Về đỉnh cao và về sự cao quý

Đời của anh chẳng đáng gì so với đời của những đứa con tinh thần mà anh có trách nhiệm sinh thành. Chỉ có nghĩ như vậy, ta mới thực sự làm văn chương - hay nghệ thuật nói chung. Chỉ có nghĩ như vậy, ta mới không là kẻ lầm đường trong vương quốc văn chương, hoặc không là kẻ bận rộn đóng vai nhà văn nhiều hơn bận rộn viết văn - hai tuyệt lộ của nhà văn theo ý của Roberto Bolaño. Chỉ có nghĩ như vậy ta mới là kẻ thực sự viết, thực sự sáng tạo.

Chừng đó, nếu được “Trời” trao chút tài năng, ta có thể làm ra kiệt tác. Nếu không, ta vẫn đã đi hết con đường của mình cho dẫu nó không kết thúc ở đỉnh núi. Ta chỉ đủ sức lên đến lưng chừng núi, song ta đã đi đến đó, lưng chừng núi, bằng hết sức ta. Chỉ khi đến đó ta mới dừng lại. Chừng đó, người ta không thể nói ta đã hoài phí đời mình. Có thể ta đã thất bại theo nghĩa sáng tạo, song đó là một thất bại cao quý.

Sống hết mình vì cái ta yêu, làm hết những gì làm được mà không bận tâm đến kết quả: trong việc đó có một sự cao quý bình dị.

"Nàng Thơ ngủ", của Constantin Brancusi

Về sự thường và sự lớn

Một điều giản dị, mà gần đây tôi mới "ngộ ra" (giống như một số điều giản dị khác người ta thường chỉ ngộ ra khi đã sống đủ nhiều):

Nếu như rốt cuộc tôi không làm được gì nhiều trong tư cách người viết, ít nhất tôi đã làm được một trong những việc tốt lành mà ai cũng có thể làm: cứu mạng sống của một số sinh vật nhỏ bé, trao lại cho các em cơ hội sống trọn cuộc đời mình trong no đủ và bình an.

Và chừng đó là đủ. Người viết văn, diễn viên, nhạc sĩ, doanh nhân, chính khách, triết gia, học giả, vân vân: trong cốt lõi, sau hết và trên hết, anh là người thường. Anh nhỏ hơn anh nghĩ nhiều nếu anh không đủ lớn để tiếp tục là một người thường.

"Những bàn tay vẽ", tranh của M.C. Escher.

Về lãng mạn

Tình cờ gặp lại trong sổ tay một câu hay, không nhớ của ai, từ đâu:

... a battle between idealism and realism: a man, hopelessly romantic, is locked in a perpetual battle against a society that is hostile to his purity...

... một cuộc chiến giữa tinh thần lý tưởng và tinh thần hiện thực: một người, lãng mạn hết thuốc chữa, bị hãm vào một cuộc chiến không ngừng chống lại một xã hội thù nghịch với sự thuần khiết của anh ta...

Tranh của Serge Marshennikov

Lại nhớ câu của Nguyễn Du:

"Phong vận kỳ oan ngã tự cư".

"Ta tự cho mình cùng hội cùng thuyền với những kẻ mắc nỗi oan lạ lùng vì nết phong nhã."

Không phải nghệ sĩ nào cũng là một "người lãng mạn hết thuốc chữa". Song, nếu anh là một người như thế - say mê cái đẹp, khao khát sự hoàn hảo -, tự biết điều đó, và biết rằng điều đó không thể thay đổi được, thì anh đương nhiên phải chấp nhận vị trí của một kẻ cô độc. Và điều quan trọng không phải là anh chấp nhận hay không, mà là anh có đủ mạnh để là một kẻ cô độc hay không.

Đôi điều về tôi.

Tôi biết rõ mình không có tài năng thiên bẩm xuất chúng như Franz Kafka, Mishima Yukio, Krasznahorkai László, Fyodor Dostoyevsky, Roberto Bolaño..., những nhà văn hạng nhất.

Tôi có nhiều điểm yếu với tư cách người viết văn và với tư cách con người, những điểm yếu khiến tôi không thể đạt tới sự toàn bích giống như họ.

Biết điểm yếu của mình, và thế mạnh của mình, tôi bình tâm viết, nỗ lực để làm được những gì tốt nhất trong khả năng mình. Cứ như vậy, rồi thì, nếu may mắn, thỉnh thoảng, kẻ viết văn ở trong tôi “bừng sáng” - đó là lúc tôi viết được vài thứ mà bình thường ra tôi không nghĩ mình có thể viết.

"Tình vĩnh cửu" - tác phẩm của Igor Mitoraj

Bạn có thể yên tâm rằng mình đang làm tương đối tốt việc của mình nếu như thỉnh thoảng bạn tự vượt qua mình mà bản thân mình không ngờ.

Nếu ta không đủ sức chạy marathon song có thể chạy được năm cây số, hãy đều đặn, bền bỉ chạy năm cây số. Một hôm nào đó, hoàn toàn bất ngờ, ta chạy được sáu cây số. Tuyệt vời! Một thành tựu lớn. Một thành tựu khiến ta thấy mình đang sống không vô ích.

Làm tốt nhất trong sức mình. Đơn giản có vậy.