Thứ Năm, 25 tháng 4, 2013

Siră Kăntânări: Nouns


A bit more "flavour" of Siră Kăntânări, for those interested (if any...)


Siră Kăntânări: Nouns

Overview

One of the most striking peculiarities in Siră Kăntânări is the strict classification of its nouns into a large number of noun classes, each of these uses a totally different set of verb stems and adjective stems dedicated solely for it.

Nouns in Siră Kăntânări are not distinguished from one another on the basis of gender. Instead, they are grouped together according to noun classes.

The noun classes in Siră Kăntânări can be compared to those of Swahili, only their number is larger and the rules with which they are classified are much more flexible and complicated. That is, the same noun can belong to several different classes depending on context or indeed on the speaker’s personal choice to best express his/her idea, thus taking completely different sets of verb/adjective stems to express slightly different verbal/adjectival meanings which are normally translated to our languages using the same word.

Thus, in a couple of words, a simple Siră Kantânări sentence can convey deeper layers of meaning that can only be translated into our major languages such as English using a larger number of morphological, lexical and/or syntactical measures.

For example:

Êksiv ăbsimăv. It rains. (Literally: “The rain goes”).

In this sentence the speaker simply wants to convey a “neutral” information about a going-on natural fact without any personal comment, remark or emotion whatsoever attached. Thus, she/he chooses to use the noun “rain” as classified under the class “Natural elements”, hence the corresponding verb stem is used accordingly.

This can be translated into English in the simplest manner: “It rains”.

Consider, though, the following sentence:

Êksiv urdatăv.

In this sentence the speaker wants to make an emphasis on the adverse impact the fact of rain falling may have to herself/himself in a number of different ways. Thus, she/he chooses to use the noun “rain” as classified under the class “Unwanted/disturbing objective/inanimate elements”, hence another verb stem, with the same lexical meaning yet completely different in phonological structure (urdată as compared with ăbsimă), is used instead.

This underlying sense can only be partly conveyed into English with the addition of, say, overtly subjective exclamatory remarks, like “Oh no, it rains!”

A standard Siră Kăntânări dictionary, therefore, would list nouns grouped into noun classes or “noun categories”, along with verb stems and adjective stems dedicated solely to each of these categories.

Another peculiarity of Siră Kăntânări noun systems is the use of the unique so-called “nominal-verbal conjugations”, each of these can be created exclusively for each individual noun-verb combination. That is, any combination of a particular noun and a particular verb form can theoretically entail a unique nominal-verbal conjugation element attached. While the rules with which these elements can be created are rather complicated, they are not unlearnable.

In fact, these elements are not absolutely necessary and thus often omitted in conversational speech. However, a certain knowledge of these elements is still essential, for a number of these nominal-verbal conjugations plays a role in creating quite a large array of other actual nouns that, in their turn, are widely used in daily conversations as well as stylistic discourses and literary works.

In Siră Kăntânări, nouns are inflected intensively to express different tenses, moods, and aspects of the action. Although verbs do sometimes act in the same manner, the extent to which nouns are inflected is so strikingly large and the significance of the grammatical information encoded in this manner so weighty that the language is notoriously dubbed “noun-centered language” by some linguists.


Noun Classes


(to be added) 


Noun Inflections

Overview

In Siră Kăntânări, verbs are not conjugated to express different tenses of the action. In this respect it bears some similarity with Old Tupi or Wolof languages. On the other hand, they do change their forms in a number of cases to convey aspectual meanings. Taking this into consideration, however, you should remember that most of the tenses, moods and aspects in Siră Kăntânări are expressed by way of inflecting nouns and pronouns rather than verbs.

A Siră Kăntânări noun may have at least four sets of inflections, or “cases”, as we may call them:

- Nominal forms
            + equative case
            + genitive case
- Temporal cases
            + preterit case
            + preterit-dubitative case
            + preterit-reportative case
            + preterit-speculative/inferential case
            + preterit-desiderative case
            + present negative temporal case
            + present desiderative case
            + present speculative/inferential case
            + future active case
            + future-dubitative case
- Spatial cases
+ proximate case
+ obviative case
+ “super” obviative case
+ negative spatial case
- “Ontological” cases
+ active case
+ passive case
+ negative ontological case
+ “state in the past” case
+ “future development” case
+ animate case
+ inanimate case
+ “to have the assurance to do smt”
+ “to have the heart to do smt”
+ “supernatural”, “omnipotent”, “omnipresent” case


Theoretically, any noun in Siră Kantânări can possess all of these declensions. In fact, however, for the majority of nouns only a limited number of declensions are actually used. Some forms are quite frequently used in normal speech; some appear mainly in special situations and formal occasions, some find their place exclusively in literary works and academic discourses, and still others can be theoretically built yet almost never actually used.

These declensions take numerous forms, following a stunningly large set of complicated morphological change patterns.

These patterns include, among others: changing one or several of the consonants/vowels within the noun (which can be defined variously as ablaut or simulfix); “simply” adding prefixes/suffixes to the noun; by means of duplifix, i.e. full or partly reduplication of one or several morphemes within the noun; suprafix, i.e. merely changing the stress or tone of the noun stem; and substituting the entire noun stem with a completely different one.

The majority of these patterns, however, take the form of a “hidden” affixal derivational series gradually “unfolding” itself along the noun, with several syllables “dangling” and “reproducing” themselves around a so-called “kernel” infix. This kernel affix varies greatly depending on both the different noun classes and the different types of inflections.

As a rule, the infix appears after the penultimate consonant, i.e. the consonant next to the last one of the noun. There are, however, certain exceptions to this rule.

For example:

taikăn, “man” -> taikâhăn ->  taikăk’hăn -> taikākâhăn -> taikâhāgâhăn 
(note the slight sound change from k to g)

Note: In this example and many other examples hereunder, the inflectional forms are shown for the temporal inflectional series, marking (1) the proximate past (i.e. within a day ago); (2) the middle past (i.e. within a week ago or so); (3) the distant past (i.e. within, say, a year or a couple of years ago); and (4) the “inconceivably/inacessibly remote” past (i.e. so many years or maybe centuries ago).

More exactly speaking, each of these patterns take the form of a fixed set of syllables, consisting of a kernel and several “peripheral phonemes”. In fact, the kernel can turn out to be a pair of recycling phonemes rather than one single phoneme.

As for the peripheral phonemes, one of them can be the reduplication of one of the syllables of the noun stem, while another can be the reduplication of the kernel itself. In the example above, the kernel infix is âh, while the peripheral phonemes are ă/ā, coupled with the reduplication of the penultimate consonant of the noun, k.

This also applies to “prefixal derivational series” and “suffixal derivational series”. For example:

zplŏdni “spring” (a current of water)
mārzplŏdni “spring in the proximate past” (i.e. within a day ago)
mâmārzplŏdni “spring in the middle past” (i.e. within a week ago or so)
(the syllable being reduplicated, albeit partly, i.e. “half” of the prolonged vowel ā)
mămâzarzplŏdni  “spring in the distant past” (i.e. within a year or a couple of years ago)
(again, the syllable is reduplicated, with some sound changes, plus a “cloned” consonant z taken from the noun root)
mâzăzâmărzplŏdni “spring in the inconceivably/inacessibly distant past”
(now it's the consonant z that is reduplicated to the left of the syllable za created in the previous grade, coupled with slight phonemic value changes of the a vowels)

The fact is, however, the majority of these derivational series occur with a kernel infix rather than a kernel prefix or kernel suffix.

(…)

On the other hand, the stress also changes its position along the noun, exerting the effect of the so-called suprafix, i.e. a morphological or lexical change by means of change in tone or stress rather than in the phonological base of a word. In some cases, it turns out that the stress itself plays the decisive role in an inflectional set, of course in combination with the set of affixes.

For example:

pékhutăr (mountain) >>   pepékhutăr (mountain in an immediate past)
                                      pepekhútâhăr (mountain in the middle past)
                                      pepekhutâhăr (mountain in a distant past)
                                      pepekhutâtâhăr (mountain in a very, very distant past) 

As we can see, in the first grade of this temporal past set of inflections, the first syllable pe in the noun stem is reduplicated and added to the beginning of the noun. In the second grade of the set, the infix -âh-, one element of the kernel pair, appears right after the penultimate consonant t of the noun, however the stress does not fall on this infix, instead it is made on the syllable khu. In the third grade of the set, the other element of the kernel pair, -a-, appears in front of the previous kernel, taking the reduplicated consonant t and the stress. Finally, another ta syllable is reduplicated again, now being inserted between the two syllables of the previous grade and taking the stress.

