Chuyện Gaucho Bi Bự khoái mắm tôm (tiếp phần đầu)

Có rất nhiều khả năng là những tháng năm sắp tới sẽ đen tối và ngày càng đen tối, nhưng đó không phải lý do đủ để ta không làm tiếp những gì đang làm, những gì ta đam mê, thứ duy nhất mà khi làm nó/khi sống cùng với nó ta thấy mình thực sự hiện hữu.

Tôi đã dợm đứng dậy (đồng thời không rời mắt khỏi khuôn mặt bé, để bảo đảm rằng trong mắt bé cái cười toe của tôi không giống cái cười toe của một thằng đần) thì bỗng bé ngoái đầu lại đằng sau dù rõ là không có ai gọi bé, cứ như bé có mắt đằng sau lưng. Hoặc là bé có một cái tai đặc biệt ở cách xa thân mình, cả trăm mét phía sau lưng. Tôi nói vậy là bởi do tôi đang đứng đối diện bé nên tôi có thể thấy có động tĩnh gì, cái gì đang diễn ra sau lưng bé trước cả khi bé ngoái lại đằng sau mình. Và thề có Chúa Trời (mọi thứ Chúa Trời ở trên đời), cái động tĩnh gì đó kia đang diễn ra mà tuyệt không có một âm thanh, như một bóng ma mặc dù ấn tượng nó gây nên ở tôi thì có lẽ tựa như ấn tượng khi thấy một con bò tót hay bò rừng (đang cơn điên!) lao sầm sầm thẳng tới phía mình, tức là, lập tức khiến mình khó thở, thấy thiếu không khí, tức là một ấn tượng hoàn toàn vật chất. Đó là Ngài. Lãnh tụ. Ngài đang tới đây! Tới để gặp tôi!! Không ai nói với tôi đó là Ngài song Ngài đã như thế thì còn ai có thể nhầm được khi Ngài tới. Còn cách tôi tới cả trăm mét (ở trên tôi đã nói rồi, từ đầu này sảnh chỗ tôi ngồi đến đầu kia sảnh nơi Ngài vừa xuất hiện ít nhất cũng phải trăm mét nếu không phải hai ba trăm mét, tôi đã nói là hai ba sân bóng đá nhét vào vẫn lọt mà), vậy mà Ngài đã có thể khiến tôi thấy rõ, làm tôi biết chắc (chắc cũng như biết rằng mình chỉ có một lỗ đít theo cách nói của bà bô tôi) rằng Ngài bự hơn ít nhất gấp rưỡi thằng cha bự nhất tôi từng thấy trong đời. Ngài vừa mới xuất hiện ở tuốt đằng xa kia mà tôi đã lập tức cảm thấy cứ như Ngài chỉ cần rướn tới vươn tay ra tí nữa thôi là đủ tóm được tôi mà nhấc lên trời bằng một tay. Trong nháy mắt tôi cảm thấy mình giống như một trong mấy chú thủy thủ tội nghiệp của Ulysses bỗng dưng thấy mình đang ở cuối cái hang sâu và chắn trước cửa hang là một thằng Polyphemus khổng lồ một mắt. Dĩ nhiên Ngài thì không một mắt, Ngài đầy đủ và hoàn hảo hơn hay nói cách khác là ngon lành hơn Polyphemus một mắt nhiều. Phải, Ngài ngon lành hơn, đó chính là chữ tôi muốn dùng, không chỉ ngon lành hơn Polyphemus một mắt mà còn ngon lành hơn hầu như bất cứ thằng cha nào tôi từng gặp trong đời mà số thằng tôi từng gặp trong đời thì không ít tí nào đâu, tin tôi đi. Ngài bự ít nhất gấp rưỡi Shark O’Neill, cao hơn Shark ít nhất nửa đầu và nặng hơn Shark ít nhất nửa tạ, tin tôi đi. Và khi Ngài tới cách tôi chừng dưới trăm mét thì tôi có thể thấy rõ mồn một như mặt trời chính ngọ điều mà trước đó, khi Ngài còn ở xa hơn thế nhiều - tôi đã cảm thấy nó rành rành bằng cơ thể mình giống như là có tia nắng chói qua tim -: đó là Ngài đẹp như Denzel Washington, một trang nam nhi da đen trên cả tuyệt vời, đồng thời lại phảng phất nét phong lưu ngạo đời của Clark Gable, cái phóng đãng của Elvis Priesley, điệu buồn mênh mang khôn tả của James Dean, nói tóm lại là một sinh vật mà chỉ cần thoáng thấy là tôi lập tức thấy hoàn toàn thông cảm với tất cả các ả đàn bà nào không bao giờ thấy quanh mình dù chỉ một mống đàn ông đáng mặt đàn ông: đó là bởi các ả đã có sẵn hình bóng Ngài trong tim dù các ả có thể chưa bao giờ gặp Ngài hay thậm chí chưa biết là Ngài có thật trên đời.

