Bài hát

(một truyện cũ)

Ngưỡng mộ Ea Sola

Chắc chắn anh sẽ trở về Việt Nam. Ai biết điều đó hơn anh? Ai biết rõ hơn rằng giờ đây không sức mạnh nào sẽ ngăn được anh? 

Nàng chỉ im lặng, đợi anh nói. 

Vậy, anh sẽ trở về quê hương. Khi đã quyết định như vậy thì tim anh không đau nữa, nhưng ruột anh lại cồn cào vì nỗi khao khát ra đi, càng sớm càng tốt, ngay bây giờ. Anh muốn thấy ngay lập tức quê hương anh, mà từ cha sinh mẹ đẻ anh chưa hề đặt chân lên, chưa hề đón nắng, hít thở bầu không khí, muốn gặp những bài hát ru đó, những điệu hò đó trên chính mảnh đất đã hoài thai chúng, hoài thai tâm hồn anh.  

“Amrita biết không, những bài hát đó làm máu tôi cộng thông với những mạch ngầm mạnh mẽ và trinh nguyên nhất của Tổ quốc mình. Chúng tạo hình hài cho những nỗi nhớ nhung của tôi...

Anh là họa sĩ, nhà thiết kế tàu vũ trụ lừng danh, mà tham vọng không bao giờ thỏa là thâu tóm toàn thể Nhân loại làm cảm hứng vô biên cho anh. Chưa có nghệ sĩ Việt Nam nào dọc ngang cả Trái đất lẫn những biên khu ngoài Trái Đất và từng hòa hội chính mình với nhiều nền văn minh khác nhau nhất đến thế; chưa có nhà thiết kế nào tạo dáng - và sự sống - cho tàu vũ trụ một cách đầy nghệ sĩ, đầy tính người đến thế! Như họa sĩ vẽ đi vẽ lại hàng ngàn chân dung vừa giống nhau vừa không bao giờ lặp lại của người vợ yêu, nỗi đam mê duy nhất của anh là dùng ngôn ngữ những con tàu để tái hiện một phần nhỏ nhoi muôn nghìn triệu bội thức của văn hóa nhân loại, tức là văn hóa của anh, tình yêu nồng nàn đối với toàn thể Vũ trụ, nỗi khâm phục bất tận trước vẻ đẹp và sự giản dị của nó. Và ta được thấy trong loạt tác phẩm gần đây nhất của anh những cuộc phiêu lưu táo bạo và nên thơ, những con tàu không còn là thế giới khép kín, trong đó con người giam mình, mà bung ra thành những hệ mở có cá tính, có khả năng sáng tạo và sinh thành, những con tàu chỉ một phần trăm hữu hình hữu thể và có thể tạm gọi là bất biến còn chín mươi chín phần trăm cấu tạo bằng siêu vật chất vốn vô hình vô thể nhưng sẵn sàng hóa thân thành bất cứ biểu hiện nào của Vũ trụ theo mệnh lệnh từ tiềm thức con người truyền qua bộ xử lý trung ương. Không hề có những môđen tàu vũ trụ khác nhau cùng ký tên anh, mà chỉ có một kiểu tàu duy nhất với sáu mươi nghìn dạng hóa thân mang những tên khác nhau, tạo những không khí khác nhau và bằng những cách khác nhau đập vào tâm hồn và ký ức bạn. Này là "Matsya-Cá Mập" với muôn ngàn con cá giao nhau vừa tích nhập vào nhau vừa bứt phá khỏi nhau, những con cá mập chỉ có đường viền bằng hằng hà sa số sắc màu và cấp độ ánh sáng, cái vũ điệu kỳ ảo, buồn buồn và uy nghi trong bóng tối vũ trụ ở đó không có chủ thể nào múa ngoài bản thân Sự Sống không ngừng tiến hóa, tự hoại và tự sinh. Còn đây "Đôi mắt - Garcia Lorca": vô số làn sóng cuộn tràn trề với những dãy bờm bọt trắng không ngừng thăng hoa thành những từng mây và cơ man nào những bức tường mưa xiên theo đủ mọi chiều lấp lánh, thành sao chổi kéo tua và biến hóa khôn lường màu tím, thành lá và hoa luôn lay động và đầy nhục cảm như lúc nào cũng sẵn sàng nở ra thành tiếng chuông, tiếng huýt sáo, lục lạc rung và những cánh chim, "Âm nhạc" với trăm lẻ một bậc lũy thừa của chín nghìn chín trăm chín mươi chín tổ hợp hình họa nơi mà thư pháp ả rập tích hợp và tương sinh một cách táo bạo và nồng nàn với thư pháp Trung Hoa, với Devanagari và chữ hình góc Lưỡng Hà, với tất cả sự cứng rắn, nỗi mềm mại, sự đường bệ, nét thanh thoát, cái giản dị cùng cực, hay nỗi rối rắm và bộn bề hoa lá mà chúng có hoặc lẽ ra phải có và có thể còn sẽ có, "Euclide" - kim tự tháp khổng lồ mang trong lòng nó và/hoặc chung quanh nó 10¹⁵⁰ mặt phẳng và 5¹⁰⁰ mặt cong giao nhau, cắt nhau, lồng nhau, đồng tâm và ngược dấu nhau, mỗi mặt phẳng và cong đó đều ngời lên một bức tranh lạ lùng gợi nhớ Salvador Dali, Marc Chagall, M.C. Escher, Joan Miro, gợi nhớ tranh hang động Chauvet người thái cổ, phù thế họa Nhật Bản sặc sỡ và u huyền, thánh tượng Nga sừng sững, tiểu họa ấn duyên dáng, tranh lụa Tống thanh tĩnh, tranh Ba-rốc ngồn ngộn và kỳ khu, những bức tranh con người từng nằm mơ thấy mà chưa vẽ được bao giờ... 