Note that the stress makes a “step-by-step promotion” along the length of the word.

This is one of the most prevailing patterns of nominal inflection in Siră Kantânări. As mentioned earlier, the choice to use this pattern or other ones depends on either the noun class to which this particular noun belongs, or the phonological structure of the noun itself.  


Most Frequently Used Noun Declensions


Normal spatial case

-ăr-

For example:

taikăn >>  taikărăn (proximate) “man who's over there”
                taikărâkăn (obviate)
                “man who's over there on the horizon but still in
 sight”
                 taikârărâkăn (“super” obviate)
                 “man who's so far to fall out of sight”

For example:

Bonkârărâkăn-sti, nărnâli jhémzî êsanúihên.
The young lad who’s not here thinks of you every night.


Negative spatial case

-ül/ul-

For example:

taikăn >>   taikülăn “the man who is not here (at this moment)”
                 taikülâhăn “the man who was not here in the immediate/near past”
                 taikülălâhăn “the man who had not been here in the distant past 
                 or before a completed action/specified point of time in the distant
                 past”

For example:

Taikülăn jdek yrígên.
The man is not here.

Jygâhülăk njăkrâi-kăl yrígêk.
The chief was not present at the square.


Negative temporal case

-yrd/ürd-

taikăn >>   taikyrdăn “man who no longer exists; man who has (recently) died”
                 taikâgyrdăn “man who is dead; man who died long ago”     
hênýnă >> hênynýr “the deceased dreamer; the dreamer who no longer exists”

For example:

Taikyrdăn-sti, nărnâli jhémzî êsanúihên.
The man who no longer exists thought of you every night.


Negative ontological case

-ém-

For example:

taikăn >>   taikémăn “he who was once a man (now he's no longer a man, he may have turned into a woman in some sense, for example, yet he's still alive)”
                 taikâhémăn “he who had once been a man”
hêkbêgür >> hêkbêgémür “he who was once a teacher”

For example:

Ūldonhêkbêgémür Börâkhon-sti bonkíbrăn ékbăgürŏr.
The old man, who was once a teacher, now studies at Börâkhon like a youngster.


Future ontological case

-osht-

For example:

taikăn      >>  taikoshtăn “he who will be a man (soon)”
                     taikâhoshtăn “he who'll be a man sometime (in an indefinite future)

hékbégür >> hékbégoshtür “he who will be a teacher; teacher-to-be”
                    hékbégâhoshtür “he who would become a teacher at a certain point
                     in the past”   

Hékbégâhoshtür snikă-du gâman-ü mâjiógăr.
The teacher-to-be made the woman read the book.


(Normal) passive case

-âb/ăb-

For example:

taikăn >>    taikâbăn “man who is subject to some action in the present”
                  taikâhăbăn “man who was subject to some action in the past”

For example:

Taikâbăn dăn'ŏthbítön.
The man is beaten.

Taikâbăn lŏn’iszítön.
The man is hurt. è lŏn’iszítaikâbăn “a/the man who is hurt”

Flăvâirâhăbid kūn’üzülăd. “The poet had smt stolen”, “The poet suffered from smt of his being stolen” or “The poet fell victim to a thief”.


Past agentive case

-âh/ăh/hā/ā-

For example:

taikăn >>    taikâhăn “(the same) man in the immediate past”
                  taikăkâhăn “(the same) man in the distant past”
                  taikâhăkâhăn “(the same) man in the 'inconceivably distant' past”

For example:

Hékbégâhür snikă-du gâman-ü mâjiógăr.
The teacher (has) made the woman read the book.

Knêdăthâhon bd-ü ănŏdgálin.
The cart-driver opened the door.


Future agentive case

-um/ym-

For example:

taikăn >>        taikúmăn “(the same) man in the future”
hékbégür >>   hékbégymür “the (same) teacher in the future”
snikă   >>       snikýmă “the (same) woman in the future”   

For example:

Taikúmăn văth’-abshlér okâjoikén.
The man will go towards the house.

Hêkbégymür snikă-du gâman-ü mâjiógăr.
The teacher will make the woman read the book.

Knêdâthýmon bd-ü tkŏinénst ănŏdgálin.
The cart-driver will open the door for you.


Desiderative/Volitive Case

-ăg/âltig/ăltig-

For example:

taikăn >>        taikâltígăn “man who wants (smb/smt, to do smt)”
                      taikâhăltígăn “man who wanted (smb/smt, to do smt)”

oyýn    >>       oy’âltigýn “father who wants”
                      oy’âhăltigýn “father who wanted”
hêkbégür >>   hékbégâltígür “teacher who wants”
                      hékbégâhăltígür “teacher who wanted”

Tmurdâhăltígyn istâry-v êskâdyrtun sög, oy’ăhýn ăgrílăhin.
Although my brother wanted to join the army, my father didn't allow it.

For example:

Oy’âhăltigýn jdek ygén.
Father wanted to be here.

Hêkbégâltigür snikă-du gâman-ü mâjiógăr.
The teacher wants to make the woman read the book.

This case, as we see below, can be combined with other case forms:

Hêkbégâhăltigür snikă-du gâman-ü mâjiógăr.
The teacher wanted to make the woman read the book.

Hêkbégâhoshtăltigür snikă-du gâman-ü mâjiógăr.
The teacher-to-be wanted to make the woman read the book.

Sgövâtăltígir vâgh-u ăgupátir.
(Maternal) grandma wants to play the vâgh (a musical instrument).


Abilitative case

-uzg/üzg-

For example:

taikăn      >>    taikúzgăn “the man who can…”
hêkbégür >>    hêkbêkúzgür “the teacher who can…” 
(note that the penultimate consonant g of the noun changes to k according to sound harmony rules)
spŏypülă >>     spŏypülúzgă “the coward who can…”

For example:

Bldoyyâtúzgir styh-ü êrgăndúvăr.
(Paternal) grandmother can lift up this plough.

This can also be combined with some other infixes to produce more complex structures.

For example:

taikăn >>       taikuzgéstăn “if the man can…”
                     taikâhuzgéstăn “if the man could…”

Bisgújüzgéstār tklaydtir-ü êrgăndúvăr, afghânsídist.
If the executioner can pick up this ax, you'll die.

Osdâhuzgéstol istăr-ü êskêdártîl, jgŏyŏgésür kur’ăsgânyr.
If the general had been able to send troops, the city would have been liberated.


- ăbdég/âbdég -

For example:

taikăn >>       taikăbdégăn “the man should…”
hiyănúhin >>  hiyănuhăbdégin “the handsome lad should…”
flăvâirid >>     flăvâirăbdégid “the poet should…”   

For example:

Is’úlăbdégămsi ayünkulehn-yi ădshemtégêm.
The soldiers should save the children.

Knêdâthăbdégon bd-ü tkŏinénst ănŏdgálin.
The cart-driver should open the door for you.

Obligative case

“Obligative mood is a directive mood that signals the speaker’s estimation of the necessity that the proposition expressed in his or her utterance be brought about”. This can be translated into English using auxiliaries such as “must”; “have to”; “ought to”.

- ebség-

For example:

taikăn >>        taikebségăn “the man must…”
hiyănúhin >>   hiyănuhebségin “the handsome lad must…”
flăvâirid >>      flăvâirebségid “the poet must…”      

For example:

Arrobebségauth jdek akoirésith.
Arrobauth must live here.

Knêdâthebségon bd-ü tkŏinénst ănŏdgálin.
The cart-driver must open the door for you.

(…)


Possessive case

-êsíp-

taikăn >>        taikêsípăn “of the man”
hiyănúhin >>   hiyănuhêsípin “of the handsome lad”
flăvâirid >>      flăvâirêsípid “of the poet”     

For example:

taikêsípăn-kómăgöl “the man’s dagger”
hêkbêgêsípür-sígŏn “the master’s book”
ghārdvêsípi-gbstălîm “the queen’s jewel necklace” (from ghārdvi “queen”)
mumêsípynséd-ézvol “my daughter’s fate” (from mumýn “daughter”)
knédâthêsípon mumêsípyn ŏföl “the cart-driver’s daughter’s (shaggy) hut; the (shaggy) hut of the cart-driver’s daughter” (from knédâthon “cart-driver” and mumýn “daughter”)

(to be continued, for those interested...)

Thứ Ba, 23 tháng 4, 2013

Siră Kăntânări: its look and feel


For those interested in Siră Kăntânări and may want to get a bit of 'flavour' of the language:

Faínâhind-sti, zägâr-ü, kuŏmen kéinsti uthîrmóisy, koin san’êdérăhîdêtî, iskutégănd. Dārhim, koin san’anêljímănêtî, kuŏmen kéinsti dŏynsîdríjānéun-i-dŏyndrúnăyinnyákhon êsgúdăzgü, dîm beychárîm. 