Nhưng, đợi đã. Chừng đó chưa là cái gì so với khi Ngài tiến tới đủ gần để Ngài và tôi có thể nói chuyện với nhau một cách bình thường, mặc dù thật ra làm sao một con gián đất như tôi lại có thể nói chuyện bình thường với một thiên thần như Ngài (!) Khi Ngài đã tới đủ gần để tôi có thể nói với Ngài mà không phải hét tướng lên, tôi mới cảm nhận được trọn vẹn cái tác động kinh khiếp mà một người – có lẽ đúng hơn phải nói là một người thuộc loài khác hay từ cõi khác xuống như ngài – có thể gây nên ở một kẻ như tôi: tôi bỗng thấy mình chả lớn hơn con gián và nếu tôi có hét tướng lên bây giờ thì tiếng hét của tôi chẳng hề to hơn tiếng hét của một con gián. Dĩ nhiên trong thâm tâm tôi biết mình là một con gián như thế nào nếu quả thật so với Ngài tôi chỉ là một con gián nhưng mà chuyện đó tôi sẽ nói sau. Và tình hình chỉ càng tệ hơn khi mà té ra người cất tiếng trước là Ngài chứ không phải tôi. Và cái giọng của Ngài! Chao ơi cái giọng của Ngài! Trời sinh ra người có giọng đó là để người đó thống lĩnh thế giới! Đó là điều chắc chắn. Chắc chắn giống như nắng trời có đó là để làm cho người bốc hơi vậy (ha, tôi cũng đếch biết so sánh vậy có đúng không nữa). Cái giọng gì mà rền vang làm cho đến cả từng giọt máu trong người mình rung lên như chuông chùa bị nện dùi! Nghe cái giọng ấy, anh cảm thấy được từ trong máu mình rằng cùng lúc với anh có những người ở phía bên kia trái đất cũng nghe thấy nó, có những người ngồi trên máy bay bay qua trên đầu tôi ở độ cao 10 dặm vào đúng lúc đó cũng nghe thấy, con chuột chũi đang đào hang hai chục mét dưới mặt đất cũng nghe thấy cũng rung lên như con rắn đuôi chuông, cái âm lượng của giọng Ngài nó mạnh đến cỡ đó. Mặt khác một góc riêng của tôi thì biết, luôn luôn biết rằng nếu muốn và nếu cần tôi có thể phát âm bằng giọng vang rền gấp mười lần ngài nhưng chuyện đó tôi sẽ nói sau. Ra là Ricardito Lừng Danh đây sao, Ngài nói bằng cái giọng bất hủ của Ngài, cái giọng mà tự mình nó là quá đủ để nuốt chửng cùng một lúc không chỉ một mà hai chục thằng Ricardito tôi, và khi còn cách tôi chừng dăm mét Ngài liền đổi dáng đi, mỗi bước của Ngài đâm ra nhún nhảy, chân bước tới thì hơi rùn xuống còn chân kia thì hơi choãi sang bên, một tí thôi, đồng thời eo Ngài uốn, mông Ngài hẩy, tay Ngài đánh sang trái sang phải thuận theo chân nào đang tiến trước, ngực Ngài ưỡn, vai Ngài thẳng, đầu Ngài cao, Ngài như sắp sửa xoay ba vòng điệu nghệ khôn cùng trước mặt tôi và rồi bắt ngay vào một điệu be-bop ngọt và tình đến nỗi có khả năng làm tan ra nước cùng một lúc trái tim của năm mươi triệu đàn bà trong đó có mười lăm triệu bà hay cô lãnh cảm và một triệu ma xơ. Ngài tiến tới thêm hai bước và - có tưởng tượng nổi không! - tôi đứng dậy, giơ một tay ra phía trước đồng thời đánh một hông sang bên cứ như tôi đang sẵn sàng nhảy với Ngài, cứ như nãy giờ tôi ngồi đây chờ là chờ được nhảy với Ngài. Và khi tôi đã đứng ngay trước mặt Ngài hay Ngài đã tới sát tôi đủ để bắt tay nhau, tôi mới nhận thức được trọn vẹn cái sự khác biệt hay chênh lệch giữa Ngài và tôi, lớn đến nỗi tôi chỉ còn nước khóc thét lên: tôi giống như con gà con đang cố hết sức bình sinh giang cánh ra sao cho đầu mút cánh mình chạm vào được phía dưới ức con gà tây bự nhất trong tất cả các chuồng gà tây trên thế giới. Nói thì nói vậy chớ thật ra thì rốt cuộc Ngài với tôi cũng bắt được tay nhau do Ngài biết rõ cái tình thế cam go đầy thử thách của tôi nên đã chủ động khom hẳn người, thò tay xuống rõ thấp làm như đang sắp lượm một thứ gì rơi dưới gầm cái ghế tôi ngồi nãy giờ, để cho tôi không phải vói tay lên cứ như muốn tóm bằng được một cái bong bóng đang bay trên đầu một cách cực trêu ngươi thì mới thộp được tay Ngài, cái tay to đến nỗi tuồng như có thể túm gọn cả cái đầu tôi như túm quả cam. Và tất tật những kẻ có mặt, lũ cận vệ lố nhố bao quanh tứ phía, bé vú bự vẫn đang ở đó gần tôi, cả lũ đều há mồm trố mắt nhìn cảnh đó (ờ thì có thể không phải cả lũ, chỉ một số trong tụi nó), tại vì đơn giản đây là một trong những cảnh mà cả đời tụi nó chưa nhìn thấy bao giờ: Lãnh tụ của chúng, Lãnh tụ siêu quần bạt chúng và ghê gớm của chúng, bắt tay một thằng vô danh tiểu tốt mặt búng ra sữa từ cái xứ Mỹ Latinh vô danh tiểu tốt nào đó tới như bắt tay thằng bạn thiết từ hồi cả hai còn cởi truồng tắm mưa. Và hai thằng chúng tôi vừa nắm chặt tay nhau vừa đòng đưa hai cái tay đang nắm chặt nhau ấy từ trái sang phải rồi từ phải sang trái càng lúc càng mạnh càng nhanh, đồng thời hai cặp mông của hai thằng tôi cũng đòng đưa theo hoàn toàn ăn nhịp với hai cái tay về chiều chuyển động, về cường độ, về biên độ, về tốc độ, cứ như là hai thằng tôi sẵn sàng hay đúng hơn là đã được chuẩn bị sẵn sàng từ hàng trăm năm trước đặng mà tại đây lúc này sẽ làm chính cái trò này hoài hoài mãi mãi không ngừng nghỉ, để coi nếu cứ như vầy không ngừng nghỉ cho tới khi cả hai thằng tôi đứt không thể nào làm tiếp nữa thì phải mất bao lâu. Nhưng nếu có ai trong quý vị lo rằng cái trò này sẽ đi hơi quá đà, kéo hơi quá dài và do đó làm loãng làm chùng làm nhạt đi mọi thứ khác thì xin chớ lo: chính hai thằng tôi là kẻ nhận thức điều đó sớm và rõ và sâu hơn ai hết, thành ra hai thằng tôi thôi cái trò đó đúng một phần mười giây trước khi có bất cứ kẻ nào ở bất cứ đâu kịp cảm thấy trò này của chúng tôi đã tiến qua khỏi đoạn cao trào của nó và đã bắt đầu trở nên không còn là trò hay nhất trên đời nữa. Hai thằng tôi ngưng trò đó rồi nhìn thẳng nhìn lâu nhìn sâu vô mắt nhau có tới mười giây hay mười một giây và rồi ngửa cổ cả cười. Tự là vì hai thằng tôi đã nhận ra nhau. Nhìn nhau trông mặt cả cười, mấy ai trên đời có thể cùng ta như vậy, mấy khi trên đời ta có cơ duyên gặp người như vậy, thử nghĩ mà coi. Lời rằng tri kỷ trước sau mấy người, một nhà thơ Việt lừng danh viết thế, gần như bất cứ ai là người Việt đều sẽ nhận ra ngay, còn tôi có là người Việt hay không hoàn toàn chả quan trọng tẹo nào, miễn là câu đó tôi biết. Tôi là một thằng oắt con Nam Mỹ chưa học hết lớp năm và theo lẽ thường thì tôi không đời nào có thể biết nhà thơ Việt kia cũng không thể nào có khái niệm về chuyện hiếu để hoặc mono no aware có nghĩa là gì nhưng chuyện đó quan trọng tí nào đâu, chẳng lẽ điều đó không hiển nhiên giống như hai cộng hai không phải là năm? Tôi chỉ nhắc qua như vậy để đừng ai nhầm rằng có lúc nào đó tôi quên mất mình là ai trong khi đang ở trong một thể xác bằng xương thịt nhất định nào đó. Tôi luôn luôn là tôi (cái thằng tôi thật nhất của tôi) ngay cả khi tôi là tôi (tức cái thằng Ricardito) này hơn bao giờ hết, ấy là cả một sự vi diệu mà chỉ những ai đồng đẳng với tôi mới thực sự thấu cảm được. Ngài đây là một người như thế. Ngài sẽ thấu cảm được nếu tôi bộc bạch với Ngài sự thật sâu xa nhất về tôi. Trong vòng mấy giây đầu tiên nhìn thấy tôi, Ngài đã thấu hiểu rằng tôi, cũng như Ngài, có khả năng làm và sẵn sàng làm những gì với các sinh thể ở quanh tôi, bất cứ cái gì ở quanh tôi. Trong mấy giây đó, Ngài đã kịp tri nhận trọn vẹn cái thực tế rằng, dẫu cho bề ngoài – kích thước, mức độ sáng láng, mọi thứ – khác nhau một trời một vực song tôi với Ngài giống nhau còn hơn hai nguyên tử hyđrô giống nhau. Trong mấy giây đó máu tôi chảy trong huyết quản Ngài và máu Ngài chảy trong huyết quản tôi: Ngài biết rằng, cho dẫu về thực chất tôi là ai đi nữa, song nếu tôi ở vào địa vị Ngài thì tôi sẽ hành động chả khác Ngài, về chi tiết thì có thể khác song về mức độ và về bản chất là một.

Sau đó là màn chào hỏi rất chi là thân hữu, rất chi là chịu chơi giữa chúng tôi.

(còn tiếp) 

Họa mi (tiếp theo và hết)

Chỉ hơn tháng sau lễ thất tuần ấy là sinh nhật của nàng. Bạn bè từ cả những nơi xa tự đến không đợi mời, làm một bữa tiệc nho nhỏ. Dù không nói ra, nhưng rõ ràng ai nấy chẳng muốn gì khác hơn tạo niềm vui cho nàng. Chính xác hơn, họ THỬ mang lại cho nàng một niềm vui theo cách của họ, vừa với sức họ; trong thâm tâm họ hiểu nàng không thật cần đến niềm vui đó ; nó chỉ như thêm một làn gió hây hẩy trên cánh đồng luôn ngợp nắng và xanh tươi của nàng, nhưng chẳng phải vì vậy mà nàng kém trân trọng nó; tôi thấy mắt nàng rưng rưng khi nhận những lời chúc tự đáy lòng họ, mặc dù - cũng như mọi lúc khác - nàng vẫn là người đầu tiên chỉ bằng một lời đã có thể buộc mọi người phá ra cười một cách sảng khoái nhất, vô tư nhất, như thể đó là điều duy nhất không thể và không bao giờ thay đổi trong đời nàng, thế giới của nàng, và dưới sức mạnh của nàng không hiểu sao mọi người đều như thế, trừ tôi ra. Một cảm giác khó chịu lạ lùng lớn mãi lên trong tôi; bởi vì tôi cảm thấy, đằng sau những câu đùa cợt ấy, tiếng cười ấy, tiếng lanh canh khoái chá và khẩn trương một cách vô lối của bát đĩa ấy, tiếng kéo ghế rộn rã đầy không khí hội hè, tiếng hát ban đầu hơi ngượng ngập, rời rạc nhưng lớn lên, dày dặn lên rất nhanh và mau chóng tràn ra ngoài qua mọi cửa ấy, đằng sau tất cả vẫn là im lặng; cũng sự im lặng đáng sợ từng làm tôi đau nhói hơn một tháng trước, đã nhập vào tôi thành một cơn bệnh không dứt. Dường như với tôi chỉ có nỗi im lặng đó là thật, còn tất cả những âm thanh kia chỉ vọng tới âm u từ một giấc mơ mông lung, từ những cõi xa vời vợi, như một bản tình ca hay điệu hát ru bỗng đâu vẳng tới tai bạn khoảnh khắc ngay sau trận bom vừa xóa sổ nhà bạn vậy: lẽ ra chúng đã và luôn luôn xiết bao quý giá và thân thiết với tôi; vào lúc khác và nơi khác tôi đã có thể chỉ sống nhờ chúng và chết vì chúng, nhưng chúng tuyệt không có gì chung với những gì thuộc tình thế của tôi lúc này; tôi phải làm gì đó hoàn toàn khác để phá vỡ -đúng hơn là hóa giải- sự im lặng này.

