Về tiểu thuyết "dài"

Càng tiến gần tới chỗ hoàn tất "Cospolist Nổi Loạn", và càng triển khai những dự án mới như "Vòng quay cuối cùng quanh mép lỗ đen", tôi càng thấy rõ rằng cơ hội để chúng được một đơn vị xuất bản nào đó nhận in là rất nhỏ. Đơn giản vì kích thước của chúng, dung lượng của chúng, phổ vấn đề của chúng...

Một cách nghĩ phổ biến ở giới xuất bản Việt Nam - và điều ngộ nghĩnh nhất là hình như rất ít người trong số họ ý thức được nó sai lầm như thế nào -: rằng tiểu thuyết không nên/không được quá dài. Không nên/không được quá 400 trang. Tốt nhất là 300 trang trở xuống. Lý lẽ của họ không phải chỉ đơn giản rằng tiểu thuyết có độ dài vừa phải, 300 trang trở xuống, thì it gây ngại cho người đọc hơn và do đó dễ bán hơn. Lý lẽ của họ còn là, nhà văn viết ra cuốn tiểu thuyết quá dài là nhà văn không biết cách lược bỏ những gì thừa, không biết viết sao cho kiệm lời, súc tích, nén chặt, v.v. Tức là, nói gọn lại, theo họ, truyện của anh càng dài, thì khả năng nó là một cuốn sách tồi càng lớn.

Ảnh nghệ thuật của Ben Goossens

Bất cứ khi nào tôi nói với ai đó rằng cuốn sách của tôi, khi hoàn thành, in ra sẽ vào khoảng 700-800 trang, câu đầu tiên họ nói sẽ là: “Cắt xuống còn dưới 400 trang đi”. Họ nói như thể, nếu bị nhà xuất bản ép buộc, “Chiến tranh và hòa bình” cũng có thể/cần phải cắt xuống còn một phần ba, và câu chuyện của “Anh em nhà Karamazov” lẽ ra có thể gói gọn trong một tiểu thuyết 200-250 trang – nó dài như hiện có là do tác giả không đủ khả năng rút gọn nó lại.

Về nghệ sĩ và “tâm an”

(nhân trao đổi riêng với một người bạn)

Nghệ sĩ cần có khả năng duy trì thế cân bằng động giữa tâm an và tâm bất an. Nếu tâm bạn luôn luôn an và không chút bất an, thì bạn giống một nhà tu hành đắc đạo hơn là giống nghệ sĩ. Bạn sẽ không có nhu cầu làm nghệ thuật, hoặc nếu có, thì nghệ thuật bạn làm ra thấm đẫm chất thiền, chất ngộ, chất tâm linh… Cũng là nghệ thuật, song chỉ là một phần nhỏ của vương quốc nghệ thuật. Bạn sẽ có thể làm thơ thiền, viết ngụ ngôn thiền..., song bạn sẽ không viết như Dostoyevsky, Kafka, Mishima, Céline, Bolaño.

Nghệ sĩ đúng nghĩa là người thường xuyên phải vật lộn với khối bất an lớn của mình – những bất an từ bên ngoài, những bất an tự bên trong – để duy trì sự tỉnh giác. Cô/anh ấy không an trụ ở tâm điểm của bình an, mà thường xuyên chao đảo ở vùng không điểm tựa chông chênh ở xung quanh tâm điểm này. Đôi lúc cô/anh ấy quay trở lại gần như sát tâm điểm, và đôi lúc khác dịch ra xa đến nỗi trọng tâm của cô/anh ấy suýt nữa chệch khỏi chân đế và nếu vậy cô/anh ấy sẽ rơi xuống vực thẳm tha hóa, điên loạn, tự hủy hoại.

Chính cái thế chao đảo chông chênh, luôn suýt tìm lại được cân bằng rồi liền sau đó lại suýt đánh mất cân bằng này, nó cấu thành bản chất sự tồn tại của nghệ sĩ. Sự bình an trong tâm của nghệ sĩ, nếu có, không phải là một trạng thái đã đạt tới rồi và luôn hiện hữu, mà là một quá trình khi thì nỗ lực tiến tới chỗ đó, khi thì rời khỏi chỗ đó do ngẫu nhiên hoặc một cách có ý thức.

Nghệ sĩ tài ba là người tạo ra được một “thế cân bằng không thể có” (an impossible balance) giữa tĩnh và động, trật tự và hỗn mang, tỉnh lạnh và điên dại, sáng rõ và âm u, tàn bạo và dịu dàng. Phải vừa rất yếu vừa cực mạnh. Một thế cân bằng vô cùng khó đạt, vô cùng khó giữ, và vô cùng dễ phá vỡ.