Faínâhind tìm người nào có thể uống rượu cùng nàng, người mà nàng có thể ngưỡng mộ. Đó sẽ là người nàng có thể yêu và chia sẻ những cảm xúc sâu xa nhất, những đam mê thầm kín nhất của nàng. 

Siră Kăntânări: one of my conlangs


Siră Kăntânări is one of the several conlangs (constructed languages) I created. This I started as a college student, when I was not aware even of Tolkien himself.


Overview

Siră Kăntânări boasts a strikingly abundant phonological inventory. It contains the vast majority of all the phonemes existing in most different languages of the Earth including German, Thai, Hungarian, Vietnamese, Kazakhs, Mohawk, Beothuk, among others.

Moreover, it features a surprisingly sharp contrast between the nouns formed by luxuriant, “clumsy” consonant clusters combined with a vast array of difficult-to-articulate vowels, diphthongs and triphthongs, and the verb and adjective stems made by a combination of a limited set of single consonants and a most extensive range of open, simple vowels. The relatively fixed sentence structure of Siră Kăntânări, namely, SOV, makes this difference all the more remarkable. 

Another most striking peculiarities in Siră Kăntânări is the strict classification of its nouns into a large number of noun classes, each of these using a totally different set of verb stems and adjective stems dedicated solely for it. The noun classes in Siră Kăntânări can be compared to those of Swahili, only their number is larger and the rules with which they are classified are much more flexible and complicated. That is, the same noun can belong to several different classes depending on context or indeed on the speaker’s personal choice to best express his/her idea, thus taking completely different sets of verb/adjective stems to express slightly different verbal/adjectival meanings which are normally translated to our languages using the same word.

The third peculiarity of Siră Kăntânări is closely linked to the previous one. In Siră Kăntânări, a large part of grammatical information (“tense”, mood, aspect, number, etc.) are encoded onto nouns rather than verbs or adjectives as in most of our languages. In this respect it does bear some similarity with languages as remote as Old Tupi or Wolof. See the section, Siră Kăntânări: Nouns for further information about this and the previous peculiarity.

On the other hand, many pieces of information are conveyed through the verbs as well, however by means of swapping the positions of the syllables within the verb rather than adding affixes to the verb or inflecting the verb itself. See the section, Siră Kăntânări: Verbs for details.

A fourth peculiarity of Siră Kăntânări is the prevailing use of triliteral and/or quadriliteral, a root containing a sequence of three and four consonants, respectively. Such consonantal roots are used in the derivation of actual words, by adding vowels and non-root consonants around the root consonants which go with a particular morphological category.

It may seem at first that Siră Kăntânări shares this feature with Arabic or many other Semitic languages, however a deeper exploration into Siră Kăntânări will reveal a great number of differences that sets Siră Kăntânări apart from those famous Earth's “triliteral” languages.

The fifth peculiarity of Siră Kăntânări is the use of the unique so-called “nominal-verbal conjugations”, each of these can be created exclusively for each individual noun-verb combination. That is, any combination of a particular noun and a particular verb form can theoretically entail a unique nominal-verbal conjugation element attached. While the rules with which these elements can be created are rather complicated, they are not unlearnable. In fact, these elements are not absolutely necessary and thus often omitted in conversational speech. However, a certain knowledge of these elements is still essential, for a number of these nominal-verbal conjugations plays a role in creating quite a large array of other actual nouns that, in their turn, are widely used in daily conversations as well as stylistic discourses and literary works. On the other hand, use of these nominal-verbal conjugations is mandatory in official texts, ceremonial and public events, and academic discussions.

The basic structure of Siră Kăntânări, like that of Japanese, is topic-comment. It is notable, however, that Siră Kăntânări does not show a similarly strict adherence to the topic-prominent structure. In other words, unlike Japanese, it does not have a prevailing tendency to indicate the topic separately from the subject; while the majority of Siră Kăntânări normal sentences do reflect a typical topic-prominent structure, many other ones, equally grammatically correct, do not.

Word Order

Main article: Siră Kăntânări - Word Order.

(to be developed)

Negation

Main article: Siră Kăntânări - Negation.

Negation in Siră Kăntânări is expressed using a large variety of ways, the 
most popular and, perhaps, neutral one being the particle -ri- that is infixed between the 1st and the 2nd syllables of the verb.

For examples:

Arrobauth tosülbăyâtür-jég okăjâkăth.
Arrobauth is going towards the royal palace.

Arrobauth tosülbăyâtür-jég okăjâkăth.
Arrobauth is not going towards the royal palace.

Another widely used way to negate a sentence is to add a negative affix to the subject instead of the verb. The negation in this case, however, carries more or less different connotations. 

Verbs

Main article: Siră Kăntânări Verbs.

A peculiarity of Siră Kantânări is the prevailing use of triliteral and/or quadriliteral, a root containing a sequence of three and four consonants, respectively.

Such consonantal roots are used in the derivation of actual words, by adding vowels and non-root consonants around the root consonants which go with a particular morphological category.

While quadriliterals exclusively consist of verb stems or verb derivation patterns, triliterals mainly contain adjective stems or adjective derivation patterns, perhaps also a limited number of verb stems or verb derivation patterns.

While a large portion of grammatical information such as gender, number, and a large variety of moods and aspects is encoded in the nouns, many pieces of information are conveyed by way of inflecting the verbs. In fact, Siră Kăntânări has a highly unusual strategy to convey tense, aspect, and mood information by ways of swapping the positions of the syllables within the verb stem.

… Although dependent pronouns do exist and it is required that these dependent pronouns be attached to verb stems to form grammatically correct clauses/sentences, Siră Kăntânări verbs in fact are the third, singular person, male/female gender form of the verb.


Adjectives

Main article: Siră Kăntânări Adjectives.

Siră Kăntânări has no “adjectives” per se, but rather “special” verbs which function like verbs. In other words, notions which in English are expressed by means of “pure” adjectives are generally expressed in Siră Kăntânări using some kind of stative verbs or adjectival affixes.

Adjectives take different positions depending on how many syllables there are in a noun and, in other cases, depending on the noun class that the noun belongs to.

When serving as predicate, adjectives agree with the subject in the similar way as verbs do, i.e. by taking the last syllable or consonant of the noun subject.  

Nouns

Main article:  Siră Kăntânări Nouns.

One of the most striking peculiarities in Siră Kăntânări is the strict classification of its nouns into a large number of noun classes, each of these uses a totally different set of verb stems and adjective stems dedicated solely for it.

The noun classes in Siră Kăntânări can be compared to those of Swahili, only their number is larger and the rules with which they are classified are much more flexible and complicated. That is, the same noun can belong to several different classes depending on context or indeed on the speaker’s personal choice to best express his/her idea, thus taking completely different sets of verb/adjective stems to express slightly different verbal/adjectival meanings which are normally translated to our languages using the same word.

In a couple of words, a simple Siră Kăntânări sentence can convey deeper layers of meaning that can only be translated into our major languages such as English using a larger number of morphological, lexical and/or syntactical measures. For example:

Êksiv ăbsimăv. It rains. (Literally: "The rain goes").

In this sentence the speaker simply wants to convey a “neutral” information about a going-on natural fact without any personal comment, remark or emotion whatsoever attached. Thus, she/he chooses to use the noun “rain” as classified under the class “Natural elements”, hence the corresponding verb stem is used accordingly.

Another peculiarity of Siră Kăntânări noun systems is the use of the unique so-called “nominal-verbal conjugations”, each of these can be created exclusively for each individual noun-verb combination. That is, any combination of a particular noun and a particular verb form can theoretically entail a unique nominal-verbal conjugation element attached.

In Siră Kăntânări, nouns are inflected intensively to express different tenses, moods, and aspects of the action. Although verbs do sometimes act in the same manner, the extent to which nouns are inflected is so strikingly large and the significance of the grammatical information encoded in this manner so weighty that the language is notoriously dubbed "noun-centered language" by some linguists. See Siră Kăntânări Nouns for further information.

Pronouns

Main article:  Siră Kăntânări Pronouns.

Each of Siră Kăntânări pronouns consists of a pair of two particles that “wrap” around the verb stem much like two parts of a pronominal circumfix. In other words, they “surround” the verbal/adjectival stems rather than just coming before or after them.