Và đúng khoảnh khắc đó, tôi đứng dậy nói: tôi sẽ tặng nàng một bài hát; liền sau đó những lời lạ lùng - hẳn đều vô nghĩa và xuẩn ngốc - cứ thế buột khỏi miệng tôi. Mọi người thảy ngừng việc ăn uống, hầu như tròn mắt vừa thú vị vừa e dè nhìn tôi: chưa bao giờ họ thấy tôi nói năng hoa mỹ đến thế dù tôi là nhà thơ ; những kẻ hời hợt nhất ngó nhau, dường như đố nhau tôi sẽ hát cái gì đây; nhưng phần lớn mọi người chắc nhận ra có gì không bình thường ở tôi; họ cũng bất giác nhìn nhau, vừa như cảm thấy phải ngăn tôi lại ngay, vừa như hối tiếc không thể nào ngăn tôi được nữa. Một cách điềm tĩnh, lễ độ, tao nhã, duyên dáng, nàng tiếp nhận những lời của tôi; mắt nàng thật sự không biểu lộ điều gì, nhưng tôi tin đã bắt gặp một thoáng bối rối ở đó; nàng sửa thế ngồi, hơi ngả người ra sau, tay khoanh trước ngực như để phòng ngự ; nàng linh cảm thấy gì vậy ? Đôi má nàng luôn hồng tươi tựa đào tơ mơn mởn; thật khó biết đâu là lúc nàng cảm động, bực bội, phấn chấn hay thẹn thùng; có lẽ phải nhìn mắt nàng, môi nàng, nhưng nàng đang cụp mắt xuống, tay nàng lúc này lại đan vào nhau trên bàn, và môi nàng vẫn đang nở thành nụ cười, cái nụ cười bất tuyệt mãi mãi bí ẩn và bất nhẫn đối với tôi chừng nào tôi chưa dập tắt được nó vì chỉ khi đó tôi mới biết làm cách nào gieo mầm trở lại cho nó. Rất tinh tế, nàng đã gửi hai đứa nhỏ - hai tuổi và sáu tuổi - cho người nhà trông hộ; chỉ đứa con đầu được ngồi chung bàn với người lớn; Hiền, chưa tròn mười một tuổi, rất giống mẹ, mặt tròn trắng nuột như thiên thần, cứ nhìn tôi như thể khiêu khích, với vẻ chờ đợi và khoái chá khó hiểu, nếu là một đứa trẻ khác hẳn em đã nói: Chú hát đi, nào, đố chú làm thế nào mẹ cháu khóc được đấy, mẹ cháu có biết khóc là gì đâu ! Và trong khi tôi tiếp tục cao giọng về người chồng người cha của gia đình chẳng may sớm khuất, về chuyện dẫu cho bao niềm vui ta vẫn phải làm những gì bởi không nguôi nỗi nhớ thương anh thì  ánh mắt Hiền chẳng những không dịu đi mà ngày càng sắc hơn và xuyên suốt tâm can tôi. Chính cái nhìn đó - chứ không phải nụ cười bí ẩn, thầm lặng, thiên thần của nàng, hay những cái gật gù tán thưởng chiếu lệ, kiểu cách hay chân thành của cử tọa - đã là mũi khoan cuối cùng để tất cả những gì mãnh liệt như cơn lũ đang trào dâng trong tôi ào ạt nhưng tỉnh giác tuôn ra đúng đường của nó.

Thế là, hoàn toàn tự nhiên, bài hát thân thuộc của nàng - Tình ca - thoát ra khỏi tôi. Tôi đã hát như thế nào vậy ? Sự thực là mãi sau này tôi mới có thể nhìn lại và cố gắng dùng lời - như của một người khác - để tả dù chỉ phần nào trạng thái tâm hồn tôi khi đó. Tôi từng biết cảm giác hầu như không còn chính mình khi hát những bài hát Nga: Kachiusa, Phía xa bên kia sông, Aliôsa, sở trường và tình yêu thời trai trẻ của tôi, O Sole mio, cách thể hiện huy hoàng nhất niềm vui của tôi, những bài quan họ luôn ở trong tim tôi. Nhưng không trải nghiệm nào từng biết có thể so sánh với những gì trong ít phút tôi sống với bài hát này. Từ thâm tâm tôi muốn tung bài hát này - tiếng gọi này - vào nỗi câm lặng quanh cái chết người bạn tri kỷ của tôi như ném hòn đá tảng vào hồ đang ngủ yên, như một lần đã xa, tôi đang đạp xe về Kim Long trong nỗi u mặc có phần uể oải và trầm trệ của chiều thu sông Hương thì bỗng sét ngang trời giáng thẳng vào Đại Nội. Nhưng khi bài hát đã thật sự thoát ra khỏi tôi, nó không còn là tôi, và ấn tượng trong tôi về tiếng hát này - như của kẻ khác vậy - là một cái gì êm dịu và thân thiết bao nhiêu đối với con người. Tôi biết nói gì hơn đây ? Lấy gì để nói lên tất cả vẻ đẹp khiến lòng tôi đau đớn khi nỗi im lặng dần dần dịu đi trong khi tiếng hát ngày càng mạnh cho đến khi hoàn toàn hóa giải chính tôi. Phải, đó chính là cảm giác lạ lùng mà có thể Trung bạn tôi thường có những khi anh quên hẳn mình để hát về cuộc sống, cảm giác mà cuối cùng tôi đã nhận ra cũng là của tôi và vẫn có trong tôi; bài hát càng lên cao thì hồn tôi càng cao mãi lên, cho đến khi những nốt cao nhất dường như không chỉ xuất phát từ trong tôi mà còn vang lên từ đâu đó dưới vòm trời, còn trong những quãng lặng thì những ngọn lửa đâu đó trên mặt đất, của người lính chốt tiền tiêu, kẻ lữ hành đơn độc trên rẻo cao, cô giáo soi đường qua đồng cạn về nhà giữa đêm khuya, bếp lò người mẹ già lụi cụi nấu cơm để kịp tiễn con ra bến đò khi trời chưa hửng sáng, tất cả như ngưng cả bập bùng, lay lắt hoặc lung linh để đợi tôi, một ngọn gió, một hơi thở mới từ trong tôi. Chưa bao giờ tôi cảm thấy trong mình nguồn năng lượng kỳ vĩ đến như vậy, và chưa bao giờ năng lượng đó tự thể hiện mình mãnh liệt và chân xác đến như vậy, tự hoàn thành một cách trọn vẹn, thuần khiết đến như vậy.

Khi bài hát đã dứt, mọi người đăm đăm nhìn tôi như chưa thấy tôi bao giờ. Phút chốc im lặng này ập vào tôi - chắc hẳn cả họ nữa - còn mãnh liệt hơn nhiều so với chính bài hát, và đột nhiên tôi hiểu một cách sâu sắc rằng tất cả những gì tôi hát, cũng như mọi thứ âm nhạc - kể cả Giao hưởng số 5 của Beethoven - đều phải đi đến chung cục tất yếu là phút im lặng như thế, cái im lặng đến lượt nó tất yếu sẽ bùng ra thành tiếng vỗ tay, tiếng giậm chân, đôi khi tiếng khóc thầm và nhiều khi lại tiếng hát. Kẻ đầu tiên lên tiếng là một anh bạn luôn tự dành cho mình đặc quyền nói những lời quan trọng nhất hoặc lời cuối cùng. “Cậu hát nữa đi. Buổi tối này không chỉ của Thanh Tâm mà còn là của cậu đấy,” - anh ta nói với vẻ trịnh trọng và nghiêm túc thường có, nhưng lần đầu tiên tôi thấy trong giọng nói và cái nhìn anh không phải nét bỡn cợt hay kẻ cả mà lộ vẻ chân thành; mọi người lập tức biểu đồng tình với nỗi cảm kích tột độ nhưng cùng lúc lại hơi ngượng ngập sao đó; như thể họ không biết nên tiếp tục cư xử thế nào với tôi. Nhưng thật ra mọi chi tiết đó trôi qua trước mắt tôi như trong mơ; chỉ có hình dáng nàng nổi bật với những đường nét tràn trề ánh sáng - một thứ ánh sáng không hẳn chỉ là ánh đèn lan tỏa và như soi thấu từng chân tóc nàng: chống tay dưới cằm, mắt nửa nhìn tôi nửa không hề thấy tôi; một cái gì giống như nụ cười vẫn nguyên vẹn trên môi, vẫn nụ cười kỳ lạ không gì làm tươi hơn được cũng không gì biến dạng hay xóa nhòa được; nàng nhỏ nhẹ nhắc mọi người vỗ tay rồi chính nàng vỗ tay trước; bao giờ cũng vậy, giàu cảm xúc nhất là nàng, mẫn tiệp và tự chủ nhất cũng là nàng. Tiếng cười vang lên, ai đó lên tiếng đùa chẳng tự tin lắm rằng nàng nên hôn tôi đi, như đã từng hôn Trung vậy (chính tôi chưa thấy cảnh đó); ở trên kia Trung có biết cũng chẳng nỡ nào ghen với tôi; nghe đoạn nàng bật cười, tôi cũng cười theo, nhưng lại bắt gặp ánh mắt Hiền, em đang nhìn tôi chăm bẳm với vẻ vừa cảm động vừa như chế giễu nhưng lại buồn rười rượi, như thể vừa hả dạ vừa chán ngán và chua chát sau một vụ đồng lõa không thành với tôi. Rồi ngay sau đó những tiếng cười và trò vui vô hại và ngốc nghếch của mọi cuộc vui loại này nhanh chóng khỏa lấp cơn sóng tôi vừa tạo ra; nhưng một nỗi mệt mỏi ghê gớm như thể nhận chìm tôi xuống tận đáy sông, từ dưới đó tôi nhìn mọi người trong cuộc vui không bao giờ dứt của họ như từ một cõi khác, với tất cả nỗi thân ái, thương hại và dửng dưng của một người đã khuất.