Anh những tưởng tất cả thế gian đã nằm trong sáng tạo của anh; anh những tưởng tiếng hát của lòng anh đã bao hàm trọn bản đại tấu khúc vô cùng của Vũ trụ, cũng như mỗi giọt sương đều mang Mặt trời bên trong nó. Vốn luôn luôn ý thức mãnh liệt mình là đứa con của toàn thể thế giới, anh không mấy bận tâm về cội rễ của mình, vì đó là những gì đã qua. Anh biết có một đất nước xa xôi tên là Việt Nam, quê hương của tổ tiên anh, do đó cũng là Tổ quốc anh. Anh chăm chú tìm hiểu tất cả những gì liên quan đến xứ sở và dân tộc đó: lịch sử, địa lý, phong tục, tập quán, truyền thống nhân bản và nền tảng tâm linh, song với niềm hào hứng không gì đặc biệt so với nỗi háo hức tìm hiểu những đất nước gần gũi và xa xôi khác mà ít nhất một lần anh gọi là quê hương anh không phân biệt vị thứ; và khi nói về Việt Nam thì giọng anh cất cao một nửa cung, vừa đủ thông báo và xác nhận sự hiện hữu của cái tên đó trong dòng máu anh, chứ không hẳn ở đầu nguồn cảm hứng của anh. 

Một cái gì đó chỉ xảy ra từ khi mẹ anh khuất núi. Chính nàng phát hiện điều đó. Nàng nhận thấy, như hoàng hôn màu máu đổ xuống đồi cát một phút trước còn sáng lóa như Mặt trời giữa trưa hè, một nỗi ưu tư nhức nhối, sống sít và âm thầm vùi lấp và hầu như dập tắt ánh sáng trong giọng nói tiếng cười của anh. Anh chăm chú lắng nghe gì đó sâu trong lòng, xa xăm và mãnh liệt như dư âm tiếng rì rầm trong ruột Trái đất, bí ẩn và da diết như mùi đất liền mà ta cảm thấy giữa lòng đại dương. Sự lắng nghe đó có gì máu thịt và sâu thẳm khiến nàng xúc động; như người mất trí nỗ lực một cách xé ruột hầu nhớ lại tên mình, nhớ lại tuổi thơ, hay người mù nhìn đau đáu vô vọng vào con tàu mang người thân yêu đã khuất ngoài khơi xa. Thế rồi ngày kia, nàng thấy lại nụ cười của anh, le lói và ngập ngừng như mặt trời vừa hé sau cơn mưa, nhưng không gì cưỡng nổi và báo hiệu một ngày mới. Nhưng, cũng như sương, trong mắt anh ngưng đọng những giọt nước mắt lớn. Anh mở lại cuốn băng những bài ru con đất Quảng mà mẹ hát trong đêm sinh nhật cuối cùng. Hôm đó anh bỏ hết công việc. Anh ngồi ngoài hiên, và từ ánh vàng ban mai, trưa dát bạc trắng lóa, màu đồng thau xế chiều đến sắt nung của hoàng hôn lần lượt gội lên anh, thấm vào da thịt anh, nối liền anh với Trời Đất. Khi bóng tối dâng đến ngọn cây phong và hương nhài đặc quánh dần giữa những vòm lá tối thẫm, nàng khẽ lại gần, đặt tay lên vai anh. 