For example:

-ojaménă-        to read

sen-…-l           I                   sen’ojaménăl            “I read”
kon-…-m         he                 kon’ojaménăm           “he reads”
san-…-ti          she               san’ojaménăti           “she reads”

In colloquial speech, the first part, i.e. the pronominal "prefixes" can be omitted, leaving only the pronominal endings (-l, -m, -ti, etc.)

On the other hand, a topic-prominent language, Siră Kăntânări tends to put the first part of the pronouns at the beginning of the sentence coupled with the -sti particle to mark them as the topic, whereas the second part of the pronouns are attached to the end of the verbs which, true to the grammatical rules, more often than not stand at the end of the sentence.

There are also what might be called “independent pronouns”, i.e. certain pronominal morphemes that can be used independently from any other part of speech. The majority of pronominal morphemes in Siră Kăntânări, however, take the form of circumfixes in the same way as the few pronouns mentioned above.

On the other hand, another peculiarity of Siră Kăntânări pronouns is that a great deal of grammatical information including potential/abilitative mood, jussive mood, speculative mood, etc. is encoded within the pronouns, by means of infixes, instead of the verbs. This is much the same case as with Siră Kăntânări nouns. See Siră Kăntânări: Pronouns for further information.


Articles

Siră Kăntânări does not require articles in the pure sense as does English. When necessary, however, several definite articles are used to refer to the particular object the conversation is going about. As a rule, these articles are postposed, i.e. they always come after the noun.

For example:

tāikan-er “the man”
zplŏdni-rîn “the spring”

Much in the same way as in Arabic, when a noun is modified by an adjective, both the noun and the adjective modifying it will be supplied with the article, maybe with some sound changes according to sound harmony rules.

For example:

gōsbär tāikan-er “the/this tall man”

(Note that the article “er” has been fused with the last vowel “a” of the adjective gōsba, forming the umlaut “är”)

gülsérym-în zplŏdni-rîn “the/this spring abounding with eels”

(Note that the article “rîm” loses its initial consonant when coming after gülsérym because this adjective already contains a consonant “r” which prevents the addition of any further “r”).

Demonstratives

Demonstratives in Siră Kăntânări like “this” and “that” are postposed, i.e. placed after the noun.

For examples:

tāikan-tir “this person”
zplŏdni-tür “that spring”
spŏypülă-dgur “which coward”
ŏntýl-sdiyîr “no sword”

Possessive constructions

Much like demonstratives, possessive constructions in Siră Kăntânări are mainly postposed, i.e. placed after the nouns they modify rather than coming before them, as in the case of English and most European languages.

For examples:

sdimá-séd “my (elder) sister”
thāigă-stid “his country”

It should be noted that possessive markers in Siră Kăntânări do not agree with nouns in gender and number. For this reason, they are best classified as possessive suffixes rather than possessive adjectives.

In case of plural nouns, however, the possessive marker is often inserted between the end of the noun and the second part of the plural marker, which is a circumfix.

For examples:

tmurdyn-séd “my elder brother”
(the possessive marker “séd” does not change in accordance with the masculine noun).

idzindnŏrön-théd “your daggers
(the possessive marker “théd” does not change in accordance with the plural noun).

ansdimasédli “my elder sisters
(the possessive marker “séd” does not change in accordance with the plural noun, but is inserted between the noun “sdimá” and the second part of the plural marker, an-…-li).

Plural formation

Main article: Siră Kăntânări Nouns

Plural forms in Siră Kăntânări are created mainly by ways of plural affixes. These affixes often appear in the form of circumfixes, i.e. a pair of affixal particles “wrapping” around the nouns they modify.

There is numerous sets of plural affixes, the choice to use which one of them depends on the noun class the noun belongs to and the gender of the noun.

On the other hand, there also exists a couple of sets of plural prefixes and plural suffixes used for a smaller group of nouns.

For example, is-…-si is a plural suffix mainly used with masculine, animate nouns. Take the noun taikan “man”, we have ístaikansi, “men” (the acute mark above the first i vowel marks the stress of the word).

Similarly:

shārkur “leader”         ->        isshākursi “leaders”   
ūlam “soldier”            ->        is’ūlamsi “soldiers”
rōwăn “old man”        ->        isrōwănsi “old men”

Interrogatives

Main article: Siră Kăntânări Interrogatives

One of the syntactic features of Siră Kăntânări is postposed wh words (i.e. “who”, “when”, “why”, “where”, etc. are placed at the end of the sentence, as opposed to being preposed, i.e. moved to the front of the sentence, as in English).

There are the following interrogatives, which correspond exactly to English ones:

âkú                  where
âtü                   when
âmâ                 how (to refer to a state)
âhon                how (to refer to a process, an action)
âgăn                what (subj.)
âhé                  what (obj.)
âjún                 who
âkî                   whom
ădgöin             why

and also

tsé/jú               for yes/no questions

For examples:

Sennogămâjil gâman-ü.
I read a book.

Sennogămâjil âhé?
What do I read? (lit. I read what?)

Yūwâri njăkrâi-kăn okâjéküpprâli.
The girls sits/is sitting in the garden.

Yūwâri okâjéküpprâli âkú?
Where does the girl sit? (lit. The girl sits where?)

Bărtâhauli idhékéznyn odridágyi.
Bărtauli brought (a lot of) arrows.

Bărtâhauli odridágyi âhé?
What did Bărtauli bring? (lit. Bărtauli brought what?)

(to be continued)

Thứ Ba, 2 tháng 4, 2013

Tự sự của một di dân (phần 2, trích từ "Life Navigator 25: Người tình của cả thế gian")