Và như một người đã khuất, tôi cảm thấy từ phút này sẽ không thể nói, cười, hát hay đằng hắng hoặc phát ra bất cứ âm thanh nào thực sự của tôi nữa. Và lạ thay, sự im lặng mà ít phút trước tôi còn trút toàn bộ tâm lực hòng phá vỡ lúc này lại như thấm vào từng giọt máu tôi, hay đúng hơn tôi đã hóa thành sự im lặng đó; tôi đã thành cùng một thể với anh, bạn hiền vắn số của tôi, và tất cả âm thanh còn lại trong cuộc sống không còn của chúng tôi nữa, nhưng, trong thế giới của riêng mình, anh với tôi có một thứ khác lớn lao hơn rất nhiều mà mãi bây giờ tôi mới phần nào hiểu bí ẩn của nó.

Bỗng một tiếng kỳ lạ, phần như tiếng con nít ọc sữa, lại có phần như tiếng hự của kẻ hoảng loạn giật bắn người trước bóng đen của chính mình, tiếng rên cụt lủn của kẻ bất thần bị giáng một khúc củi vào gáy, phải, một tiếng như thế - như súng nổ - xuyên thủng vào thế giới của riêng tôi. Ngẩng lên tôi thấy hình như nàng vừa cắn nhằm lưỡi sao đó; má đỏ bừng, hẳn đau lắm nên nước mắt nàng trào ra. Tôi phải lấy làm lạ tại sao nghe tiếng kêu như thế mọi người vẫn bình chân như vại - chỉ lao xao tí chút nhưng một cách vui vẻ và vẫn cười -, nhưng hình như chỉ mình tôi nghe thấy tiếng ấy. Một tay bụm miệng, nàng vẫn cho mọi người thấy nụ cười dịu dàng như xin lỗi đã buộc mọi người lo lắng tới mình, tay kia nàng nhã nhặn từ chối cốc nước suối ai đó vừa đưa cho. Không hề mất vẻ đường hoàng, vẫn thoải mái, tao nhã, duyên dáng, nàng nhanh nhẹn đứng dậy, nghiêng mình nói khẽ gì đó với những người kế bên rồi lui vào buồng trong với dáng điệu như cần thu xếp gì đấy nhỏ thôi nhưng khiến nàng không yên tâm và chẳng ai giúp nàng được, cài lại móc khuy cạp váy chẳng hạn; nàng quay lại ngay đấy thôi. Chẳng có lý do gì để hoài nghi điều đó; những tiếng cười đôn hậu và vô tâm tiễn chân nàng; nhưng có cả một cái nhìn đau đáu hướng theo nàng, cái nhìn của Hiền; vị tất từng ấy người có ai hiểu cái nhìn ấy ? Dường như trong khoảnh khắc em chỉ muốn xô ghế chạy thốc vào với mẹ, nhưng cũng có thể em sẽ bất thần ném choang bất cứ vật gì trong tay xuống đất rồi ôm riệt đầu thét một tiếng váng óc. Nhưng cảm giác đó chỉ ập đến với tôi như một tia chớp: kìa em đã sửa thế ngồi, tiếp tục dùng thìa xắn bánh ngọt và điềm đạm trả lời người lớn: Không cần đâu bác ạ; mẹ cháu ra ngay đấy thôi ! Một trong những bạn gái thân nhất của nàng nhìn tôi đăm đăm; không hiểu có ánh trách móc hay dò xét trong cái nhìn của chị không; nhưng cái nhìn đó - cũng như cái nhìn con trẻ - xoáy vào lòng tôi.

Hình như chàng muốn nói thêm gì đó, nhưng chàng chỉ im lặng chú mục vào một điểm ở rất xa, cũng có thể chàng không thấy gì.

Mấy ngày sau, khi đã vào Nam, tôi được tin nàng ngã dập đầu vào cọc mùng. Ai nấy đều ngỡ ngàng cứ như nghe một chuyện đùa kém cỏi và không tế nhị chút nào vậy.

Cơn nguy kịch đã qua; nàng vẫn tỉnh táo và mỉm cười khi thấy họ nơi ngưỡng cửa, có điều chẳng hiểu sao nàng không nói được nữa, dù các bác sĩ quả quyết nàng không bị tổn thương phần mềm nào có thễ dẫn đến điều đó. Nhưng điều đáng nói hơn là khi các bạn chuẩn bị ra về, nàng giữ riệt tay họ ; và chỉ khi đó như thể lần đầu tiên họ thấy nàng khóc. Nước mắt chẳng mấy chốc ướt đầm cả khăn trải giường; cả đời họ chưa thấy ai khóc nhiều đến như vậy. Mặc dù con gái hầu như không rời nàng nửa bước, chu đáo, ý tứ và dịu dàng như người lớn, nàng có vẻ căng thẳng, thẫn thờ là lạ khi giáp mặt con, nghiêm trang và đằm thắm một cách hơi khác thường mỗi khi cố nói điều gì với con. Ngược lại, Hiền đối với mẹ cũng gần như người chị ân hận đã đánh em mình quá đau, hay người vợ trìu mến với gã chồng vũ phu luôn đánh đập nàng nhưng lúc này sắp sửa lâm chung. Họ quyết định thay phiên nhau túc trực bên nàng, và chỉ khi nàng đã thiếp đi yên lành dưới tay quạt của họ, Hiền mới nhỏ nhẻ kể rằng đêm trước khi xảy ra tai nạn, không hiểu sao nàng gần như lên cơn động kinh. Sợ nàng thức giấc, và hiểu rằng đây không phải câu chuyện có thể nghe hay nói trong vòng mười lăm phút, họ để một người ở lại rồi dẫn em vào căn tin bệnh viện. Gặng hỏi lần hồi họ mới biết đó không phải lần đầu tiên; không chỉ một lần Hiền bắt gặp trong giường mẹ những chiếc áo gối ướt đầm, nhàu nhĩ như ruột lợn và đầy những dấu răng. Lại có một hôm Hiền đi học về sớm, bỗng dưng em lại đi ngả sau và nghe tiếng mẹ khóc trong buồng tắm lẫn trong tiếng nước rào rào tràn ra khỏi hồ. Nhưng mấy hôm sau buổi sinh nhật đáng nhớ đó nàng mới thật sự khác lạ; đêm nào nàng cũng hầu thức trắng nhưng lại như người mộng du; khiến Hiền cũng hầu như không ngủ, vừa chợp mắt đã lập tức giật mình tỉnh như sáo dù chỉ nghe tiếng mẹ thở dài ngoài cửa sổ chẳng khác gì ngay đầu giường em. Có một đêm như thế, hồi lâu không nghe thấy gì nữa, em cứ tưởng mẹ đã rời chỗ đó, nhưng rồi chợt nghe mẹ khe khẽ hát. Em chỉ nghe trọn câu đầu Một em nhớ đôi bạn chung tình, sau đó thì ngắc ngứ, tiếng được tiếng mất trong những làn gió chớm thu lùa qua hàng hiên. Em chưa hề nghe mẹ hát bài quan họ ấy, nhưng em luôn có cảm giác mẹ sinh ra để hát chính những bài hát ấy. Từng chữ một, bài hát tan tác trong gió như những cánh hoa khô nhưng thấm sâu vào lòng em như những giọt nước mắt chính em cố nuốt ngược vào trong không chỉ đêm này hoặc đêm hôm qua.

Mọi người hiểu đúng ra họ không bao giờ được biết những chuyện ấy, nhưng có lẽ điều đó cũng tốt, bởi bây giờ họ có thể ôm chặt em vào lòng mà an ủi rằng em có thể và cần phải tự hào về bố mẹ em, khuyên nhủ em rằng hơn lúc nào hết mẹ cần tình yêu và sự cảm thông của em và tất cả mọi người, rằng những người thân yêu không bao giờ bỏ mặc mẹ con em trong những ngày này, và em cần độ lượng hơn với mẹ, cần dũng cảm hơn, cần dũng cảm như mẹ.

