Về tự dịch

Tiếp tục tự dịch một số phần của tiểu thuyết "Life Navigator 25: Người tình của cả thế gian" sang tiếng Anh.

Đến một lúc tôi đã nhận ra rằng, ít nhất là ở Việt Nam, không ai khác có thể làm việc này tốt hơn chính tôi, tác giả cuốn sách.

Cố nhiên đây là bản dịch thô, cần được biên tập, chỉnh sửa, gọt giũa, nhuận sắc... nhiều. Cái chính là hồn cốt của cuốn sách vẫn ở đó.

-----

... Ông nói coi, theo ông thì đời tôi đã làm được gì, bạn chàng nói. Theo tôi thì đời ông đã làm được gì, một lần nữa chàng nhắc lại. Sau đó chừng hai ba giây chàng mỉm cười. Chàng biết bạn hiểu nụ cười đó. Anh cũng mỉm cười nhẹ, rồi thở dài, trong khi nụ cười vẫn còn trên mặt. Liền sau đó, một cách hoàn toàn bất ngờ, thậm chí không rõ ai bắt đầu trước, họ chuyển sang nói về những nhà văn nổi tiếng không chỉ vì những thứ họ đã viết mà còn bởi việc họ ngừng viết, không viết nữa hay từ chối viết. Họ nói về sự im lặng của một số người viết, về chuyện liệu đó có thật là một sự im lặng bi tráng đầy âm vang như một số người tin hoặc muốn làm người ta tin hay không.

Just tell me what I had been able to accomplish in my life, his friend said. What you have accomplished in your life, he repeated. And, after a couple of seconds, he smiled. He knew the other guy understood the smile. The latter also smiled, and then sighed, the smile still lingering on his lips. And right after that, in a perfectly unexpected manner, without them even knowing who it was that had brought up the topic, they began to talk about writers who were famous not only for what they had written but also for the fact that they had stopped writing altogether, ceased to act as a writer, refused to continue to write. They talked about the silence of some writers, about whether it was a “sonorous, majestic silence” as someone puts it or wants people to believe it to be.

Tác phẩm của Hans Hartung

Về toàn hảo và bất toàn, hay Nhân đọc vật lý, nghĩ về văn

Suy nghĩ nhân đọc “Các thế giới song song” của Michio Kaku:

“... các nhà khoa học tin rằng vũ trụ đã khởi đầu trong trạng thái đối xứng hoàn hảo, với tất cả các lực được thống nhất thành một lực duy nhất. Vũ trụ khi đó đẹp đẽ, đối xứng, nhưng khá vô dụng. Sự sống như chúng ta biết không thể tồn tại trong trạng thái hoàn hảo này. Nhằm đạt được khả năng có sự sống tồn tại, tính đối xứng của vũ trụ đã bị phá vỡ khi vũ trụ nguội đi.”

(trang 128, bản tiếng Việt)

==> Một trạng thái tuyệt đối đẹp, tuyệt đối hài hòa, cân xứng, là một trạng thái cần phải bị phá vỡ.

Trạng thái định tĩnh, an lạc mà một số người đạt tới do “đắc đạo” là một trạng thái như thế. Nó lý tưởng, toàn hảo, và nó vô dụng theo nghĩa tiến hóa. Nói chính xác hơn, sự tiến hóa là nhằm đến một trạng thái như thế, và sau đó vượt qua nó, bắt đầu một quá trình tiến hóa khác, hướng tới một trạng thái tương tự, có thể ở cấp cao hơn hoặc không.

Để có sự sống, sự đối xứng hoàn hảo phải bị phá vỡ.

Để có tác phẩm nghệ thuật, cần phải có cái gì đó phá vỡ sự định tĩnh, an lạc, cân bằng hoàn hảo của tâm thức anh. Không phải vô cớ mà chẳng có một nghệ sĩ đích thực nào đồng thời là một nhà tu hành đích thực – ít nhất là theo chỗ tôi biết.

Có những nghệ sĩ đích thực mang tinh thần “ngộ đạo”, và những nhà tu hành đích thực mang ít nhiều tư chất nghệ sĩ. Nhưng đồng thời là cả hai? Không.

Để làm nghệ sĩ đích thực, anh phải chấp nhận cả đời sống trong vùng bất cân, bất định, bất toàn, luôn luôn hoặc thỉnh thoảng hướng về vùng lõi bình an, định tĩnh, cân đối, hoàn hảo mà anh biết và anh yêu, song không thể quay về do những giới hạn của anh hoặc không quay về do lựa chọn của anh.