Một hai kẻ ở gần tôi, nãy giờ len lét nhìn tôi sau khi tôi làm vài động tác nhỏ vừa đủ để khẳng định ưu thế tuyệt đối của tôi, sự ưu trội không cần bàn cãi của tôi, lúc này chúng nó nhìn lên khuôn mặt giờ đã hoàn toàn bình thản của tôi và bắt đầu dè dặt cười với tôi. Cười cầu tài, đương nhiên. Tôi đâu có cần gì khác thế. Tôi nháy mắt với chúng. Tôi nháy mắt với cún cưng của tôi cũng giống như thế. Cái nháy mắt này dài chỉ một phần mười đến một phần năm giây, song nó đáng giá đến từng phần trăm của cái một phần giây đó đối với chúng. Là bởi chúng biết tình thế hiện tại của chúng là tuyệt vọng hay gần như tuyệt vọng. Tôi thu người lại một chút nhường chỗ cho chúng. Chỉ thêm vài xăngtimét vuông, nhưng trong tình cảnh này không gian sống quý hơn vàng. Vàng là cái gì. Được duỗi cơ giãn cốt một tí, nống người ra thêm một tí, chúng nó sung sướng vô cùng tận, mặt chúng nở ra trong cơn phớn phở chắc chả kém gì cơn phớn phở khi sắp được chơi con đàn bà bốc lửa chúng mê. Một trong hai thằng, tôi nhìn nó mà cứ như đang thấy một con ngựa. Còn thằng kia, một con khỉ. Không phải ngựa chiến, ngựa đua hay ngựa thồ, không phải con ngựa nào đẹp đẽ, săn chắc, khoẻ mạnh, dẻo dai, cần cù, trung tín, như người ta có thể hình dung mỗi khi nghe từ ngựa, mà là một con nghẽo chưa già song ẽo ợt lười nhác, thiếu nhiệt tình và thừa sự ranh ma. Còn thằng kia, không phải thứ khỉ vốn là phiên bản thứ cấp của con người như chân dung đầu tiên bật ra trong óc thiên hạ khi nghe nhắc từ khỉ, mà là một loại khỉ biết tư duy tính toán, đầy sân hận, hiểm độc. Người ta duy trì quyền lực của mình thông qua những hạng như thế. Quyền lực, ở dạng thức đầy đủ, hoàn hảo của nó, có phần trên cùng cực đẹp đẽ và phần dưới cùng cực xấu xí. Tôi ban cho chúng một nụ cười, chỉ phớt nhẹ, đúng hơn nên gọi là thứ gần-với-cười, vừa vặn đủ cho chúng hiểu - và biết mình không lầm - rằng đã thành hình xong mối dây buộc chặt chúng với tôi, những mối dây mà bàn tay điều khiển không phải là tay chúng. Không có vẻ gì là chúng có người thân đi cùng. Không kẻ đồng hành, chúng là những thằng người cô độc giống như tôi. Những thằng người cô độc, trong tình cảnh này, thường nguy hiểm hơn bởi liều lĩnh hơn, liều lĩnh hơn bởi vô vọng hơn. Những thằng đàn ông những mụ đàn bà có bầu đoàn thân quyến phải đèo bồng thì cũng nguy hiểm nhưng theo một cách khác, hai cái nguy hiểm này không thể xếp cùng hạng hay cùng loại với nhau được. Tôi biết rõ cái kiểu nguy hiểm của lũ chúng tôi, không, của tôi. Chỉ có những kẻ sẵn sàng làm tất cả mọi chuyện vì bản thân mình chứ không vì bất cứ ai khác thì mới nguy hiểm đến như chúng tôi. Miễn chúng tôi dám làm. Một khi chúng tôi đã quyết chí làm. Tôi, cùng hai thằng này, thứ sâu bọ này, thủ hạ tiềm năng của tôi, sẽ khởi đầu một cái mới, một cái mới thuộc về chúng tôi, không, thuộc về tôi, chắc chắn, miễn là tôi hành động. Miễn là tôi bắt đầu hành động trước khi có kẻ nào khác như tôi bắt đầu hành động. Nếu không phải là y đã bắt đầu hành động rồi, lực lượng của y đã hiện diện rồi hoặc đang hình thành rồi, ở đâu đó trong con tàu này, tại chỗ nào đó giữa khối người đông đặc này, ai biết chắc được? Nếu vậy tình hình sẽ phức tạp hơn, chắc chắn, sẽ nhiều nguy cơ hơn cho tôi song cũng nhiều vận hội hơn cho tôi. Tôi có khả năng đánh hơi được từ xa, từ trước những thứ như thế. Cũng như một tay cảnh sát già đời ngửi được mùi vũ khí, mùi bạo lực, mùi tội ác đang được ủ gần tới độ. Tôi biết mình không lầm. Những gì tôi đã trải trong đời không cho phép tôi lầm. Tôi đang cảm nhận được nó - và kích thước của nó - giống như người đi câu lão luyện trực cảm được kích thước của con cá dưới đáy sâu qua mặt nước sủi tăm, qua cái giật hãy còn khẽ ở đầu cần. Có một cái gì đó đang trỗi dậy và tất cả sẽ thay đổi, cái tình thế khốn nạn này sẽ chấm dứt. Chuyện đó chắc chắn sẽ xảy ra. Nó phải xảy ra. Không thể khác được. Bởi một khi loài người đã đi tới cái nước này rồi thì còn có cái gì thuộc về loài người mà không đáng bị đập nát để thay bằng cái hoàn toàn mới hay thậm chí chả cần thay bằng một cái gì, đập nát là đập nát vì nó đáng bị đập nát kia chớ? Đương nhiên không phải chỉ mình tôi nghĩ vậy. Nhiều người nghĩ như tôi. Nhiều người muốn làm cùng một chuyện như tôi. Nhưng không phải ai cũng nghĩ cho đủ độ. Không phải ai cũng muốn cho đủ độ. Và không phải ai cũng có sức lực tương xứng với điều y nghĩ và điều y muốn. Tôi bắt đầu theo cách của tôi. Một trong những kẻ ở gần tôi là một gã da vàng loắt choắt cùng với ả vợ cũng vàng cũng loắt choắt như y và đứa con chừng năm tuổi cũng vàng và nhỏ như con chim sâu của vợ chồng y. Một trong hai thằng kia - hai thằng tay chân của tôi - là da đen. Thằng còn lại giống như tôi. Tôi quyết định tức khắc. Tuy nhiên, trước khi nói tiếp, tôi cần phải làm rõ ngay một điều. Tôi vốn không phải kẻ hung bạo. Bạo lực thuần túy chưa bao giờ là phương thức duy nhất hoặc chủ đạo để tôi giải quyết mọi vấn đề trong đời tôi. Tôi không muốn bất cứ ai nghĩ rằng tôi là kẻ sinh ra để triệt hạ người khác. Tôi có thể không phải là một cây sậy nhưng tôi biết suy nghĩ. Bất cứ khi nào tôi hành động, đó là một hành động có suy nghĩ, mặc dù nhìn và xét từ bên ngoài thì nhiều khi rất khó hoặc không thể phân biệt với hành động không suy nghĩ. Cho nên khi tôi bắt đầu ra tay triệt hạ thằng vàng đồng thời ra tín hiệu để hai thủ hạ mới toanh song đương nhiên của tôi hãy làm như tôi, đó là bước đầu tiên trong một chuỗi hành động dài, phức tạp, tinh vi, kỳ công mà tôi đã trù tính, đã hoạch định sẵn với toàn bộ sự minh triết. Tôi không ngại gì mà không dùng chữ đó, minh triết. Trên con đường tiến của một thứ mới, trẻ, chắc, mạnh, không thể không có một số thứ cũ, già, rệu, yếu hơn bị đạp bằng, gạt bỏ, xóa sổ, hủy diệt. Không thể khác được. Có những bộ óc lớn của nhân loại, lớn hơn tôi rất nhiều, đã từng tư duy về chuyện đó, đâu phải chờ đến tôi. Và không hề có chút nào là ác cảm hay định kiến cá nhân. Nếu một trong hai thủ hạ của tôi là một thằng vàng còn thằng kia trắng giống tôi, tôi sẽ chọn đối tượng hy sinh đầu tiên là một thằng đen, một thằng Mễ hay một thằng Ả rập, không thì một thằng mà nhìn tướng biết ngay là nòi gà chết. Chỉ cần nó khác chúng tôi là đủ. Tất cả tùy thuộc vào cái yếu tố góp phần vào sự ngẫu hợp tình huống. Xét đến tận cùng, tôi không chủ động chọn đi theo hướng hành động này, mà là sự ngẫu hợp tình huống này, điểm thắt nút hay giao thoa này giữa nhiều tuyến tình cờ, tự nó chọn tôi.