Ba tháng sau nàng dần dần hồi phục được tiếng nói; tôi thấy nàng một lần nơi hiên nhà, nàng ngồi khẽ đung đưa người trong ghế mây đọc một cuốn sách dày bìa da, hình như là Kinh Thi mà tôi đã thấy trên giá sách của nàng. Chưa bao giờ tôi thấy nàng đẹp một cách não nùng như vậy, mong manh như cô gái nhỏ trong bộ đồ mặc nhà bằng vải nhẹ với những bông hoa màu nõn chuối và da trời. Trời lúc ấy lặng gió, nhưng không hiểu sao bóng nàng in trên bức tường vàng ruộm nắng chiều dường như rung rinh; khi nàng khoan thai ngẩng lên như thể nghe tiếng ai gọi, tôi lật đật giấu mình sau cọc rào, mặc dù tôi hoàn toàn không muốn thế; sau một thoáng dường như phân vân không biết nên quay về hướng nào, nàng bỗng xếp sách đứng dậy, vẻ dáo dác như đang tìm ai - chẳng hiểu sao dáng điệu nàng rất giống một người mù, cũng có thể nàng bị quáng mắt vì ngược nắng. Bằng dáng điệu đó nàng ngập ngừng giây lát rồi bước thẳng về phía góc rào nơi tôi đứng; bỗng mặt nàng ngời lên một nỗi hân hoan dịu dàng và hết sức trẻ thơ, như thể vừa tìm thấy một cuộc sống mới; miệng nàng mấp máy như muốn gọi, thế là tôi vùng chạy mà mãi khi ra tới bến xe mới lờ mờ hiểu không phải nàng trông thấy hay cảm thấy tôi, mà nàng nghe thấy hương thơm vòng hoa cam trên tay tôi, mà tôi tin sẽ mang lại cho nàng niềm vui.

Chàng nín lặng rất lâu, rồi bỗng đứng dậy bước ra bao lơn nhìn về phía những mái ngói đổ dài xuống bến sông vốn đã đỏ lại càng đỏ như đồng dưới ánh tà dương. Sống mũi, gờ trán, gò má chàng đỏ rực như lửa trong ánh nắng cuối cùng ấy, nhưng mắt chàng ướt đẫm. Trong gió vẳng lại mùi khét nhà ai đốt lá trong vườn. Tôi nhè nhẹ đến gần, quỳ xuống, ấp bàn tay buông thõng của chàng vào trán tôi. Tôi sẽ khuyên chàng trở lại với Thanh Tâm, để nói những gì chàng còn thấy cần nói, làm những gì chàng nên làm như một con người. Nhưng trước tiên, tôi phải làm gì đó để giúp chàng qua nỗi đau này và bắt đầu một cuộc sống mới.

Trần Tiễn Cao Đăng

Họa mi

Viết cách đây mười mấy năm, vừa khai quật lại và đăng ở Một thế giới. Một truyện khá tiêu biểu cho cái thời kỳ có thể tạm gọi là "hiện thực nghiêm ngặt" của tôi. Một thời "trong sáng và thơ dại", hãy còn tin một số thứ mà nay không tin.

- Họa mi ơi, để cho người lính ngủ một chút !

                         (Một bài hát Nga)

- Con người cần hai năm để học nói và cần sáu mươi năm để học cách im lặng.

                        (rút từ “Đaghextan của tôi”)

                                   

                       

Một bận vào một buổi chiều êm ả tôi ngồi cùng Thụ Nhân và chúng tôi trò chuyện với nhau. Gió bỗng đâu rào rạt qua rặng dừa bụi trúc buộc chúng tôi phải ngừng lời để nghe, nhưng chẳng mấy chốc gió lặng, tuy thế đối với tôi đấy là chính những ngọn cây, sau giây lát ngắn ngủi phấn chấn hay bốc đồng, đã dứt khoát quay lại với im lặng. Dù sao đi nữa, im lặng mới này khác với im lặng trước khi gió nổi, và một cảm giác cô tịch lạ lùng khiến chúng tôi còn lặng im thêm hồi lâu. Nắng chếch từ dưới sân lên thềm, và chỉ khi nhận thấy tôi nhìn chàng chăm chú, chàng mới khẽ nói:

Có phải rằng đôi khi, về cuộc sống, sự im lặng có giá trị và chân xác hơn bất kỳ thứ âm thanh nào, dù cho là tiếng nói từ đáy lòng bạn không?

Tôi sẽ kể câu chuyện này, chuyện của chính tôi.

Loan có nhớ Thanh Tâm không ? Tôi đã giới thiệu nàng với bạn trong đám cưới con trai thầy chúng ta, tháng mười một năm 1994... Loan đã trầm trồ: người đâu mà đẹp, mà tinh tế và dịu dàng đến vậy; Loan nhớ không?

Loan đã nói: người như vậy thì ngay phụ nữ như em cũng phải mềm lòng... Tôi không định nói về vẻ đẹp bên ngoài của nàng đâu... Loan hẳn cũng nhận thấy, điều gây ấn tượng mạnh nhất không phải cái nhan sắc mặn mà ấy - dù nó đáng được nói đến lắm -, mà là cái gì đó hoàn mỹ hơn, thuần khiết hơn ẩn chứa bên trong, thu hút mà không khiến bạn sợ, sâu thẳm, mơ hồ nhưng gần gụi và khả giác cũng như ánh sáng mặt trời và không khí, cái ta gọi là tâm hồn.

Hiển nhiên, tôi yêu nàng. Ngay cả khi gặp lại nàng mười mấy năm sau khi tốt nghiệp khóa tại chức, dù biết nàng đã có chồng, ba mặt con, cả trai lẫn gái, tôi vẫn yêu nàng. Loan tự hỏi tại sao bạn chưa bao giờ biết điều đó, phải không ? Đó là điều thiêng liêng với tôi; chính tôi chưa bao giờ đủ can đảm bước hẳn vào đó, dù chỉ nói với nàng trong mơ. Quả thật, dù thường xuyên và lắm lúc da diết nghĩ đến nàng, tôi chưa bao giờ mơ thấy nàng. Tuy thế, tôi tự dành cho mình quyền quan tâm đến sức khỏe, bình an, cha mẹ, đời sống, hạnh phúc riêng của nàng.

Tôi sung sướng dù chỉ đóng vai người quan tâm tới nàng. Tôi quyết gặp bằng được chồng của nàng. Không, tôi chẳng định làm gì đâu... Tôi chỉ muốn biết, làm thế nào một kỹ sư lâm nghiệp mới quen ba tháng có thể trở thành người yêu, hơn thế thành chồng của nàng mà hẳn nàng hết mực yêu thương. Nếu để ý, bạn sẽ thấy tôi cười nhạt mấy lần và làm như không nghe thấy gì trong khi xung quanh người ta lao nhao về anh chồng lẽ ra phải có mặt lúc này, để thêm phần rạng rỡ cho nàng... Mà cũng có thể thực sự tôi không nghe thấy gì; tôi không thể tin bất cứ lời nào, chừng nào chính tôi chưa bị chinh phục bởi con người đó, nếu y đã có thể chinh phục nàng không bằng gì khác ngoài chính con người y.

Nhân một lúc ngẫu nhiên ngồi bên nàng, tôi xin phép đến thăm gia đình, làm quen với chồng nàng ; tôi nhấn mạnh, tôi quan tâm đến anh ta như một người bạn, bởi chồng của nàng không thể không là bạn tôi. Hoàn toàn thoải mái, không giấu niềm tự hào, cả một chút ranh mãnh, một thoáng thú vị và dò xét trong ánh mắt, nàng vui vẻ chấp nhận đề nghị này.

Sau đó tôi gặp anh ta mấy lần nữa, đầu tiên trong những dịp hầu như tình cờ, nhưng về sau do chính anh ta mời tôi. Và rồi, bạn có biết tôi đã học được điều gì không ?

Đó là một nhà thơ.

Vâng, mặc dù không làm thơ, anh thực sự là nhà thơ. Cũng như tôi, nhưng thuần khiết và mạnh mẽ hơn tôi nhiều. Trung không thuộc loại người dễ nhận ra trong đám đông, nhưng ở anh có nụ cười, vâng, chỉ nụ cười ấy thôi, vừa trẻ con vừa bao dung, vừa bí ẩn vừa chân thành làm bạn không thể quên; qua đó ta thấy rõ sự trong sáng, giản dị và nhân hậu - rất hiển nhiên - của tâm hồn anh. Không dễ có thiện cảm với anh ngay từ đầu nếu chỉ nói chuyện, bởi anh hoàn toàn không biết nói chuyện; nhưng có một lần, khi đến nhà hai vợ chồng, tôi thấy anh đang xoay trần đóng kệ sách; chẳng nói gì nhiều, tôi xắn tay áo phụ anh một tay. Dù thật ra chẳng cần đến tôi lắm, anh lặng lẽ nhận sự tiếp sức của tôi, ôn tồn chỉ bảo những khi tôi tỏ ra vụng về. Mãi xế trưa mới tạm gọi đã xong việc; hai chúng tôi - cởi trần ngang thắt lưng - ra bể nước mưa sau nhà mặc sức xối từ đầu xuống chân; chỉ chừng đó anh mới cười ha hả, chúng tôi té nước vào nhau và vật tay với nhau; tuy nhỏ người nhưng anh khỏe hơn tôi.

Nhưng, sự thực là bấy nhiêu hoàn toàn chưa đủ để thuyết phục tôi rằng anh xứng với tình yêu của nàng hơn mọi kẻ khác; mặc cho tất cả thiện cảm có thể có với anh qua mấy lần gặp đó, tôi vẫn không thể nào thấy anh là người mà đáng lẽ đời phải trao cho nàng. Và thế là, thay vì sung sướng cho nàng, một nỗi nuối tiếc khôn tả chẳng những không dịu đi chút nào mà ngày càng lớn lên và làm nhói đau lòng tôi. Tuy nhiên, những lúc hiếm hoi bình tâm lại, tôi cố tỉnh táo và nghiêm khắc tự vấn mà hiểu rằng tôi không tiếc cho nàng hay bất cứ ai khác mà cho tôi, mình tôi mà thôi. Điều đó có xứng đáng với tình yêu không ? Hạnh phúc của nàng có thực sự là quan trọng nhất với tôi không ? Con người đó, củ mỉ và chân thật như cục đất, rắn rỏi chở che nhưng khô khan như vỏ cây, anh đã trọn vẹn thành người nàng yêu chỉ qua một bài hát.

