sự khiêm nhường ở con người tương lai kia. Họ không biết rằng, so với vũ trụ, mọi sự tự đại của con người bất quá chỉ như của con ếch ráng ễnh bụng ra cho to bằng con bò mà thôi.

Với Đinh Bá Anh, Hà Nội, tháng 6/2016. Tọa đàm giới thiệu tiểu thuyết "Life Navigator 25: Người tình của cả thế gian".

Những điểm tựa tinh thần của người Việt đang dần đổ vỡ hoặc chỉ đơn thuần là hình thức u mê, theo anh, người trí thức có thể làm gì để cứu vãn?

Người trí thức, hay nói chung người có năng lực tự nhận thức, chỉ có thể cứu vãn một phần nhỏ những gì anh ta muốn cứu mà thôi. Không phải vì vậy mà anh ta không cứu những gì cứu được. Không phải vì bạn không thể cứu tất cả mèo con bị vứt bỏ trên khắp thế giới mà bạn không cứu một con mèo con bị vứt bỏ đang ở trước mắt bạn. Không phải vì bạn biết người thân của bạn bị ung thư chỉ còn sống hai tháng nữa mà bạn ngưng cho người đó ăn uống ngay từ bây giờ. Cứu từng cá thể, cứu từng khoảnh khắc thoát khỏi sự tiêu vong và sự hư vô, làm cho từng cá thể, từng khoảnh khắc đều có nghĩa, đó là việc anh ta có thể làm.

Ngoài viết, anh còn thú vui nào khác?

Tôi mê âm nhạc, điện ảnh. Tôi yêu thiên nhiên. Tôi thích xem võ thuật dù bản thân tôi không biết võ thuật. Nói chung, tôi tìm và thưởng thức cái đẹp trong mọi dạng thức của nó. Chẳng hạn, gần đây, tôi xem waacking và bone breaking và biết được rằng đó là những cái đẹp.

Tại sao anh lại ám ảnh về những vũ nữ flamenco?

Tôi không bị ám ảnh về những vũ nữ flamenco, mà tôi say mê flamenco. Flamenco, cái chất duende đẹp một cách riết róng và quỷ dị của nó, là một thứ mà tôi cảm thấy có ở bên trong mình. Tôi dám nói rằng hình như kiếp trước tôi là người Tây Ban Nha miền nam, rất có thể là một ca sĩ (cantaor) hay một vũ công (bailaor) hát hay múa flamenco trong những tablao (quán bar flamenco) vùng Andalusia. Flamenco: nghệ sĩ hát/đàn/múa như thể họ chết đi để rồi phục sinh sau mỗi lần hát/đàn/múa. Đó là một trong phẩm chất làm nên những tác phẩm lớn: mỗi lần anh viết là một lần anh tự hủy, chết rồi phục sinh.

Phụ nữ thế nào là lý tưởng với anh?

Nàng đẹp, thông minh, tinh tế, mạnh mẽ, “đầy nhục cảm”, dịu dàng, vị tha. Thế là quá nhiều, nhưng ta đang nói đến một người “lý tưởng” mà. Không phải nàng không có trên đời. Nàng có, dẫu hiếm. Xác suất rất cao là cả đời bạn không gặp nàng. Nhưng điều quan trọng là bạn tin, hoặc biết, rằng nàng có thật. Một điều kỳ diệu, có thể nói vậy. Nhưng một trong những lý do khiến dù sao đi nữa tôi vẫn tin ở loài người là bởi lâu lâu họ cũng có khả năng tạo ra điều kỳ diệu. Tin/biết điều kỳ diệu, ta sống bình tâm hơn. Và bởi vậy ta biết ơn nàng, người phụ nữ lý tưởng ấy bởi nàng có mặt trên đời, và cầu chúc nàng hạnh phúc và bình an.

Tuy nhiên, điều quan trọng hơn thế là ta cầu chúc hạnh phúc và bình an cho cả những người phụ nữ chỉ gần với chỗ lý tưởng hoặc xa với chỗ lý tưởng, những người chiếm số đông nữ giới. Và yêu họ chẳng khác gì họ là những phụ nữ lý tưởng, bởi vì chính họ, những phụ nữ “bất toàn” đó, mới là phần cơ bản của thực tại. Con người cần như vậy: luôn mong nhớ cái toàn hảo, và luôn biết hòa hợp với cái bất toàn.

