Nhà thơ, cái đẹp, số không

Nhà thơ, típ nhân vật chủ đạo của Bolaño, luôn luôn được nhà văn nói tới với tất cả lòng yêu thương, cho dù bên cạnh đó là một sự tự trào và tự châm biếm không hề nhẹ: những con người đó, hiến trọn bản thân cho một cái đẹp mà hầu hết người khác không biết tới và không quan tâm, là những người thất bại hoàn toàn nếu xét theo thước đo giá trị của xã hội. Từ hầu bàn, làm tạp vụ ở trường đại học, cho tới bán dạo cần sa, và là bệnh nhân nhà thương điên: với cõi người ngoài kia, nhà thơ không gì hơn là những kẻ khờ khạo, hâm hâm, vô dụng, khùng điên, và đôi khi nguy hiểm.

Tôi không phải nhà thơ. Tôi là người viết văn xuôi, tuy nhiên tôi viết ra một thứ văn xuôi không xa với thơ, và tâm trí tôi có lẽ hoạt động theo cách gần với tâm trí một nhà thơ.

Tôi cũng vậy. Xét theo thước đo giá trị của xã hội, tôi là một người thất bại. Ở tuổi trung niên, tôi không có nhà, không có xe, không có tài khoản bạc tỷ - nói chung, về phương diện của cải, là một số không tròn trĩnh (cũng may, hiện tại tôi không mang nợ ai). Thu nhập cố định của tôi chỉ đủ nuôi bản thân tôi và một bầy mèo bị bỏ rơi. Mặt khác, những gì tôi đã làm - những cuốn sách tôi viết, những cuốn sách tôi dịch - là vô nghĩa và vô giá trị đối với đại đa số người, và, nếu nghĩ về điều này một cách tỉnh táo và khách quan, thì có hay không có chúng trên đời cũng như nhau thôi.

Với tư cách một thành viên trong bầy đàn, tôi gần như số không, tức là, trên thực tế, tương đương số không.

Với tư cách một thành viên của bộ tộc những người yêu cái đẹp và bền bỉ giữ gìn cái đẹp, tôi may ra nhiều hơn số không một chút - điều mà, xét cho cùng, chẳng có ý nghĩa gì mấy ở một thế giới nơi cái đẹp đích thực ngày càng bị mai một, bị thế bằng đồ giả.

Và, có ý nghĩa gì, sự chờ mong một người tri kỷ và niềm hy vọng rằng đâu đó ngoài kia có một người tri kỷ.

Tự làm đầy mình. Tự tạo nghĩa cho đời mình. Tự làm tri kỷ của mình. Không ai làm việc đó thay mi. Không có đường nào khác cho mi.

Nhật ký làm nghề

Tiếp tục dịch một số phần trong "Life Navigator 25: Người tình của cả thế gian". Khi bắt đầu việc này hồi năm ngoái, đã có lúc tôi hoài nghi liệu mình có làm được không. Giờ, tôi biết chắc tôi làm được. Bản dịch sẽ cần được người bản ngữ hiệu đính/nhuận sắc, dĩ nhiên. Song, điều cơ bản là tôi có khả năng tự dịch. Cái tôi thiếu là thời gian.

Giá như bây giờ tôi trúng số độc đắc (chỉ cần 2 tỷ vé bình thường chứ không cần vài chục tỷ Vietlott), việc đầu tiên tôi sẽ làm là xin nghỉ không lương ít nhất một năm, hủy bỏ mọi dự án khác, tập trung vào việc tự dịch này, và tiếp tục viết những cái khác. Kế đó tôi sẽ đến những nơi tôi muốn đến từ lâu: 1) Andalusia, cái nôi của flamenco; 2) Châu Phi: Kenya, Tanzania, Nam Phi, Botswana, để kịp tận mắt thấy sư tử, tê giác, voi, hươu cao cổ… trước khi họ vĩnh viễn biến mất khỏi môi trường tự nhiên; 3) Maroc, Tunisia, nơi tôi sẽ để mình lạc trong những khu chợ cổ lừng danh, “y nguyên như thời Nghìn lẻ một đêm”; 4) Nhật Bản: không cần bất cứ nơi nào khác, Kyoto là đủ.

-----
… Liền sau đó chàng nghe một tiếng thở ra vĩ đại phát xuất từ lồng ngực cả đám đông, và chàng cảm thấy hoặc trông thấy hay nghe thấy nàng cũng thở ra như thế, gần như cùng nhịp với đám đông, có thể cả chàng nữa cũng thở. Đám đông lập tức sôi động lên. Bảo là “phát cuồng lên” thì khí phóng đại song chẳng xa sự thực mấy. Có tiếng huýt sáo, tiếng vỗ tay, tiếng ồ à cộng hưởng của hàng trăm, có thể hàng ngàn người. Liền đó Minotaur hoặc loài tương cận Minotaur bèn rướn cổ vươn đầu và làm một cử động của quai hàm khiến cho miệng hắn mở ra từ phía dưới nom giông giống như cười.

… Right after that he hears a gigantic exhalation coming out of the manifold chests of the whole crowd, and he feels or sees or hears her exhalation, exactly or almost at the same as that of the others, and maybe his own. Immediately the crowd grows animated. To put it “grows insane” may be a bit overstated yet not too far from the truth. There are whistles, hand clappings, the synchronized uh-oh of hundreds, if not thousands persons. Right after that the Minotaur, or that something-similar-to-Minotaur, stretches his head and performs a gesture with his jaw that makes his mouth open from the lower side in a way remotely similar to a smile.

Cây ôliu, ở Andalusia, Tây Ban Nha.

"Tôi ca sự thanh quý của anh bằng những lời than thở
Và nhớ ngọn gió buồn trong rặng ôliu."

(Thơ Federico García Lorca, Hoàng Hưng dịch)

"Về 2666 và hơn thế nữa"

Tự phỏng vấn

- Tại sao anh viết?

- Để không ngừng làm mới, làm giàu bản thân mình và làm mới, làm giàu thế giới.
- Còn gì nữa?
- Để làm sạch bản thân mình và may ra có thể chút nào đó làm sạch thế giới.
- Anh hình dung độc giả của anh là ai?
- Độc giả của tôi không có sẵn: tự họ sẽ tạo ra họ.
- Cuốn sách của anh được đề tặng Mẹ.
- Mẹ ở đây vừa là người Mẹ cụ thể đã sinh ra tôi, vừa là người Mẹ Lớn của tất cả chúng ta, Mẹ Trái đất, Mẹ Vũ trụ. Cuốn sách của tôi là một hạt tinh luyện nhỏ bé mà tôi làm được trong sức của tôi để dâng tặng Người.