The Exploding Head of Don Quichotte - 1957 - Salvador Dal

Từ đó, với nỗi thiết tha của đứa bé tìm hơi ấm mẹ, anh miệt mài tìm nghe những bài hát ru Việt Nam, rồi những câu hò, rồi những điệu Lý, những bài Quan họ, rồi những khúc ả đào, những bản đàn tài tử, những điệu chèo, những điệu Cải lương, những khúc Chầu văn, tất cả những gì anh chưa biết, tất cả những gì anh biết mà kỳ thực không hề biết. Và trong sự đắm mình của anh có gì đó khiến người ta kính trọng và lặng im. Không phải anh nghe âm nhạc đó; anh trở thành âm nhạc đó. Đúng hơn, anh tìm thấy lại âm nhạc đó - và cả một Vũ trụ - ở ngay trong mình. 

- Anh trở về Tổ quốc đi, - nàng nói, và lập tức nghe tim nhói lên.

 Anh trở về đi... Một khi anh nhận ra Người và Người đã gọi anh... Tôi sẽ chờ anh. 

 

*

 - Ừ, tôi sẽ trở về.

Anh ôn tồn và trầm ngâm như nói với chính mình, thật giống những khi anh hỏi nàng muốn nhìn lâu hơn một chút mẫu tượng mũi tàu mới nhất của anh không, kẻo anh lại hủy đi mất. 

- Này Hương Amrita, tôi sống như thế này từ bao lâu rồi? 

Ngập ngừng, nàng đăm chiêu nhìn anh. 

- Không quá lâu đâu, anh. 

Nàng hiểu anh sẽ nói về cái gì. Là nghệ sĩ múa tuyệt vời, giáo sư lịch sử nghệ thuật, đứa con đẹp đẽ và thuần khiết nhất của sông Hồng mang theo dòng chảy những con sông huyền thoại của tiểu lục địa ấn, nàng là mẹ đỡ đầu tuyệt vời mọi sáng tạo của anh, bao dung như người chị, đằm thắm như em gái và nồng nàn như bất cứ người đàn bà nào khác đang yêu. 

- Thật ra, anh có bao giờ chỉ sống cho nơi này và cho lúc này đâu, thằng-bé-xếp-tàu-giấy- to đầu cứng cổ của tôi! - nàng chợt nói vội vã, cố giấu một nụ cười tich nghịch đầy âu yếm. Đó là nụ cười xiết bao quen thuộc với anh, nụ cười gợn sóng một cách vô hình dọc suốt mọi phần thân thể nàng mamg theo ánh sáng, lửa, nỗi rạo rực và lời mời gọi mê hồn vào điệu múa. Âm nhạc không ngừng thánh thót, tiết tấu luôn luôn tung tẩy phập phồng từng đường gân thớ thịt của nàng. 