Nàng thơ của anh là ai?

Anastasya Vertinskaya, Hara Setsuko, Thanh Nga.

Theo anh, bản lĩnh lớn nhất của đàn ông là gì?

Tôi không biết điều tôi nói sau đây có phải là bản lĩnh lớn nhất của đàn ông hay không, nhưng tôi đánh giá cao người đàn ông có thể đi, một cách tự nhiên, bình tâm, lâu dài, không hy vọng, bên một phụ nữ mà anh yêu say đắm nhưng cô ấy coi anh là bạn. Nếu anh sẵn sàng làm tất cả những gì có thể làm khi cô ấy cần, không mong được đền đáp. Đó là một trong những phương diện của khả năng vượt bản tính người, bởi hành động vị lợi là một bản tính tự nhiên của con người.

Anh có tin vào những thứ như tâm linh, số phận, tôn giáo... hay những điều huyền bí vượt quá tầm nhận biết của anh? Anh có tin con người thay đổi được số phận không?

Những gì có thật nhất là những gì ta không thấy được - ít nhất là không thể thấy bằng mắt thường. Vũ trụ sinh ra ta có vô số thứ ngoài khả năng nhận biết của ta. Đừng biến lý tính và tư duy khoa học thành thứ cầm tù anh. Mở rộng tâm trí - không phủ nhận những gì ta chưa biết, coi chúng là không hiện hữu -, đó là cách duy nhất để ta có thể dùng lý tính và tư duy khoa học làm chìa khóa dẫn ta, từng tí một, dấn vào những cõi chưa biết, mà người ta gọi là “siêu hình”. Anh cần phải lớn hơn công cụ của anh.

Nếu ngày mai anh chết, hôm nay anh sẽ làm gì?

Nếu tôi còn một tác phẩm sắp hoàn thành, tôi sẽ cố hoàn thành nó. Còn nếu biết dù cố đến mấy vẫn sẽ không xong được những tác phẩm dở dang, tôi sẽ dành ngày cuối của mình bên người thân yêu, con chó thân yêu, những cái cây thân yêu. Nghe những bản nhạc mà tôi từng gọi là “những bản nhạc để nghe lần cuối trước khi chết” một cách hoàn toàn thành thật. Nghe tiếng mưa, nếu có mưa. Phát hiện và ngắm những bông hoa mới nhú. Thật dễ chịu, có lẽ thật hạnh phúc nếu ta có thể biết ngày mai ta chết song hôm nay ta vẫn còn đủ sức để ít nhất có thể làm những việc đó. Ngày cuối ấy hẳn là một ngày mà ta sống từng giây một với sự thanh thản.

Nguyễn Hậu thực hiện

Về tự dịch.

Về tiểu thuyết "dài"

Càng tiến gần tới chỗ hoàn tất "Cospolist Nổi Loạn", và càng triển khai những dự án mới như "Vòng quay cuối cùng quanh mép lỗ đen", tôi càng thấy rõ rằng cơ hội để chúng được một đơn vị xuất bản nào đó nhận in là rất nhỏ. Đơn giản vì kích thước của chúng, dung lượng của chúng, phổ vấn đề của chúng...

Một cách nghĩ phổ biến ở giới xuất bản Việt Nam - và điều ngộ nghĩnh nhất là hình như rất ít người trong số họ ý thức được nó sai lầm như thế nào -: rằng tiểu thuyết không nên/không được quá dài. Không nên/không được quá 400 trang. Tốt nhất là 300 trang trở xuống. Lý lẽ của họ không phải chỉ đơn giản rằng tiểu thuyết có độ dài vừa phải, 300 trang trở xuống, thì it gây ngại cho người đọc hơn và do đó dễ bán hơn. Lý lẽ của họ còn là, nhà văn viết ra cuốn tiểu thuyết quá dài là nhà văn không biết cách lược bỏ những gì thừa, không biết viết sao cho kiệm lời, súc tích, nén chặt, v.v. Tức là, nói gọn lại, theo họ, truyện của anh càng dài, thì khả năng nó là một cuốn sách tồi càng lớn.