Thế là chúng tôi tiến hành triệt hạ thằng vàng, sao cho nó hoàn toàn không còn khả năng phản kháng nữa (không quan trọng là nó chết hay chưa chết), sau đó tôi nói cho tất cả những ai chứng kiến biết rằng từ lúc này trở đi chúng tôi là luật, ai tuân theo chúng tôi thì sẽ yên ổn và còn có cơ nghĩ đến ngày mai. Chúng tôi nhanh chóng thiết lập quyền kiểm soát toàn bộ Khu A4, Tầng 5 của tàu, diệt thêm ba kẻ phản kháng và có hình phạt cảnh cáo với hai kẻ toan phản kháng trong quá trình đó, đồng thời chiêu nạp bảy tân binh vào lực lượng của chúng tôi. Một giờ sau đó chúng tôi chiếm lĩnh Khu A3, không gặp sự phản kháng nào đáng kể (tiếng vang của chúng tôi và việc chúng tôi làm đã đi trước chúng tôi), chiêu nạp thêm sáu tân binh (trong đó có hai tay thực sự đáng gờm) đồng thời bắt đầu nghe nói qua tin tình báo (cứ gọi là vậy vì thực chất đúng vậy) rằng ở Khu B2 Tầng 4 đang phát triển dần lên một lực lượng khác giống như chúng tôi, đồng thời và độc lập với chúng tôi. Điều tra sâu hơn thì biết được thủ lĩnh của lực lượng này là một tay ghê gớm chả kém tôi. Đương nhiên là thế rồi. Và một câu hỏi lập tức tự nó tới: Hợp lực hay tranh đoạt? Cùng tồn tại hay loại trừ? Nếu hỏi tôi, tôi nói: tôi có câu trả lời từ trước khi câu hỏi này nảy sinh. Tôi đánh tiếng rằng tôi muốn gặp trực tiếp gã đó. Không phải với bất cứ gã nào tôi cũng sẽ làm vậy. Trên cơ sở điều nghiên kỹ lưỡng tôi biết chắc thằng cha này là một tay ưa giải quyết mọi sự theo cách này, giống tôi. Một thứ yêng hùng mã thượng hạng bét song vẫn là yêng hùng mã thượng. Đần độn và lố lăng song ở chừng mực nào đó vẫn lãng mạn và đáng cảm động, vẫn đẹp. Đời tôi từng gặp mấy ngàn thằng như vậy tôi cũng chả nhớ. Và tôi đã xử bao nhiêu thằng trong số đó, bao nhiêu thằng khác tôi đã thu phục, đừng hỏi tôi. Tôi không hơi đâu để ráng nhớ lại đặng trả lời. Thành ra riêng đối với tôi thì cuộc gặp mặt và giao đấu giữa tôi và cái thằng đó chả có gì đáng để kể. Tôi thắng, dĩ nhiên, và hắn, hoàn toàn tâm phục khẩu phục, đem toàn bộ quân về dưới trướng tôi. Giờ chúng tôi đã lớn mạnh hơn nên công cuộc bành trướng quyền lực càng thuận lợi và càng nhanh. Trong vòng hơn nửa ngày chúng tôi chiếm lĩnh xong toàn bộ Tầng 5, Tầng 4. Chỉ khi lên Tầng 3 chúng tôi mới gặp một vài kháng cự lẻ tẻ của lực lượng an ninh (ha, té ra là rốt cuộc trên tàu này vẫn còn cái gì đó kiểu như cảnh sát!). Chúng tôi nghiền nát sự kháng cự trong vòng hai mươi phút, bắn chết hoặc đập chết mười ba trong hai mươi mốt tên kháng cự, tám tên còn lại chúng tôi đập gần chết rồi vứt ra khỏi tàu. Thương vong về phía chúng tôi không đáng kể, còn những người không liên quan thì chết năm bị thương ba do ngẫu nhiên, điều gần như đương nhiên trong mọi cuộc chiến. Sau vụ đó quyền lực của chúng tôi tăng lên nhiều lần. Như một trận sóng thần có độ cao hàng trăm mét, chúng tôi dập lên những vùng bình nguyên đang co rúm và chết cứng vì khiếp đảm và hèn đớn là phần còn lại của Tầng 3 và phần lớn Tầng 2. Chỉ khi đến phần cuối của Tầng 2, nơi thông lên Tầng 1, chúng tôi mới gặp sức cản gọi là đáng kể một chút. Bọn ở Tầng 1, bọn nhà giàu, bọn đặc quyền đặc lợi bọn ăn trên ngồi trốc, té ra là chúng rốt cuộc cũng có khả năng chứng tỏ mình có tồn tại, chứng tỏ rằng rốt cuộc vẫn tồn tại một ranh giới (dù chỉ tạm coi là có) ngăn giữa chúng với chúng tôi, cái ranh giới được dựng lên và duy trì bằng quyền lực và tự nó biểu trưng cho quyền lực, chứng tỏ rằng không phải tất cả mọi thứ trật tự mọi thứ hệ thống đều đã nát như cám và bốc hơi trong cái tàu này trừ trật tự mới và hệ thống mới của bọn tôi. Chúng cho lũ người máy ra nghênh chiến với bọn tôi. (Ha! Cớ gì lại không làm thế từ sớm hơn chớ? Đó là một câu hỏi mà nếu để mình tôi tìm cách trả lời thì ngàn năm nữa tôi cũng không trả lời được). Rồi chúng nó lại còn nghĩ là như bọn tôi đây thì tụi người máy chỉ cần ho một tiếng là đủ cho tụi tôi chết rạp cả lũ như bầy châu chấu bị xịt thuốc diệt côn trùng. Ha, chúng nó thật tình nghĩ vậy đó, không thì chúng nó đã không làm cái việc ngu hơn bò kia. Nói thật, trước lúc đó thì còn đỡ, chứ kể từ lúc đó trở đi thì tôi hoàn toàn không còn mảy may nghi ngờ rằng cái bộ óc của tất tật cả lũ chúng nó hợp lại cũng không đáng giá bằng góc tư hòn dái của tôi. Chúng nó không có khả năng nghĩ rằng trong bọn chúng tôi có thể có ít nhất là vài ba cái đầu mà đối với họ cái lũ rô bốt kia chỉ là thứ đồ chơi con nít? Chúng nó nghĩ rằng không ai trong bọn tôi có cái đầu sất? Chúng thật tình tưởng vậy á? Chúng nó đã tưởng thế, đã kiêu ngạo và ngu si đến thế thì chết cũng không oan, tôi nói thật với các vị. Nói thế thôi chớ thật ra tôi đâu ưa nói nhiều, tôi đâu có thích gì hơn là chỉ kể ngắn gọn rằng cái lũ rô bốt đó bọn tôi khống chế được không hẳn dễ như bỡn nhưng cũng chẳng hề quá khó khăn, nhưng nếu tôi chỉ kể trần xì có vậy thôi thì quý vị sẽ không làm sao mà tin tôi được, định kiến và ảo tưởng của quý vị trói quý vị chặt quá, khổ vậy chớ. Tôi chỉ nói thế này thôi. Bọn tôi, tức là chuyên gia của bọn tôi ấy, dùng truy ngược quy trình kỹ thuật (reverse engineering) được tối ưu hóa bằng công nghệ Chuyển Vị Xuyên Thời Tuyến (CTL, Cross-timeline Translocation) để trị tụi rô bốt, nói thế người nào hiểu được là hiểu ngay, còn ai không hiểu được thì đành chịu, tôi không còn cách nào khác để nói về chuyện đó cả. Chắc tôi chỉ cần nói thêm, cho riêng những ai đã hiểu rồi, dĩ nhiên, rằng CTL ở đây là dạng sơ khai, nguyên thủy, không phải dạng CTL nâng cao, tinh xảo, tuyệt bích mà giống người chỉ có được hoặc nghĩ mình có được sau khi Trái đất đã tiêu vong hay dùng đúng chữ tôi muốn dùng là đã tiêu tùng, chuyện ấy là về sau, mãi về sau kìa, còn ở thời điểm ta đang nói thì chưa hề có một công cụ chuyên dùng hay bổ trợ nào cho CTL, phương tiện duy nhất khả dĩ cho nó là trí năng, trí năng hoàn toàn của con người, dĩ nhiên là chỉ một số hiếm vô cùng hiếm những con người vô cùng đặc biệt có thứ trí năng chỉ có thể một là của thánh hai là của quỷ, và trong bọn chúng tôi có người như thế, ha ha ha. Vinh quang đời đời cho thiên tài của những kẻ không quyền lực! Hollywood nào dựng nổi một trận chiến hoành tráng và hào hùng hơn mà cũng tàn khốc hơn trận chiến của chúng tôi! Chiến thắng của chúng tôi không dễ dàng, tôi đã nói rồi, nó đẫm máu của chúng tôi, nhưng mà nó là chiến thắng, chúng tôi còn muốn gì nữa? Sau khi chừng bốn phần mười, à, có lẽ năm phần mười lực lượng của tụi tôi đã bị lũ rô bốt loại khỏi vòng chiến, rốt cuộc thì bộ óc của bọn tôi, thiên tài của bọn tôi cũng làm được điều bọn tôi muốn: lũ người máy quay súng lại nã vào các ông chủ mà từ đầu tới giờ vẫn kiểm soát nhất cử nhất động của chúng nó; quay súng chĩa vào ông chủ, nhắm vào đúng mấy cái mồm đang há hốc vì sửng sốt (sửng sốt quá hết còn kêu nổi) mà PÒM, mẹ kiếp sướng ơi là sướng, hê hê hê. Chỉ có điều, mẹ kiếp, sướng cũng chả được bao lâu vì có hơi quá ít những cái mồm đáng được PÒM, thì dễ hiểu mà, một cái tàu đáng bị coi là nỗi ô nhục không gì rửa nổi của giống loài tàu vũ trụ như thế này thì làm gì có đủ tư cách cho nhiều Ông Bà Lớn ngồi lên, dăm ba Ông Bà Lớn có mặt trên tàu này chẳng qua là vì Các Vị hết nước rồi, cùng đường rồi, chớ bình thường ra thì Các Vị thà chết mười một lần còn hơn đi cùng một chuyến tàu với phường khố rách áo ôm lấy thân mình làm vườn ươm rận như bọn tôi. Thành ra mặc dù vô cùng ghét phải nói điều này nhưng tôi vẫn buộc lòng phải nói rằng sự sướng của bọn tôi ngắn chẳng tày gang: vừa mới PÒM PÒM được dăm phát, đang muốn PÒM tiếp đến điên lên thì lại hóa ra đếch còn gì đáng cho mình PÒM nữa, mẹ nó chớ. Thành ra đâu có gì khó hiểu nếu như trong cơn say sưa một vài chiến hữu của tôi đã lệnh cho tụi rô bốt hoặc là tự tay họ PÒM luôn một số đối tượng thật ra không phải là đối tượng đáng PÒM. Nếu bảo đó là chuyện đáng tiếc thì dĩ nhiên tôi công nhận là đáng tiếc. Nhưng mà, trong cuộc chiến, làm sao trách được. Chiến tranh mà. Chiến tranh nào mà chẳng có ít nhiều tổn thất không mong muốn, chuyện đó ai lạ gì chớ. Và làm ơn đừng có lên lớp với tôi về chuyện nhân đạo