Tự phỏng vấn

- Tại sao anh viết?

- Để không ngừng làm mới, làm giàu bản thân mình và làm mới, làm giàu thế giới.
- Còn gì nữa?
- Để làm sạch bản thân mình và may ra có thể chút nào đó làm sạch thế giới.
- Anh hình dung độc giả của anh là ai?
- Độc giả của tôi không có sẵn: tự họ sẽ tạo ra họ.
- Cuốn sách của anh được đề tặng Mẹ.
- Mẹ ở đây vừa là người Mẹ cụ thể đã sinh ra tôi, vừa là người Mẹ Lớn của tất cả chúng ta, Mẹ Trái đất, Mẹ Vũ trụ. Cuốn sách của tôi là một hạt tinh luyện nhỏ bé mà tôi làm được trong sức của tôi để dâng tặng Người.

Về tự dịch.

.. Nơi khoảnh sân trước nhà thờ được quây kín lại, ngăn cách với đám đông bằng một hàng rào bảo vệ gồm lưới thép và cảnh sát, như một mảnh đất cuối cùng còn giữ được cho khỏi ngập nhờ những đê bao kiên cố nhất dù được dựng vội vàng, có một quần thể tượng khổng lồ ngự trên bệ đá tương xứng về kích cỡ, và, ở một chỗ trên thành bệ đá này, có một cái vòng kim loại hẳn phải to cỡ bắp tay người lớn, đàn ông. Buộc chắc vào vòng kim loại đó lúc này là một sợi xích to không dễ gì thấy được trong đời thường, dài dễ tới dăm chục mét, quấn thành nhiều vòng xiên xẹo trên nền đá lát có tuổi hàng trăm năm.

The front yard of the church is blocked off, separated from the crowd by a security fence made of steel barriers and policemen and, at one end of it, as the last piece of land protected by makeshift dams from being swallowed away by oncoming floods, there erects a huge group of sculptures reigning atop a correspondingly huge pedestal and, at one place along this one, you can see a metal hook the size of a normal man’s wrist. Deadly tied to this hook is a colossal, not-to-be-seen-in-daily-life metal chain at least fifty yards long, serpentinely winding into numerous chaotic coils on the centuries-old stone pavement.

(từ "Minotaur hát giữa quảng trường", trong "Life Navigator 25: Người tình của cả thế gian")

Cố nhiên, bản dịch sẽ cần được hiệu đính/nhuận sắc bởi một người bản ngữ thông tuệ và mẫn cảm; tuy nhiên, có thể cảm thấy rằng thần khí, tiết điệu... cốt lõi và nền tảng của cuốn sách bằng tiếng Anh đã có đó rồi.

Bản thân tôi không khỏi có những lúc, giống như nhiều người khác, cảm thấy mình đang làm một việc vô ích – cũng như bản thân việc viết cuốn “Life…” là một việc vô ích. Tuy nhiên, vào những lúc khác, tôi hăm hở làm việc, vì cảm thấy rằng sau đây nhiều năm, ở một đất nước có thể rất xa đây, sẽ có người cầm cuốn sách mà đọc và cảm thấy sung sướng rằng đã có một cuốn sách như thế được viết ra, được dịch ra một ngôn ngữ mà người ấy có thể đọc.

Văn chương sống nhờ cái cảm giác đó, trực cảm đó, niềm tin đó.

Minotaure dans une barque sauvant une femme (1937), Pablo Picasso

Hoa, sáng tạo, thời gian

Đối với một số người, đóa hoa của sự sáng tạo phải mất một thời gian tương đối dài thì mới có thể bắt đầu bung nở từ bên trong họ.

Cũng như đóa hoa tình yêu. Nó không nở vào cùng độ tuổi như nhau ở tất cả mọi người. Ở một số người, nó - đóa hoa của tình yêu đích thực - nở tương đối muộn. Chỉ đến một độ tuổi tương đối muộn họ mới bắt đầu cảm thấy sự bung nở của nó từ bên trong mình: nhu cầu yêu thương trọn vẹn, năng lực yêu thương trọn vẹn. Hoặc, chỉ đến tuổi đó, năng lực yêu ở họ mới gặp được chất xúc tác duy nhất thích hợp để nó bung nở hết kích thước tiềm tàng của nó.

Bất kể những cách giải thích hợp logic mà ai đó có thể đưa ra - như môi trường gia đình, hoàn cảnh giáo dục, tinh thần thời đại, v.v. -, ẩn trong điều ấy luôn luôn là một bí ẩn lớn.

Tại sao Henry Miller, Marcel Proust, Hermann Broch, Jose Saramago... phải đến cuối độ tuổi ba mươi và đầu độ tuổi bốn mươi, hay muộn hơn nhiều, thì mới có thể viết ra được những tác phẩm quan trọng đầu tiên của mình - tất cả những gì họ làm trước đó chỉ là để "dọn đường" cho điều ấy, đến cái độ mà, giả như họ chết trước tuổi bốn mươi thì đời sau hoàn toàn có thể coi như chưa từng có họ trên đời?

Tranh của Ben Goossens

Thật khác biết bao với những nhà văn - dù gì thì cũng chỉ số ít - viết ra được một số trong những tác phẩm quan trọng nhất, thậm chí là kiệt tác duy nhất của đời mình ở lứa tuổi rất trẻ, dưới ba mươi. Như Mario Vargas Llosa. Như Mishima Yukio. Như Krasznahorkai Laszlo... Đóa hoa sáng tạo của họ nở rộ từ rất sớm, một cách thực sự là đáng ghen tị.

Tuy nhiên, nghĩ cho kỹ, những đóa hoa nở muộn có cái đẹp của nó.

Khi nhà văn nở muộn, thời gian của anh ta không nhiều.

Ở chừng mực nào đó, sự ít thời gian của anh ta cũng giống như sự ít thời gian của một nhà văn chết sớm vì bệnh nan y - và biết điều ấy từ lâu trước khi chết.

Vẻ đẹp của đóa hoa sớm nở sớm tàn, và của đóa hoa muộn nở chóng tàn, là vẻ đẹp mà, về thực chất, như nhau: vẻ đẹp của sự ngắn ngủi, của sự nôn nả, của sự trân quý hơn nhiều lần từng khoảnh khắc sống, từng khoảnh khắc sáng tạo. Một cuộc sáng tạo, một đời hoa - mà hương thơm có đó là để tồn tại đời đời - gắn liền với bóng của sự chết.