Bruno Bruni 8 'La Calma'

Tôi và Granada, qua văn chương

Một câu hỏi thú vị trong buổi giao lưu với độc giả của tôi xung quanh tập truyện "Những gặp gỡ không thể có" (14/07/2018):

Hỏi: [Về truyện "Nghệ thuật trình diễn, một sáng mùa hè, Granada"] Tại sao lại là Granada?

Đáp: Granada là một trong những trái tim của Andalusia, miền nam Tây Ban Nha, cái nôi của flamenco, và flamenco là một trong những tình yêu lớn nhất của tôi. Tôi yêu flamenco với một tình yêu đặc biệt - có thể nói mà không sợ quá lời rằng tôi có flamenco chảy trong mạch máu. Có những lần tôi nằm mơ thấy mình ở một thành phố châu Âu mà, trong giấc mơ, tôi biết đó là thành phố quê hương của mình, và nếu có nhà ngoại cảm nào đó bảo rằng kiếp trước tôi là người Andalusia, tôi sẽ không ngạc nhiên.

Hỏi: Anh đã tới Granada chưa?

Đáp: Chưa từng. Granada trong truyện được tôi tái tạo từ những gì tôi tìm hiểu được, nhìn thấy gián tiếp, và bằng tưởng tượng. Tuy nhiên, đó không phải Granada trong thực tế [mà là một Granada trong cuộc chơi văn chương]. Trong truyện có một chi tiết đại ý rằng, giữa hai triền đồi, vịnh biển hiện ra xanh ngắt dưới trời Granada. Đó là một cái nháy mắt của tác giả dành cho người đọc nào đã tới Granada hoặc có tìm hiểu về Granada, bởi họ thì biết rằng Granada trong thực tế là nằm sâu trong đất liền.

Đồi Sacromonte, Granada

Về nghệ sĩ và “tâm an”

(nhân trao đổi riêng với một người bạn)

-----

Nghệ sĩ cần có khả năng duy trì thế cân bằng động giữa tâm an và tâm bất an. Nếu tâm bạn luôn luôn an và không chút bất an, thì bạn giống một nhà tu hành đắc đạo hơn là giống nghệ sĩ. Bạn sẽ không có nhu cầu làm nghệ thuật, hoặc nếu có, thì nghệ thuật bạn làm ra thấm đẫm chất thiền, chất ngộ, chất tâm linh… Cũng là nghệ thuật, song chỉ là một phần nhỏ của vương quốc nghệ thuật. Bạn sẽ có thể làm thơ thiền, viết ngụ ngôn thiền..., song bạn sẽ không viết như Dostoyevsky, Kafka, Mishima, Céline, Bolaño.

Nghệ sĩ đúng nghĩa là người thường xuyên phải vật lộn với khối bất an lớn của mình – những bất an từ bên ngoài, những bất an tự bên trong – để duy trì sự tỉnh giác. Cô/anh ấy không an trụ ở tâm điểm của bình an, mà thường xuyên chao đảo ở vùng không điểm tựa chông chênh ở xung quanh tâm điểm này. Đôi lúc cô/anh ấy quay trở lại gần như sát tâm điểm, và đôi lúc khác dịch ra xa đến nỗi trọng tâm của cô/anh ấy suýt nữa chệch khỏi chân đế và nếu vậy cô/anh ấy sẽ rơi xuống vực thẳm tha hóa, điên loạn, tự hủy hoại.

Chính cái thế chao đảo chông chênh, luôn suýt tìm lại được cân bằng rồi liền sau đó lại suýt đánh mất cân bằng này, nó cấu thành bản chất sự tồn tại của nghệ sĩ. Sự bình an trong tâm của nghệ sĩ, nếu có, không phải là một trạng thái đã đạt tới rồi và luôn hiện hữu, mà là một quá trình khi thì nỗ lực tiến tới chỗ đó, khi thì rời khỏi chỗ đó do ngẫu nhiên hoặc một cách có ý thức.

Nghệ sĩ tài ba là người tạo ra được một “thế cân bằng không thể có” (an impossible balance) giữa tĩnh và động, trật tự và hỗn mang, tỉnh lạnh và điên dại, sáng rõ và âm u, tàn bạo và dịu dàng. Phải vừa rất yếu vừa cực mạnh. Một thế cân bằng vô cùng khó đạt, vô cùng khó giữ, và vô cùng dễ phá vỡ.

Tranh của Ricardo Renedo