mấy lại hành xử văn minh này nọ, trước khi làm chuyện đó thì xin hãy làm ơn tự hỏi mình, một cách trung thực, trung thực tuyệt đối ấy, rằng tôi đây, liệu tôi có cần cái thứ lộn mửa ấy của quý vị chăng, cái thứ ấy tôi đã bị người ta banh họng ra ép phải nuốt trộng suốt cả cuộc đời chó đẻ của tôi trên cái hành tinh chó đẻ này rồi (à không, cái hành tinh chó đẻ mà tôi đã phải vĩnh viễn lìa xa vì quý vị mới đúng), nói thật với các vị. Tóm gọn lại là các vị làm ơn chỉ nghe thôi, không lên lớp không phán xét gì ráo, được chớ? Ô kê? Thoải mái đi. Nghe và đừng phán xét, hồn nhiên như con trẻ, thế thì mới không bỏ sót gì trong câu chuyện của người ta, thì mới thấm được rằng chuyện của người ta hay đến thế nào. Cũng như ăn một món này thì đừng có nghĩ đến bất kỳ món nào khác, kiểu vậy. Chà, tôi kể tới đâu rồi? Mãi nói với các vị chuyện vừa rồi - không nói không được ấy chớ - nên giờ tôi quên mất hồi nãy tôi đang nói tới đâu. À, ờ, tới chỗ bòm bòm cả một số đối tượng thật ra không đáng bị bòm bòm. Ông già bà cả, con nít con nôi, thú cưng các loại sóc vẹt chó mèo, đủ cả. Đến khi tôi nhận ra mà bảo chúng nó thôi thì chúng nó thôi. Lúc đó thì toàn bộ Tầng 1 tức là toàn bộ tàu đã về tay chúng tôi, về lại trong tay chúng tôi, nói thế mới đúng, bởi vì chúng tôi đương nhiên xứng đáng là chủ của nó, chúng tôi đủ sức giành lấy nó thì chúng tôi là chủ nó, chớ sao nữa. Người ta chẳng đã nói, sở dĩ việc này việc kia được người ta làm là do họ có khả năng làm chớ không phải do họ được quyền làm. Cái bọn đó, cái bọn lắm tiền nhiều của và do vậy lắm quyền lực mà chúng tôi đã BÒM BÒM cho bay biến sạch sẽ khỏi tàu, chả phải chính bọn nó đã luôn luôn làm mọi chuyện trên cơ sở cái tuyên ngôn cực hay đó sao? Chẳng phải mọi kẻ quyền lực nhất trên thế giới đều làm những gì họ có khả năng làm chớ không bao giờ chỉ làm những gì họ được quyền làm hay sao? Và bản thân các vị, các vị hãy thử tự hỏi mình và tự trả lời một cách tuyệt đối trung thực, dù chỉ một lần độc nhất trong đời, xem liệu trong thâm tâm các vị có thấy câu đó là đúng và hay và nghe sướng quá hay không, cho dù suốt đời các vị luôn luôn nói điều ngược lại và tự cho rằng mình luôn luôn nghĩ điều ngược lại? Chẳng phải là, giả sử các vị biết mình có thể làm chuyện gì đó mà không sợ bị ai ngăn cản, không phải chịu trách nhiệm về chuyện đó với một ai, mình có thể làm chuyện đó mà không ai có thể cấm mình, không ai có thể phạt mình, dù chuyện đó là gì đi chăng nữa, (có chăng là lương tâm của chính các vị cắn rứt các vị, chỉ thế thôi, nhưng về chuyện đó thì tự các vị biết chứ tôi làm sao có thể biết được), thì các vị, bản thân các vị sẽ sẵn sàng làm và sẽ làm chuyện đó không đắn đo nghĩ ngợi; chẳng phải vậy ru? Tức là, làm ơn đừng nói với tôi cứ như là nếu các vị ở vào địa vị tôi thì các vị chắc chắn sẽ không làm như tôi. Nhất trí thế nhé? Tôi kể tiếp. Chà, chúng tôi đâu phải chỉ biết có mỗi BÒM BÒM tức là giết chóc, dĩ nhiên. Một số trong các đối tượng không đáng bị bòm hoặc có bòm luôn cũng chả để làm gì thì chúng tôi không bòm, chúng tôi giam họ lại và yêu cầu họ thề thần phục chúng tôi. Bọn đàn ông, thằng nào không chịu thề thì chúng tôi bòm còn bọn đàn bà thì dù thề hay không thề chúng tôi cũng cho lên giường chúng tôi. Hà, sao có người trong quý vị lại chau mày vậy hả. Tôi không nhìn thấy trực tiếp quý vị nhưng chuyện đó tôi biết, biết hết. Tại sao các vị không chau mày giống như thế khi nghe tôi kể về chuyện bòm bòm những ai trót có mặt ở đó để cho chúng tôi bòm bòm? Sao lại chỉ chau mày khi nghe kể chuyện chúng tôi đưa các bà các cô lên giường? Thật hết hiểu nổi các vị. Hóa ra là, trong mắt các người, bắn bỏ một thằng người thì trông sạch sẽ hơn là dùng sức đè một con đàn bà lên giường để chơi? Ha! Mặc kệ các người. Tôi kể tiếp. Vậy là hệ thống của chúng tôi đã được xác lập hay trật tự của chúng tôi đã được xác lập trong toàn bộ con tàu. Từ đây con tàu là của tôi, toàn bộ tài nguyên trên đó, toàn bộ sinh thể trên đó là trong tay tôi. Dĩ nhiên là sự thật không đơn giản như thế song ở đây ta nhắc đến tất cả những tình tiết phức tạp, những yếu tố hàm ẩn khả năng gây xáo trộn và hỗn loạn và bất ngờ thì có ích gì, phỏng ạ? Cứ coi như sự thật hay thực tại là một thứ đơn giản, dù chỉ một lần thôi, chả hay hơn sao? Hãy cứ coi như quá trình thâu tóm và củng cố quyền lực của tôi diễn ra suôn sẻ ngon ơ và ngọt ngào giống như thằng con nít khỏe răng gặm khúc mía lùi, hãy chỉ nhìn vào kết quả sau cùng là, rốt cuộc, tôi có được cái tôi muốn. Đó mới là chuyện quan trọng, và tôi sẵn sàng bỏ qua tất tật các thứ râu ria để chỉ giữ lại thứ quan trọng, thứ duy nhất thực sự quan trọng, tôi nói với các vị thế. Tôi chỉ nói thế này thôi: một khi tôi đã muốn, không gì cản tôi được. Các vị bảo hay nghĩ là tôi phét lác, tùy các vị. Sự thật có gì tôi nói nấy, tôi biết như vậy và chừng đó là đủ cho tôi. Tôi đâu có cần bất cứ cái gì ở các vị, thậm chí tôi chả cần sự chú ý lắng nghe của các vị, các vị không thích nghe thì cứ việc đi chỗ khác chơi, ai cấm các vị. Song chừng nào các vị còn rốn nghe tôi thì làm ơn hãy hiểu rằng ở đây luật chơi là luật của tôi. Đó, tôi vừa kể là từ giờ trở đi tụi tôi (tức là tôi) là chủ của con tàu và tất tật mọi thứ trên đó, tất tật. OK, tàu chiếm được rồi, giờ tụi tôi định làm gì, chắc các vị sẽ hỏi hay là muốn hỏi vậy. A ha, dĩ nhiên. Giờ thì vấn đề là anh phải làm gì đó tiếp theo chớ. Và anh sẽ làm gì, chuyện đó tùy thuộc anh là người như thế nào, anh muốn sắm vai nào, anh chọn mình là ai, đúng không. Và có phải từ đầu tới giờ tôi chưa hề nói với quý vị tôi muốn là ai hay không? Có phải tôi chưa khi nào nói với quý vị rằng tôi muốn làm Chúa tể Vũ trụ hay ít nhất là một trong các chủ nhân ông của thế giới, những kẻ có cả thế gian trong túi như người ta nói, hay không? Tôi chưa khi nào nói vậy đúng không? Vậy nếu các vị muốn nghe tôi nói nốt thì hãy nghe tôi nói: khi tôi hành động, tôi chỉ có một ý nghĩ duy nhất: làm cách nào để thoát khỏi được cái thau móp này, cái máy giặt từ thời tiền sử này càng sớm càng tốt, ngột ngạt quá hôi thúi quá chật chội quá khốn nạn quá phải làm gì đi chớ làm bất cứ cái gì miễn sao thoát được khỏi đây càng sớm càng tốt trời ơi càng sớm càng tốt! Chỉ có cái mục đích ấy, chỉ một mình nó mới là quan trọng, còn thì cụ thể tôi sẽ làm gì, sau khi làm thế và thoát được khỏi đây rồi thì tôi sẽ thành cái thứ gì và sẽ làm tiếp cái gì, chuyện đó hoàn toàn không quan trọng một tí nào, chả quan trọng chó gì, tôi nói thật với các vị. Tôi là tôi không đời nào cam phận an nghỉ trong cái thùng mửa này, chết ở đâu cũng được nhưng không đời nào chết trong cái túi cứt này, tôi nói thật với các vị. Cứ thoát khỏi cái phận đó cái đã, rồi cái gì tới hãy để nó tới, tự nó tới. Cho nên làm ơn đừng có khờ quá cỡ thợ mộc mà nói kiểu như tôi làm thế là bởi tôi tự bản chất vốn là kẻ hung bạo nghiện quyền lực ưa lấy thịt đè người. Ha. Các vị biết cái đếch gì về tôi mà dám nói vậy chớ? Đừng chối. Tôi biết quá rõ là có ít nhất chục người trong các vị đang ngứa ngáy muốn nói kiểu đó với tôi lắm. Các vị làm đếch gì biết về tôi bởi các vị có đời nào thèm biết một cái gì về một thằng dân đen vô danh tiểu tốt như tôi trừ phi cái sự biết đó có lợi cho các vị hoặc là nó liên quan đến cái vụ gì đó làm cho các vị sướng. Nói cho các vị biết: tôi như thế này là do các vị đó. Nếu không có lũ cá mập như các vị thì chắc tôi đâu phải lâm vào cái nông nỗi này, thở phì phò như con heo, bị lèn như cá mòi, chờ chết trong một cái đại dương cứt đái ngập quá cổ, thân phận thật không bằng con giòi con bọ vì ít nhất giòi bọ sống là nhờ cái đống cứt này còn tôi thì không. Nếu tôi không lâm vào cái nông nỗi đó thì vị tất tôi đã làm như đã làm. Thời thế tạo anh hùng, nghịch cảnh tạo ra tôi, tôi nói với các vị thế. Và nghịch cảnh này không phải do tôi tạo ra. Hay là các vị lại cứ khăng khăng muốn phải làm sao cho tôi rốt cuộc rồi cũng phải thừa nhận cái nghịch cảnh này một phần do chính tôi tạo ra? Nếu đúng vậy, tốt. Các vị cứ khăng khăng đi, là việc của các vị, đâu phải việc của tôi.