Ảnh nghệ thuật của Ben Goossens

Bất cứ khi nào tôi nói với ai đó rằng cuốn sách của tôi, khi hoàn thành, in ra sẽ vào khoảng 700-800 trang, câu đầu tiên họ nói sẽ là: “Cắt xuống còn dưới 400 trang đi”. Họ nói như thể, nếu bị nhà xuất bản ép buộc, “Chiến tranh và hòa bình” cũng có thể/cần phải cắt xuống còn một phần ba, và câu chuyện của “Anh em nhà Karamazov” lẽ ra có thể gói gọn trong một tiểu thuyết 200-250 trang – nó dài như hiện có là do tác giả không đủ khả năng rút gọn nó lại.

Về nghệ sĩ và “tâm an”

(nhân trao đổi riêng với một người bạn)

Nghệ sĩ cần có khả năng duy trì thế cân bằng động giữa tâm an và tâm bất an. Nếu tâm bạn luôn luôn an và không chút bất an, thì bạn giống một nhà tu hành đắc đạo hơn là giống nghệ sĩ. Bạn sẽ không có nhu cầu làm nghệ thuật, hoặc nếu có, thì nghệ thuật bạn làm ra thấm đẫm chất thiền, chất ngộ, chất tâm linh… Cũng là nghệ thuật, song chỉ là một phần nhỏ của vương quốc nghệ thuật. Bạn sẽ có thể làm thơ thiền, viết ngụ ngôn thiền..., song bạn sẽ không viết như Dostoyevsky, Kafka, Mishima, Céline, Bolaño.

Nghệ sĩ đúng nghĩa là người thường xuyên phải vật lộn với khối bất an lớn của mình – những bất an từ bên ngoài, những bất an tự bên trong – để duy trì sự tỉnh giác. Cô/anh ấy không an trụ ở tâm điểm của bình an, mà thường xuyên chao đảo ở vùng không điểm tựa chông chênh ở xung quanh tâm điểm này. Đôi lúc cô/anh ấy quay trở lại gần như sát tâm điểm, và đôi lúc khác dịch ra xa đến nỗi trọng tâm của cô/anh ấy suýt nữa chệch khỏi chân đế và nếu vậy cô/anh ấy sẽ rơi xuống vực thẳm tha hóa, điên loạn, tự hủy hoại.

Chính cái thế chao đảo chông chênh, luôn suýt tìm lại được cân bằng rồi liền sau đó lại suýt đánh mất cân bằng này, nó cấu thành bản chất sự tồn tại của nghệ sĩ. Sự bình an trong tâm của nghệ sĩ, nếu có, không phải là một trạng thái đã đạt tới rồi và luôn hiện hữu, mà là một quá trình khi thì nỗ lực tiến tới chỗ đó, khi thì rời khỏi chỗ đó do ngẫu nhiên hoặc một cách có ý thức.

Nghệ sĩ tài ba là người tạo ra được một “thế cân bằng không thể có” (an impossible balance) giữa tĩnh và động, trật tự và hỗn mang, tỉnh lạnh và điên dại, sáng rõ và âm u, tàn bạo và dịu dàng. Phải vừa rất yếu vừa cực mạnh. Một thế cân bằng vô cùng khó đạt, vô cùng khó giữ, và vô cùng dễ phá vỡ.

Dã/Dạ hành độc thoại

Viết vào khoảng 2004-2005, một trong những truyện ngắn có lẽ đạt hơn cả trong thời kỳ (không dài lắm) tôi viết theo khuynh hướng hậu hiện đại. Dành cho các bạn quan tâm.