Dã/Dạ hành độc thoại

Viết vào khoảng 2004-2005, một trong những truyện ngắn có lẽ đạt hơn cả trong thời kỳ (không dài lắm) tôi viết theo khuynh hướng hậu hiện đại. Dành cho các bạn quan tâm.

Sau khi hiếp tôi, bọn trai bỏ mặc tôi nằm trên mảnh đất trống sau nhà trẻ, dưới trời lạnh. Tôi trần truồng. Trời quả thật lạnh. Người ta nói ở vùng này trời luôn luôn lạnh trong thời gian lễ Giáng sinh. Gió đông bắc và sương muối làm mặt đất buốt giá. Xa hơn về phía Bắc, trời lạnh hơn. Những con chim không kịp bay về phương Nam trốn rét thảy chết cóng giữa khi đang bay; rơi xuống đất như những cục đá, chẳng để lại gì ngoài tiếng kêu thảng thốt trong không trung. Giữa đêm, nếu để tai, có thể nghe thấy một trong những con chim như vậy chạm đất, như tiếng quả xoài chín rụng trong vườn. Chim thiên di còn chết vì nhiều lý do khác. Chẳng hạn, chỉ riêng tại Bắc Mỹ, hàng năm có ít nhất 100 triệu con chim chết vì va đập vào cửa kính các tòa nhà cao tầng và tháp truyền hình (Nguồn:

www.bcnbirds.org).

Trời bắt đầu mưa. Một giọt đầu tiên rơi đúng vào miệng tôi. Tôi vừa không thể vừa có thể cảm thấy nó. “Không khí như điên rời phổi trũng” là một câu thơ hay. Một trong những việc tốt nhất người sống có thể làm là viết những câu thơ hay về cái chết. Nhiều người tin rằng danh sách những kẻ viết thơ hay nhất về cái chết không thể bỏ sót các thiền sư và võ sĩ samurai. Điều đó hẳn đúng; dĩ nhiên phải kể thêm các haijin, tức các nhà thơ haiku, đứng đầu là Bashô Matsuo tức Ba Tiêu Tùng Phu, vốn là những người thấm nhuần ý Thiền. Trước khi chết, Bashô làm bài thơ cuối cùng nổi tiếng sau đây:

Tabi ni yande

Yume wa kareno o

Kakemeguru

Dịch nghĩa:

Dừng bước lữ hành

Trong mơ (tôi) tung tăng

Trên những cánh đồng hoang

Về nhiều cái chết khác, người ta tránh nhắc tới hoặc ít có dịp nhắc tới. Đâu đó trên Web cho biết, sau khi hiếp phụ nữ Trung quốc, lính Thiên hoàng đóng đinh họ lên tường trong tư thế Giê su trên thập giá. Mưa đã đủ để lót dưới đầu tôi một lớp đệm nước. Từng chặp, mưa hắt rào rào xuống mặt đất. Quanh tôi dậy tiếng ễnh ương, côn trùng, tiếng rú những xe tải ngoài quốc lộ 1, cách đây 30 cây số 75 mét. Yên lặng khủng khiếp quá. Người ta thường so sánh cái yên lặng này với yên lặng chốn rừng sâu núi thẳm, hoặc yên lặng của sa mạc.

Chú thích dành cho nhà phê bình:

Tham chiếu

Pavic, Milorad; Từ điển Khazar (Hazarski recnik);

Lorca, Federico García; Thơ; bản dịch Hoàng Hưng;

Akutagawa, Ryunosuke; Trong bụi rậm (Yabu no naka);

vân vân.

Flamenco, quan họ, tôi.

Ý nghĩ:

Tại sao tôi yêu cả flamenco lẫn quan họ - hai loại âm nhạc mà nhìn bên ngoài khác nhau như lửa và nước?

Flamenco: kết tinh tuyệt đỉnh của dương tính, niềm ham sống đến độ “khát khao cái chết” bởi biết rằng sau cái chết là sự sống - đằng sau sự cương cường là dòng chảy bất tận của sự sống.

Quan họ: kết tinh thuần khiết của âm tính, một sự tiết chế đến độ toàn bích của cảm xúc, của tình yêu, biết rằng đằng sau sự nhu nhuyễn là sức mạnh.

Lửa và nước: Trong lửa có nước, trong nước có lửa.

Tôi sinh ra là người Việt và, trong kiếp này, tôi luôn là người Việt. Bên cạnh đó, trong tôi hình như chảy dòng máu Tây Ban Nha - Andalusia - từ một tiền kiếp. Ở tôi, nước và lửa không diệt nhau mà cùng tồn tại, như hai mặt sáng tối của một chiếc lá. Mỗi lần chỉ có một trong hai mặt ấy hiển lộ, mặt còn lại thì ẩn vào trong cho tới lúc của mình.