Tôi kể tiếp. Chiếm được tàu rồi, chúng tôi đổi tên tàu (đổi tên gì tôi sẽ nói sau, chả phải là chuyện đó không quan trọng nhưng ngay tại lúc này thì tôi không thấy nó quan trọng), đổi hướng bay, và lập tức bắt đầu tìm cách bắt liên lạc với bất cứ tàu nào đã hoặc đang làm hoặc đang có ý định làm như tàu chúng tôi. Đoàn kết gây sức mạnh, chớ sao nữa. Nếu các vị ở vào địa vị tôi các vị sẽ làm như tôi, làm sao khác được chớ hả. Từ từ xây dựng và phát triển quyền lực của mình, chậm mà chắc, đó há không phải là một trong những việc cơ bản nhất, quan trọng nhất và, sao không nói toạc móng heo ra chớ, việc tự nhiên nhất mà con người hay giống người vẫn làm hàng vạn năm nay hay sao. Và chúng tôi có mang thiên hướng tự nhiên của giống loài mình rằng hễ có cơ hội là làm việc đó, chúng tôi biết cách làm việc đó, trời ạ, làm sao ai đó lại có thể nghĩ là không phải vậy chớ hả. Chúng tôi có những thiên tài trong lĩnh vực hacking hay là xâm nhập thông tin. Các vị cho rằng Não Trung tâm điều khiển tất tật các con tàu di tản là bất khả xâm phạm đối với chúng tôi hay sao. Hô-hô-hô. Vậy mà tôi cứ nghĩ nói chuyện với các vị thì tôi sẽ không có nhiều cơ hội để cười. Ai chớ tôi thì chả bao giờ từ một cơ hội nào để cười, tôi là thế, xin thưa với các vị. Người không cười nổi tôi e là các vị mới đúng, chắc chắn. Mà nếu trong khi người khác không cười nổi mình lại cứ cười khô khố thì chả phải là hơi bị dở sao. Gì cũng được nhưng dở là tôi không bao giờ muốn. Không phải kiểu của tôi. Thành thử tôi không cười. Tôi nói vậy là để các vị làm ơn đừng nghĩ tôi không muốn cười. Vậy nha. Chúng tôi tiến hành bắt liên lạc với các tàu khởi nghĩa hoặc có mưu đồ khởi nghĩa như chúng tôi, đề nghị hợp lực và đưa ra những gợi ý về một kế hoạch hợp đồng tác chiến. Không có nhiều tàu trả lời chúng tôi và đồng ý, thì đúng là không nhiều, nhưng mà có. Ít vẫn hơn không, ít không đồng nghĩa với không, ai bảo chân lý đó không còn giá trị chớ. Và các vị thử đoán coi, số tàu khởi nghĩa hoặc đang mưu đồ khởi nghĩa như chúng tôi, đồng minh tiềm tàng của chúng tôi, là nhiều hay ít? Ít a? Làm ơn nghĩ kỹ hẵng nói. Lý do gì khiến các vị cho rằng hay tin rằng số đó ít thôi? Tại sao lại không thể nhiều? Nói cho tôi nghe đi rồi tôi sẽ nói là thật ra nhiều hay ít. Ha. Đùa tí thôi, ok? Làm sao các vị biết được, các vị còn phải sống thêm hàng bao nhiêu kiếp nữa hay nếu các vị đã tìm được cách để trường sinh bất tử thì các vị còn phải sống thêm hàng bao nhiêu thế kỷ nữa thì mới biết được chuyện đó. À, tôi lại đùa đó thôi, chớ thật ra không cần phải đợi nhiều kiếp hay nhiều thế kỷ đến thế thì các vị mới biết, và thật ra chuyện đó là tùy ở các vị. Tận thế tới sớm hay không và sớm cỡ nào là tùy ở các vị. Phần mình tôi sẽ nói ngay đây bởi đằng nào thì các vị cũng chả biết: bản thân tôi đếch biết số tàu tức là số đồng minh mà chúng tôi chiêu tập được là nhiều hay ít bởi làm thế quái nào tôi biết được thật ra xung quanh chúng tôi có bao nhiêu tàu tị nạn Tận thế. Ngàn tàu? Vạn tàu? Năm vạn tàu? Năm chục vạn tàu? Triệu tàu? Nhiều triệu tàu? Nếu ngay cả Não Trung tâm cũng đếch biết - mà thật ra tại những thời điểm đó tôi ngờ rằng thậm chí làm đếch gì còn một thứ gọi là Não Trung tâm - thì làm thế đếch gì một dúm thằng người như chúng tôi biết được dù trong bọn chúng tôi có mười gã Einstein đi chăng nữa? Các vị còn muốn thế nào nữa, cười chúng tôi vì sự yếu kém của chúng tôi hay sự hài hước thảm hại của ý đồ và mong muốn của chúng tôi hay sự ngu xuẩn của ảo tưởng của chúng tôi chăng? Nếu đúng vậy thì cứ cười, xin mời, cười thoải mái tự nhiên, phô hết hàm răng đẹp chắc khỏe sang của các vị ra, đó là chuyện của các vị, liên can gì tới tôi. Còn nếu các vị không định cười hoặc có định cười nhưng trước hết là hẵng nghe tôi kể cho hết đã thì đây tôi kể cho hết. Chúng tôi cuối cùng cũng tập hợp được đủ lực lượng để hiệp đồng tác chiến tấn công và chiếm được một trạm trung chuyển và một kho hàng trên một trong các quỹ đạo vốn trực thuộc WCC (World Cosmic Corporation) nhưng vào thời điểm chúng tôi tấn công thì giống như là hai con rắn mất đầu. Rắn mất đầu thành ra chúng tôi đập chết chả mấy khó khăn, chả khó khăn tị tì ti nào mới đúng nhưng mà như vậy là rất chán, cực chán nhất là đối với những thằng như chúng tôi, nói thật với các vị. Cực chán, thành ra phải nói hết sức thành thật là tôi không muốn kể nữa, nhưng nếu bằng mọi giá, kiểu gì tôi cũng phải kể, không tránh được không thoát được, thì đây phần còn lại như sau.