"Anh chưa bao giờ tự biết mình luôn luôn ở gần quê hương đến thế nào đâu, bạn thân yêu của tôi!", - nàng chợt quyết định nói. Giọng nàng âm vang và du dương, dường như xuất phát từ nơi nào quá thẳm sâu như lòng đại dương, xa xăm như đỉnh trời. Bất cứ lúc nào giọng nàng cũng đẹp một cách sâu xa và vô định như thế, cũng như điệu múa của nàng, như từng cái phẩy tay, từng động tác xoay cổ chân hay hất tóc ra sau, tất cả đều tròn đầy cái vẻ thanh tĩnh nhịp nhàng và nỗi sôi động vô biên bị kiềm tỏa của nhu động lớp mácma trong ruột Trái đất. 

“Không, chưa bao giờ anh hiểu hết chính mình đâu”.

Nàng chợt vươn cao lên trời hai cánh tay dài tròn trĩnh, đầy đặn như vòi của ả voi tơ mà uyển chuyển như những làn rong biển; nàng bỗng bừng lên đầy xúc động, đầy hứng khởi, giọng nàng cuộn lên thành sóng biển dồn dập đổ vào lòng anh. "Nhìn đây! Nhìn đôi tay tôi! Có phải chúng chỉ thuộc về tôi không? Có phải chúng chỉ biết nói bằng ngôn ngữ của riêng tôi không? " - những làn sóng ngầm không rõ từ bao nhiêu thế kỷ, biết mấy thiên niên kỷ bắt đầu gợn dưới làn da trắng ngần trơn láng như củ huệ của nàng, và như thể hoàn toàn ngoài ý chí của nàng đôi tay bắt đầu chuyển động theo những nửa đường tròn, đường hyperbôn và đường sin lúc phất phơ mềm mại đến mê hồn khi cuồn cuộn bạo cuồng hoặc quá phấn khích hoặc vì phẫn uất. Thế rồi, như từng bè trong một dàn nhạc giao hưởng tuyệt đẹp và thầm lặng theo nhau đáp lại đoạn lĩnh xướng, từ đôi vai tròn lẳn của nàng, đến eo lưng, đến đôi hông nở chắc, rồi đôi chân tròn trặn của nàng bắt đầu thở nhẹ, rồi thầm thì, khẽ hòa giọng theo, reo lên dịu dàng khi bắt được nhịp, rập rờn lùa theo, rồi thình lình bùng ra và vút lên trong một hòa âm duy nhất đầy hứng khởi, huy hoàng và đắm say, nó lôi nàng theo hay chính nàng cuốn theo một làn gió non trẻ nó lớn lên theo nàng, từ phất phơ ngọn cỏ, lắt lay tàu chuối, bập bồng ngàn lau trắng dợn bãi sông, thoắt đã quăng quật những nhành dâm bụt, đập toang toang cửa sổ, thốc cát vào mồm người, quật sóng vào vách đá, rồi rú rít và chuyển thành gầm thét như ngàn xoáy nước và bão táp giữa đại dương, thốt nhiên chùng xuống, sững lại và tạc vào núi thành Hòn Vọng Phu rồi đột ngột tắt lịm và tịch lặng mà thu hút một cách đáng sợ như bầu trời chói chang trên cánh đồng giữa trưa hè, bầu trời thuần khiết thủy chung mà thực ra luôn ngự trị trên tất cả những cái đó. Dường như thấy được những cánh hoa nhài vô hình lấp lánh lân tinh rơi lả tả quanh nàng. Nước sóng sánh trong bình nơi bệ cửa sổ, và ván lát sàn còn rúng động bởi dư ba đôi gót trần khỏe mạnh của nàng, như tiếng sạp tre khua rộn rã, hay âm vang thiết hài êm lướt, giòn lịm và xa xăm. 