Phải, chỉ một bài hát. “Tình ca”, một bài quá quen thuộc; nhưng khác với trước kia, tôi đã nghe chính anh hát bài ấy. Chẳng biết đã bao giờ trong đời bạn nghe một người hát như vậy không ? Đã bao giờ, khi nghe ai đó hát, tự dưng bạn cảm thấy trong máu thịt mình, tận đáy lòng mình rằng đấy chính là người có thể lạnh nhạt không chào bạn nhưng lúc cùng nguy cực biến sẽ hy sinh mạng sống không chút đắn đo để cứu bạn ? Cũng không hẳn thế nữa... Đó là tiếng hát làm chúng ta đau nhói vì như thể lần đầu tiên rứt ra và vút lên từ phần sâu thẳm nhất của chính chúng ta, tình yêu thuần khiết và lớn lao nhất của chúng ta, toàn bộ vẻ đẹp và sự phong phú của thế giới; trước tiếng hát đó ta cảm thấy bình thường và giản dị xiết bao khi chết cho người ta yêu, cho điều thiện và cái Đẹp mà ta tin, cho cuộc sống dù biết nó xiết bao gần gũi cái chết. Nàng đã nghe anh hát như thế, một lần duy nhất, cũng là bài duy nhất anh có thể hát như thế, trong một nhà khách tuềnh toàng lợp tôn trên cao nguyên, bài hát trong giây lát sống thay cho con người anh, qua đó kẻ chưa bao giờ gặp sẽ hiểu thấu lòng anh và biết cả cuộc đời anh; nỗi khắc khoải, sự cô đơn, những ước mơ cao vời, tình yêu vô hạn đối với bầu trời, những đàn chim bay qua cánh đồng quê anh, những dòng sông, mái nhà, muông thú và rừng núi. Đó chỉ có thể là người trong khoảnh khắc tuyệt vọng nhất hay hạnh phúc nhất, người đang chết và kẻ vừa sống lại lần đầu tiên và cuối cùng tha thiết gọi toàn thế giới; sự im lặng của bao nhiêu tháng năm và miền đất đã qua hay đang chờ trước mặt đều vỡ òa trong tiếng gọi ấy, bạn thấy mình trong tiếng gọi, là kẻ được gọi, là kẻ gọi, là tất cả những gì tiếng gọi hướng tới. Rất hiếm khi anh hát được như vậy, nhưng tối họp mặt bạn cùng khóa ở nhà nàng, anh đã hát, đúng lúc bất ngờ nhất, khi mọi người - chắc hẳn trừ nàng ra - hầu như đã mất hết hy vọng, đã bắt đầu chán cái trò nửa đùa nửa thật nài nỉ anh, tuy vậy nỗi hào hứng và nhiệt tình chờ đợi chưa tắt hẳn trong họ; và chỉ cần anh đứng lên, khẽ hắng giọng trìu mến nhìn mọi người thì như có làn gió từ vùng đất lành nào đột ngột thổi đến vậy; mọi người lặng ngắt, cảm thấy cái gì đó mãnh liệt, xuyên suốt, tràn ngập đang bắt đầu. Tôi sẽ không kể thêm lần nữa anh đã hát ra sao. Nhưng tôi thấy, như giọt mưa đầu tiên mấp mé chực rơi xuống từ mép lá, lệ rân rấn trong mắt nàng qua mấy tiếng nói nhau nghìn lời qua đôi mắt xanh ; khi anh hát xong, nỗi xúc động và nhiệt thành của cử tọa đã lắng xuống, mắt nàng vẫn rơm rớm như thế, nhưng mặt nàng ngời sáng như có nắng hè chiếu qua; một tay chìa cho anh cốc nước, tay kia chậm rãi miết giọt mồ hôi rịn từ thái dương anh như hơi nước tụ trên mặt kính; ta có cảm giác nàng sắp sửa hôn anh một cách nồng thắm và tự nhiên nhất, như một phụ nữ quyết liệt và hướng ngoại hơn sẽ làm, nhưng mọi đường gân thớ thịt nàng như ngưng đọng và căng lên nỗi khao khát vươn tới nụ hôn đó; nàng cố tình nói to bằng giọng hoan hỉ, rành rọt, vui vẻ, nhưng không nén nổi âm sắc run run gần như tiếng rạn khẽ của bóng đèn dầu quá mỏng vậy: “Uống đi, người lính trẻ của em!” - nàng thường gọi anh là “người lính trẻ”, nàng mặc nhiên coi những chuyến công tác lên vùng cao của anh là những cuộc hành quân như bố nàng ngày xưa, và -phải, tôi đã thấy- không biết anh đã nghe nàng gọi thế bao nhiêu lần và có phải lần nào cũng thế chăng: nghe nàng gọi, anh ngẩng nhìn nàng trìu mến và đắm đuối vô hạn, như thể biết nghe nàng gọi thế lần này nữa là hết, cười rạng rỡ nhưng mắt ngấn lệ; bạn như cảm thấy được cái nóng và vị mặn của nước mắt đó, thứ nước mắt đặc sệt của người lính; chính lúc đó tôi mới thực sự hiểu Tình yêu nào kết hợp hai con người này.

Nếu Loan là tôi, bạn sẽ nhớ suốt đời khoảnh khắc đó, khoảnh khắc duy nhất, mãi mãi và cuối cùng tôi được sung sướng thấy họ hạnh phúc, lần cuối cùng tôi thấy họ bên nhau, cả hai người... Ba tháng sau, đúng thế, ba tháng sau, từ Hà Nội nghe tin chồng nàng chết, tôi sững sờ đến mức không còn đủ sức gọi dây nói hay gửi điện chia buồn với nàng.

Tôi không thể bỏ ngang công việc về dự đám tang; hơn nữa quan hệ cá nhân giữa tôi với Trung chưa đủ để tôi làm thế. Nhưng tôi đã sống những ngày nặng nề nhất, thấy mình có lỗi trong bất hạnh này của nàng... Yêu thiên nhiên như chính mình, anh chết khi tay không đương đầu với một bọn vô lại chém người giữa phố, ngã xuống như một người lính, trong bộ thường phục của kẻ đến trường đón con tan học về. Không ai có thể trách anh chết như vậy - không ai có quyền bình phẩm hay tranh biện về cái chết như vậy -; nhưng điều duy nhất đáng kể còn lại, đối với tôi, đó là làm cách nào nàng sẽ sống qua cơn đau này.

Mãi đến lễ thất tuần tôi mới thu xếp được dăm ngày về thăm nàng. Hơn tháng trời dãi nắng trên những cánh đồng miền Nam, trong tôi dần dần thành hình một ước muốn, một quyết định mãnh liệt: tôi sẽ làm hết sức mình để giúp nàng hóa giải dù chỉ một phần nỗi đau đó; tôi sẽ làm việc đó bằng trọn tâm hồn và niềm tin của tôi. Thật ra ban đầu nó chỉ là một ước muốn nung nấu tôi và khiến lòng tôi nặng trĩu như một cái gì tôi phải làm, việc hệ trọng nhất và duy nhất tôi phải làm lúc này, nhưng tôi chưa hề khởi sự và vẫn chưa biết khởi sự như thế nào. Tuy nhiên, hai ngày trước khi lên tàu, một biến cố bất ngờ đã lay chuyển toàn bộ con người tôi.

Bạn tôi, nhân viên kế toán, một người bé nhỏ, cóc cáy, lành như đất, không bao giờ giận ai, chẳng có gì đặc biệt ngoài mấy câu vọng cổ tặng bạn hiền nơi xa về, bạn tôi, vì một va chạm vô lý với tên súc sinh nào đó trong cơ quan, bị hắn đánh dập mũi ngay trong nhà mình, trước mặt vợ con. Ba ngày sau anh tự sát. Anh chết mà dường như chưa kịp để lại gì cho đời ngoài những đứa con suốt đời không quên nỗi nhục của bố chúng, một người vợ chừng nào còn sống còn hổ thẹn và ngao ngán vì cái chết của chồng mỗi khi có ai hoặc điều gì gợi lại nó. Nhưng phải đâu chỉ có thế? Cái còn lại trong tôi từ con người đó là những câu vọng cổ mùi mẫn và buồn tê tái mà anh chỉ bật ra khi đã say mềm rồi sau đó, khi mỗi người góp một lời châm chọc vẻ ngờ nghệch cả tin của anh - bao giờ cũng vậy - thì anh chỉ biết khóc ti tỉ rồi gục đầu xuống bàn ngủ vùi như đứa con nít, như một kẻ kiệt sức vì nỗi nhớ cố hương. Hẳn không cần lý giải điều gì đã đến với tôi; chỉ biết từ sự sống và cái chết của hai người - cả hai là bạn tôi -, tôi thấy một tâm hồn duy nhất trong sáng, nhân hậu và quả cảm; trước đó, ước muốn làm một cái gì cho Thanh Tâm mãnh liệt nhưng vô định hình và nhấn chìm tôi như sóng giữa đại dương, bây giờ nó đã tuôn thành dòng và hướng toàn bộ năng lượng mình vào một đích duy nhất; giờ đây tôi biết đó là việc tôi SẼ làm, SẼ hoàn thành, còn việc đó là gì và hoàn thành như thế nào, với tôi không đáng bận lòng nữa.