Sau khi hiếp tôi, bọn trai bỏ mặc tôi nằm trên mảnh đất trống sau nhà trẻ, dưới trời lạnh. Tôi trần truồng. Trời quả thật lạnh. Người ta nói ở vùng này trời luôn luôn lạnh trong thời gian lễ Giáng sinh. Gió đông bắc và sương muối làm mặt đất buốt giá. Xa hơn về phía Bắc, trời lạnh hơn. Những con chim không kịp bay về phương Nam trốn rét thảy chết cóng giữa khi đang bay; rơi xuống đất như những cục đá, chẳng để lại gì ngoài tiếng kêu thảng thốt trong không trung. Giữa đêm, nếu để tai, có thể nghe thấy một trong những con chim như vậy chạm đất, như tiếng quả xoài chín rụng trong vườn. Chim thiên di còn chết vì nhiều lý do khác. Chẳng hạn, chỉ riêng tại Bắc Mỹ, hàng năm có ít nhất 100 triệu con chim chết vì va đập vào cửa kính các tòa nhà cao tầng và tháp truyền hình (Nguồn:

www.bcnbirds.org).

Trời bắt đầu mưa. Một giọt đầu tiên rơi đúng vào miệng tôi. Tôi vừa không thể vừa có thể cảm thấy nó. “Không khí như điên rời phổi trũng” là một câu thơ hay. Một trong những việc tốt nhất người sống có thể làm là viết những câu thơ hay về cái chết. Nhiều người tin rằng danh sách những kẻ viết thơ hay nhất về cái chết không thể bỏ sót các thiền sư và võ sĩ samurai. Điều đó hẳn đúng; dĩ nhiên phải kể thêm các haijin, tức các nhà thơ haiku, đứng đầu là Bashô Matsuo tức Ba Tiêu Tùng Phu, vốn là những người thấm nhuần ý Thiền. Trước khi chết, Bashô làm bài thơ cuối cùng nổi tiếng sau đây:

Tabi ni yande

Yume wa kareno o

Kakemeguru

Dịch nghĩa:

Dừng bước lữ hành

Trong mơ (tôi) tung tăng

Trên những cánh đồng hoang

Về nhiều cái chết khác, người ta tránh nhắc tới hoặc ít có dịp nhắc tới. Đâu đó trên Web cho biết, sau khi hiếp phụ nữ Trung quốc, lính Thiên hoàng đóng đinh họ lên tường trong tư thế Giê su trên thập giá. Mưa đã đủ để lót dưới đầu tôi một lớp đệm nước. Từng chặp, mưa hắt rào rào xuống mặt đất. Quanh tôi dậy tiếng ễnh ương, côn trùng, tiếng rú những xe tải ngoài quốc lộ 1, cách đây 30 cây số 75 mét. Yên lặng khủng khiếp quá. Người ta thường so sánh cái yên lặng này với yên lặng chốn rừng sâu núi thẳm, hoặc yên lặng của sa mạc.

Chú thích dành cho nhà phê bình:

Tham chiếu

Pavic, Milorad; Từ điển Khazar (Hazarski recnik);

Lorca, Federico García; Thơ; bản dịch Hoàng Hưng;

Akutagawa, Ryunosuke; Trong bụi rậm (Yabu no naka);

vân vân.

Flamenco, quan họ, tôi.

Ý nghĩ:

Tại sao tôi yêu cả flamenco lẫn quan họ - hai loại âm nhạc mà nhìn bên ngoài khác nhau như lửa và nước?

Flamenco: kết tinh tuyệt đỉnh của dương tính, niềm ham sống đến độ “khát khao cái chết” bởi biết rằng sau cái chết là sự sống - đằng sau sự cương cường là dòng chảy bất tận của sự sống.

Quan họ: kết tinh thuần khiết của âm tính, một sự tiết chế đến độ toàn bích của cảm xúc, của tình yêu, biết rằng đằng sau sự nhu nhuyễn là sức mạnh.

Lửa và nước: Trong lửa có nước, trong nước có lửa.

Tôi sinh ra là người Việt và, trong kiếp này, tôi luôn là người Việt. Bên cạnh đó, trong tôi hình như chảy dòng máu Tây Ban Nha - Andalusia - từ một tiền kiếp. Ở tôi, nước và lửa không diệt nhau mà cùng tồn tại, như hai mặt sáng tối của một chiếc lá. Mỗi lần chỉ có một trong hai mặt ấy hiển lộ, mặt còn lại thì ẩn vào trong cho tới lúc của mình.