Tôi và Granada, qua văn chương

Một câu hỏi thú vị trong buổi giao lưu với độc giả của tôi xung quanh tập truyện "Những gặp gỡ không thể có" (14/07/2018):

Hỏi: [Về truyện "Nghệ thuật trình diễn, một sáng mùa hè, Granada"] Tại sao lại là Granada?

Đáp: Granada là một trong những trái tim của Andalusia, miền nam Tây Ban Nha, cái nôi của flamenco, và flamenco là một trong những tình yêu lớn nhất của tôi. Tôi yêu flamenco với một tình yêu đặc biệt - có thể nói mà không sợ quá lời rằng tôi có flamenco chảy trong mạch máu. Có những lần tôi nằm mơ thấy mình ở một thành phố châu Âu mà, trong giấc mơ, tôi biết đó là thành phố quê hương của mình, và nếu có nhà ngoại cảm nào đó bảo rằng kiếp trước tôi là người Andalusia, tôi sẽ không ngạc nhiên.

Hỏi: Anh đã tới Granada chưa?

Đáp: Chưa từng. Granada trong truyện được tôi tái tạo từ những gì tôi tìm hiểu được, nhìn thấy gián tiếp, và bằng tưởng tượng. Tuy nhiên, đó không phải Granada trong thực tế [mà là một Granada trong cuộc chơi văn chương]. Trong truyện có một chi tiết đại ý rằng, giữa hai triền đồi, vịnh biển hiện ra xanh ngắt dưới trời Granada. Đó là một cái nháy mắt của tác giả dành cho người đọc nào đã tới Granada hoặc có tìm hiểu về Granada, bởi họ thì biết rằng Granada trong thực tế là nằm sâu trong đất liền.

Đồi Sacromonte, Granada

Về nghệ sĩ và “tâm an”

(nhân trao đổi riêng với một người bạn)

-----

Nghệ sĩ cần có khả năng duy trì thế cân bằng động giữa tâm an và tâm bất an. Nếu tâm bạn luôn luôn an và không chút bất an, thì bạn giống một nhà tu hành đắc đạo hơn là giống nghệ sĩ. Bạn sẽ không có nhu cầu làm nghệ thuật, hoặc nếu có, thì nghệ thuật bạn làm ra thấm đẫm chất thiền, chất ngộ, chất tâm linh… Cũng là nghệ thuật, song chỉ là một phần nhỏ của vương quốc nghệ thuật. Bạn sẽ có thể làm thơ thiền, viết ngụ ngôn thiền..., song bạn sẽ không viết như Dostoyevsky, Kafka, Mishima, Céline, Bolaño.

Nghệ sĩ đúng nghĩa là người thường xuyên phải vật lộn với khối bất an lớn của mình – những bất an từ bên ngoài, những bất an tự bên trong – để duy trì sự tỉnh giác. Cô/anh ấy không an trụ ở tâm điểm của bình an, mà thường xuyên chao đảo ở vùng không điểm tựa chông chênh ở xung quanh tâm điểm này. Đôi lúc cô/anh ấy quay trở lại gần như sát tâm điểm, và đôi lúc khác dịch ra xa đến nỗi trọng tâm của cô/anh ấy suýt nữa chệch khỏi chân đế và nếu vậy cô/anh ấy sẽ rơi xuống vực thẳm tha hóa, điên loạn, tự hủy hoại.

Chính cái thế chao đảo chông chênh, luôn suýt tìm lại được cân bằng rồi liền sau đó lại suýt đánh mất cân bằng này, nó cấu thành bản chất sự tồn tại của nghệ sĩ. Sự bình an trong tâm của nghệ sĩ, nếu có, không phải là một trạng thái đã đạt tới rồi và luôn hiện hữu, mà là một quá trình khi thì nỗ lực tiến tới chỗ đó, khi thì rời khỏi chỗ đó do ngẫu nhiên hoặc một cách có ý thức.

Nghệ sĩ tài ba là người tạo ra được một “thế cân bằng không thể có” (an impossible balance) giữa tĩnh và động, trật tự và hỗn mang, tỉnh lạnh và điên dại, sáng rõ và âm u, tàn bạo và dịu dàng. Phải vừa rất yếu vừa cực mạnh. Một thế cân bằng vô cùng khó đạt, vô cùng khó giữ, và vô cùng dễ phá vỡ.

Tranh của Ricardo Renedo

Nghĩ về nghề

Không phải mọi điều Milan Kundera nói đều là "chân lý tối thượng của văn chương" (với bất cứ người nào khác cũng vậy); tuy nhiên, có một điều Kundera nói chắc chắn đúng: "Lẽ tồn tại duy nhất của tiểu thuyết là nói ra cái điều duy chỉ tiểu thuyết mới nói được." Cuốn tiểu thuyết của tôi, "Cospolist Nổi Loạn", nó chỉ thực sự đáng và cần tồn tại nếu như những điều nó nói, không một ai khác có thể nói, dù bằng bất cứ phương tiện gì. Một cuốn sách như vậy, người nào đã biết đến nó và nhận thức đúng về nó thì sẽ tìm mọi cách để đọc được nó bởi, thông qua nó, họ sẽ có một trải nghiệm, một hành trình, một cuộc đối thoại/tự vấn không có lần thứ hai. Một cuốn sách mà chính tôi sẽ tìm mọi cách để đọc nếu nó được viết ra bởi một người khác. Một trong số ít những cuốn sách mà một người nào đó, đơn độc, yêu thế giới và đau vì thế giới, sẽ cảm thấy là dành cho chính họ, một trong số ít những cuốn sách mà họ thực sự cần đọc, một trong số ít những bạn đồng hành họ cần có trên con đường đời - con đường tự hoàn thiện và tiến hóa - đầy gian nan song cũng có thể nhiều niềm vui của mình.

Tác phẩm của Peter Demetz

Nhật ký viết văn

Nếu như, khi bắt đầu viết “Cospolist Nổi Loạn” cũng như “Life Navigator 25: Người tình của cả thế gian”, và giữa khi đang viết, anh đã không hề bận tâm tới chuyện ai sẽ in nó ra, ai sẽ đọc nó, ai sẽ hiểu nó, ai sẽ cảm thấy cần đọc nó, vân vân, thì có lý do gì để lúc này, tác phẩm đã gần xong, anh lại bắt đầu bận tâm tới chuyện đó? Đằng nào thì anh cũng thuộc một phân loài xa lạ, lạc lõng giữa cõi người, vậy, có lý do thực sự đáng kể nào để anh muốn cái loài đông đảo kia, vốn dĩ ngay từ đầu đã không thể và không muốn dung nạp anh, giờ lại sẵn lòng chừa một chỗ cỏn con trong thế giới của họ cho đứa con của anh, cái sinh thể mà, do là hiện thân cho sự tinh kết của trí óc và tâm hồn anh, lại càng xa lạ và bất trị gấp bội lần anh trong quan hệ với cõi người?

Tranh của Darek Grabus