Có hình dung được tôi đến với nàng với một tâm nguyện thế nào, bạn mới hiểu cảm xúc của tôi khi chợt nhận ra tất cả điều đó đều vô nghĩa, như ngọn nến thắp ngoài trời giữa trưa vậy. Nàng là người đàn bà kỳ lạ; mà không, nàng chẳng kỳ lạ, chỉ bởi tôi cứ tưởng đã biết hết nàng mà thôi.

Bạn có biết rằng trong mắt tôi, tận đáy lòng tôi, nàng là hiện thân của nữ tính thuần khiết - có thể nàng không hẳn là hiện thân những gì tốt đẹp nhất, như thế là đòi hỏi quá nhiều ở nàng -, nhưng, tôi tin tưởng mãnh liệt rằng nàng đang sống với nỗi đau này bằng mọi đức tính có thể và phải có ở con người; tôi tin nàng đủ sức giữ thái độ bình tĩnh nhất, tôi tin nàng có khả năng định thần và xử sự như một kẻ minh triết có chiều sâu tâm linh và tầm cao của trí huệ, mặc dù, cũng như tình yêu của nàng mênh mông hơn mọi kẻ khác, nỗi đau này đối với nàng dữ dội và lớn lao hơn với bất cứ ai khác, cho nên, để có thể chịu đựng, đứng vững và vượt qua, nàng càng phải nỗ lực lớn lao xiết bao; trong cuộc đấu tranh ấy nàng có cô đơn không, có lúc nào nàng cần sự giúp đỡ của ai đó như tôi không ? Tim tôi thắt lại khi nghĩ tới điều đó, suốt mấy trăm cây số trên tàu trong tôi chỉ có một ý nghĩ đó.

Những vạt nắng cuối cùng đang từ từ dâng lên ngọn cây bạch đàn bên kia đường; và khi chàng ngừng nói, tôi cảm thấy những lá cành bạch đàn nhạy cảm và thanh tao kia đang sung sướng với ánh nắng cuối cùng này mà chúng là một bộ phận. Đồng thời tôi nhận thấy những hồi ức mãnh liệt đang khiến chàng đau đớn; sau một lúc, tôi khẽ nắm bàn tay dài mảnh như tay thiếu nữ của chàng.

Mãi bây giờ, nhiều kẻ tôi gặp vẫn không sao hiểu nổi Thanh Tâm những ngày đó, dẫu họ vẫn một mực yêu quý nàng và không mảy may ngờ vực sự thủy chung của nàng. Còn tôi có thể nói gì với họ về nàng đây ? Bạn có hình dung được người đàn bà không nhỏ lấy một giọt nước mắt cả trong lẫn sau đám tang chồng - người mà ai cũng biết nàng rất yêu thương không ? Nhưng mấy chữ “không nhỏ một giọt nước mắt” chẳng nói được bao nhiêu về những gì ta có thể cảm nhận... Có lẽ tôi phải gọi đó là sự vắng mặt hoàn toàn, tuyệt đối, không thể hiểu khác của bất cứ cái gì ta thường hiểu và gọi là đau đớn, u buồn, phiền não, tuyệt vọng...; nhưng hơn thế, vắng bóng cả cái gọi là sự im lặng dù là do quên đi, chấp nhận hay căng thẳng vượt qua những cái đó. Những ai dự lễ thất tuần không cách nào quên nổi nụ cười bình thản và hoàn toàn tự tin - không, phải nói là ung dung, quá tự tại ung dung - của nàng khi ra tận cửa đón họ, như thể họ đến ăn mừng tân gia hay đầy tháng con đầu lòng của nàng; nụ cười đó - mà nàng nở như hoa trong nắng hè không cần nỗ lực nào hết - thay vì làm họ an lòng rằng nàng vẫn sống vững vàng lại khiến họ đau nhói. Họ tránh nhìn thẳng vào nàng và tự dưng đều có một cớ nào đó để lần lượt ra đi, bỏ lại căn nhà đầy ắp thức ăn không ai đụng tới, còn nàng vẫn tự nhiên bảo tôi cùng ăn với lũ trẻ, như thể tôi với mẹ con nàng đang đi chơi dã ngoại vậy.

Dẫu vậy trong sự bình an của nàng, tôi cảm thấy gì đó bất an, khó nói, khó nhận ra lắm, nhưng có thật, gần như cảm giác về sự bình an của người diễn viên đi dây, sự bình an mong manh, không thật, không gắn với cuộc sống thật; theo lẽ thường người ta không thể hay không nên mạnh mẽ và tự tại đến như vậy. Bạn có thể cứng cỏi, điềm tĩnh, đường hoàng ngay trong những ngày tang tóc bi thương nhất, bạn có thể không nhỏ một giọt nước mắt cho người mình hết mực yêu thương, nhưng dẫu sao... bạn không thể và không có quyền thư thái, kiêu hãnh, cao vời và độ lượng đến thế, với tất cả người xung quanh, tất cả những ai đến bày tỏ lòng thương xót, lân mẫn và cảm thông, dường như họ là những kẻ không thực sự biết, chưa hề biết thật ra con người - trong đó có chồng nàng - sống là hơn hay chết là hơn và đúng ra nên chúc mừng cho cái chết của Trung và sự góa bụa của nàng hơn là tỏ vẻ nghiêm trọng, bi thiết hay tiếc nuối, như bất cứ ai vẫn làm khi đến đọc hoặc nghe bài ai điếu, trong đó dĩ nhiên có tôi.

Tôi không có mặt ở đám tang, dù vậy không hẳn chỉ qua lời người khác tôi mới có thể hình dung người ta không xa lánh nàng, nhưng cũng không ai trong các phụ nữ thực sự thấy cần ôm ấp, vỗ về, an ủi nàng; họ chân thành nhưng rụt rè nắm tay nàng, tuy vậy điều hết sức rõ ràng là sức mạnh của họ chẳng cần thiết chút nào với nàng; ngược lại, chính họ mới yên lòng hơn khi cảm thấy trong nắm tay nàng một tâm hồn chị em như họ đã biết, thân quen và gần gũi với họ, đầy sức mạnh cảm thông, khích lệ và chở che họ. Còn cánh đàn ông nói chung khó nói điều gì với nàng; thậm chí không thể nhìn lâu vào mắt nàng, dù vậy không ai, cả những tay buông tuồng nhất, dám thốt lên dù một cách bóng gió xa xôi nhất chẳng hạn nàng không biết đau khổ bởi chồng nàng chết, nàng không bất ngờ về cái chết đó. Thế nhưng, điều đó không có nghĩa là trong chúng tôi, những người đàn ông, không có cùng một câu hỏi chẳng ai thốt ra.

(còn tiếp)

Máu vãi: Mộng du

Mẹ, con sẽ không ở lại với mẹ chứ? - y nói.

Chúng tôi nghe câu ấy ở khắp nơi. Nó râm ran trong cỏ, âm âm từ đâu đó dâng lên, hình như từ rễ cây. Quý vị biết đó, chúng tôi có trang trại lớn ở Bắc cực, vĩ độ 65. Ở đó rất ấm áp; chúng tôi trồng cỏ, chăn thả bò quanh năm. Ngựa, chúng tôi cũng dẫn đến đó. Mỗi khi cái mõm chúng rứt một búi cỏ, cái câu ấy lại đưa lên cao hơn một chút. Chừng nửa cung, chắc vậy.

Tôi nghe câu ấy ở khắp nơi. Anh biết đấy, mỗi ngày tôi phải lặn qua mười ba lớp bùn. Dường như ở đâu bùn cũng nói vào tai tôi. Giữa vô số những lời vô ngôn của bùn, tôi luôn nghe rõ câu ấy. Tóc tôi thì dài, nhiều lúc tôi bất giác gạt món tóc hai bên má, như để thấy rõ hơn người nói.

Như đã nói, Bắc cực rất ấm. Mỗi năm có ba tháng mặt trời không lặn; mặt đất nóng như gạch nung. Cuối mùa đông, chúng tôi xẻ những núi băng trôi từ xích đạo lên thành từng tảng chừng 15-20 mét khối rồi ủ trong hầm lạnh. Trước khi mặt trời lên thiên đỉnh và đạt mức nóng nhất, chúng tôi xếp những tảng băng đó vào chính giữa những bồn tắm khổng lồ bằng gỗ tuyết tùng đường kính trên 50 mét, bên trong không có nước. Khi mặt trời mọc - vầng mặt trời mở đầu cho ba tháng không đêm -, chúng tôi làm lễ tạ ơn rồi cởi hết áo quần và một, hai, ba – ùa vào bồn. Mặt trời càng lên, nhiệt độ càng tăng, băng bắt đầu chảy, thu nhỏ dần, các bồn bắt đầu có nước. Cảm giác thật thú vị khi nước đá tan lạnh ngắt ấm dần lên quanh ta, nóng dần lên, nóng rẫy, sau một lát thì bốc hơi hết.

Dưới tầng bùn thứ tám là nơi ở của những người trồng cây và sống trên cây. Từ đầu mút những cành cao nhất của cây, tôi thường rơi mất ba tiếng đồng hồ mới xuống tới mặt đất. Trong quãng đường - thời gian này, nắng hoặc gió hoặc cả hai đã kịp làm khô bùn hầu như trên mọi bộ phận của cơ thể tôi. Những con chó nằm sưởi nắng ở đầu cành thường nhạy cảm với sự rơi của tôi nhất: chúng sủa váng lên, có con cong đuôi chạy tót về sân nhà chỗ chạc ba, nơi mấy đứa trẻ đang chơi, vừa chạy vừa ngoái đầu lại và vẫn không ngừng sủa, như muốn nói: Cứ đợi đấy! Dĩ nhiên là tôi không đợi được; tôi đang rơi mà - tuy không nhanh lắm, vì những luồng khí đối lưu từ phía dưới dâng lên rất mãnh liệt. Tôi kịp thấy những đứa trẻ đang chơi kia lớn lên mỗi lần tôi rơi qua: lông ở từng phần trên người chúng dày lên, một số bộ phận trên người chúng to lên và nống ra ngoài, áo quần chúng dài ra, khoảnh sân chúng chơi - với lớp vỏ cây được bào nhẵn và đánh véc ni bóng - ngày một hẹp lại.

Nắng trên bờm ngựa rất chói, nhất là sau khi chúng tắm. Nước chói chang trên bờm chúng bốc hơi quá nhanh, nên chúng tôi thường không bỏ qua khoảnh khắc ấy, như một lằn chớp bị hãm chậm. Chúng tôi dùng bàn chải bằng vàng để chải lông ngựa. Ánh vàng càng làm nổi hơn sắc trắng của lông. Thỉnh thoảng lông ngựa trở nên quá chói, chúng tôi lại xén bớt. Chỗ lông xén ấy, chúng tôi rải đều trong một cái hộp nông, không đậy nắp. Ban đêm, phía trên hộp là một quầng sáng trắng mơ hồ; có thể để đầu giường làm đèn ngủ nếu muốn. Trong 25 phần trăm trường hợp, một thứ khí bí ẩn tỏa ra từ lông sẽ làm bạn ngạt thở mà chết. Cho nên, với những ai dùng lông ngựa làm đèn ngủ, mỗi khi chia tay (đặc biệt là ban đêm), thay vì nói “Hẹn gặp lại” hay “Chúc ngủ ngon”, chúng tôi nói “Vĩnh biệt nhé.” Trước khi đi ngủ, họ thắp nến và là những người đáng yêu.

Dưới tầng bùn thứ sáu, bầu không khí có độ biến thiên rất lớn về mật độ. Có những chỗ ta cảm thấy rõ lực cản của không khí, giống như lực cản của nước khi ta lặn xuống chỗ sâu trong bể bơi. Có những chỗ bầu không khí ấy sền sệt và ta chỉ có thể ngập vào từ từ, xuyên qua một cách chậm chạp như vào một thứ cát lún. Có những chỗ không khí đặc và nhẹ như một tảng bọt xốp, ta có thể dễ dàng dùng tay hoặc vai gạt sang một bên, dù nó rất lớn. Có những chỗ không khí rắn như một khối kim cương, và với tốc độ di chuyển của tôi, va chạm với chúng thật khủng khiếp. Sau mỗi va chạm như vậy, tôi ngất đi. Đúng hơn, tôi chỉ bị choáng trong khoảnh khắc, chừng một giây, hay hơn một chút; tôi không chằc. Nhưng trong mọi trường hợp, tôi hầu như ngay lập tức tỉnh lại và tiếp tục cảm nhận được thế giới, để nhìn thấy hậu quả của cú va chạm này. Dù kiến thức y học và giải phẫu học của tôi chỉ ở mức sơ đẳng, tôi cũng biết rằng với tốc độ bay của tôi vào thời điểm va chạm và độ rắn của vật thể mà tôi va chạm, chí ít tôi cũng phải toác sọ và đáng lẽ đã chết. Nhưng bây giờ tôi nhìn thấy và lập tức hiểu rằng chính tại thời điểm và vị trí chỏm đầu tôi tiếp xúc đầu tiên với bề mặt rắn của không khí, một con người khác giống hệt tôi, hay một phiên bản khác của tôi, hoàn chỉnh, trọn vẹn, liền bắn vọt ra, lao vút vào không trung theo phương vuông góc với hướng bay ban đầu của tôi, về bên trái. Tốc độ bay của người hay vật thể này, như tôi đã nói, chắc chắn rất lớn, bởi khi màn sương che mắt tôi do cơn choáng đã tan hết, tôi chỉ kịp nhận ra rằng cô ta đã mãi tít xa, chỉ còn nhỉnh hơn con ruồi. Tôi chỉ kịp thấy hai bím tóc ngắn của cô ta - như của tôi - giang thẳng hai bên đầu như đôi cánh, mặc lực cản không khí, và cô ấy đang ngoái lại nhìn tôi.

Bao nhiêu lần tôi va chạm với những vùng không khí rắn là bấy nhiêu lần từ đó bắn ra những con người giống hệt tôi. Một số mặc áo quần như tôi hoặc khác tôi, một số trần truồng. Một số tết bím hai bên như tôi, một số tóc cắt ngắn, vài người trọc đầu, một số tóc thật dài, dựng đứng và tỏa rộng trên đầu họ như một cánh buồm hình nan quạt đen nhánh. Một số bay nhanh hơn, số khác chậm hơn, nhưng nhìn chung, càng rời xa tôi, tốc độ họ càng cao; như cưỡi trên những quả tên lửa vô hình.

Một số bay sang phải tôi, số khác sang trái. Một số bay theo hướng ngược lại tôi, về phía sau; số nữa lao thẳng lên phía trên đầu tôi hay đâm tít xuống phía dưới tôi. Trong khi một số nhìn thẳng phía trước, chú mục vào hướng bay của mình, nhiều người lại liên tục ngoái nhìn tôi hoặc không rời mắt khỏi tôi. Họ không biết cái gì đang chờ đợi họ.

Cũng như tôi, trên đường bay của mình, họ sẽ gặp những vùng không khí rắn như những khối kim cương. Tất cả những người ngoái lại nhìn tôi - ít nhất là cho đến khi tôi còn nhìn thấy điều gì xảy ra với họ - đều có chung một kết thúc. Tôi nhìn thấy họ đang lao băng băng thì đột ngột sững lại; không nghe tiếng va chạm, tiếng nứt vỡ khô khốc - xa đến thế thì khó lòng nghe thấy -, nhưng có thể cảm thấy nó; máu bắt đầu túa ra hầu như luôn luôn từ lỗ tai hoặc từ phần gáy sau mang tai, vì điểm va chạm luôn luôn ở đó, trong khi những người này vẫn đang ngoái lại nhìn tôi; máu tuôn quá nhanh so với một vết thương chí mạng từ sâu bên trong như thế. Nương theo đường viền của khối không khí rắn, chẳng mấy chốc máu làm bật lên những hình thể đa dạng từ một không trung vô hình thể: những hình thể ứng với những vùng không khí rắn, với máu tươi là thuốc nhuộm hay chất chỉ thị tuyệt hảo phủ kín xung quanh; tôi thấy hình củ khoai, hình lục lăng, hình con sứa, hình quả trám, hình cái mũi, hình dương vật, và, dĩ nhiên, hình dáng ngẫu nhiên như bất cứ tảng đá nào, với những gờ, những góc cạnh, những mấu lồi, khe lõm. Cơ thể bất động của kẻ (vô tình) làm phát lộ vùng rắn đó lúc này đây vật vờ bên mép những hình thể kia, như con cá chết phơi bụng trắng dật dờ bên thành bể cá. Khuôn mặt vẫn không thôi quay về phía tôi, màu trắng nổi bật giữa tóc đen và nền đỏ. Phải, trái, trước, sau, trên, dưới, gần,xa, đâu đâu tôi cũng thấy cảnh ấy: những chướng ngại mà trước chúng những người này vĩnh viễn dừng lại.

Tôi không biết liệu những người khác - những kẻ không ngoái lại nhìn tôi mà chú mục vào đường bay của họ, những kẻ ngoái lại nhưng (tình cờ) vẫn sống cho đến khi thoát khỏi tầm nhìn của tôi - liệu có sống sót sau cú va chạm thật sự đầu tiên với những vùng khí rắn khác mà tôi biết còn đầy dẫy trong vùng không gian này. Thật ra, tôi chẳng còn tâm trí để chú ý tới họ. Tôi mãi xót xa cho những kẻ đã chết. Đến giờ tôi vẫn không hiểu vì sao tôi lại khác họ, vẫn sống sau cú va chạm.