Anh chưa bao giờ phát hiện được đất nước chính mình, phải không? - giọng khẽ run, nhưng ôn tồn và rắn rỏi, như một người mẹ, nàng đặt tay lên vai anh, nồng nàn vuốt tóc anh. - Hãy tìm đi, hãy phát hiện đi. Nhưng đừng quên rằng trong đôi tay anh, cũng như đôi tay tôi, Người vẫn ở đó. Trước khi đi tìm người ở bên ngoài anh, hãy tìm cách phát lộ Người, hòa hội bản thân với Người, tìm và tạo dựng thể hóa thân mới mẻ cho Người. Như tôi đây; trở về Việt Nam lần đầu tiên năm mười tám tuổi, lần đầu tiên muốn cất lên một bài hát Việt Nam... là Se chỉ luồn kim, cái bài hát không hiểu từ đâu và tự lúc nào đã lên men và nghẹn dâng trong tôi, tôi chỉ thốt được dăm câu chẳng ra xoang điệu gì, thế rồi thay vì hát tôi bật lên khóc... Chừng đó các mẹ vuốt tóc tôi và mỉm cười với tôi: Can đảm lên, con sẽ hát được mà; con sẽ hát được mà! Bài hát dành cho chính con, chúng ta giữ nó đến giờ là để cho con... Thế là tôi đã hát; vâng, tôi hát, hay bài hát đã vút lên qua cuống họng tôi, qua giấc mơ hoài hương đã viên thành của tôi, qua toàn bộ con người tôi. Thế là tôi lại trở thành một phần đất nước này, như những đóa hoa mộc trước sân kia, như cái se lạnh trên đôi má khi gió bấc vừa chớm thổi. Xương thịt tôi, mạch máu và hơi thở tôi thế là trở thành hóa thân những bài hát đó, một ngôn ngữ khác của linh hồn chúng, một trong vô vàn hiện thể nhỏ nhoi của Người. Và khi tôi hát, và khi tôi múa, nói lên một cách sâu thẳm nhất đất nước này với trái tim thế giới, tôi tìm thấy chính mình, sống trọn vẹn cùng vũ trụ. 

Cố lên, chàng trai của tôi! Tôi biết những hình hài da diết nhất của quê hương hãy còn vùi sâu trong tiềm thức anh như những hạt giống kỳ vĩ. Hãy tái tạo quê hương bằng bàn tay và tình yêu của anh. Cầu chúc cho Tổ quốc luôn tươi mới và nở hoa trong mắt anh, luôn rộn ràng và kết trái sum suê trong ý nghĩ và hứng khởi của anh! Trở về Tổ quốc đi anh! Nhưng trước hết đừng quên tình yêu Tổ quốc chính là Tổ quốc đang trụ trong lòng anh... 

Phải, tôi sẽ trở về Việt Nam, - như ngọn gió bừng lên theo nỗi phấn khích của nàng, anh bật dậy đi tới đi lui trong phòng với những bước tưởng chừng cắm sâu đến đầu bên kia Trái đất. Nàng tự hào và cảm động dõi theo anh, ngắm anh vung tay lên, quay phắt lại mỉm cười với nàng sáng như mặt trời, dừng lại cửa sổ hình móng ngựa, như cuồn cuộn dâng tràn ra khỏi chính mình và sắp sửa phóng trọn tâm hồn lẫn thể xác vào dải Ngân hà ngoài kia, hòa làm một với Vô cùng. Và trong khoảnh khắc nàng nhận ra Việt Nam chưa bao giờ ở gần cả hai người đến thế; nhưng kỳ thực bao giờ nó lại chẳng ở trong nàng với anh, lại chẳng thị hiện trong máu thịt họ, hành chức thông qua chí ý và tâm hồn họ! Và thực ra, có bất cứ nơi nào trong Vũ trụ rộng lớn và mầu nhiệm này lại không là quê hương họ, một phần của quê hương họ? Những cầu vồng rực rỡ và phù du thoắt hiện thoắt biến theo nhau không dứt khi họ lái xe vòng quanh không dứt quảng trường Merdeka, đó chẳng phải những vầng mặt trời mà không ngày nào và không nơi nào trên Tổ quốc họ và trong tâm hồn họ lại không tỏa ấm và rọi chiếu ư? Tiếng bập bẹ rộng khắp và điệu reo vui âm thầm của triệu triệu hạt mầm đang chuẩn bị vươn lên trên những cánh đồng vô biên của cả Trái đất, chẳng phải chúng đang rung động cùng một nhịp với triệu tỷ nguyên tử làm nên xác thân và linh hồn họ ư? Giờ đây họ đắm hồn vào những bài hát của quê hương, nhưng bài ca đẹp nhất về quê hương đang kết tinh trong lòng họ và đang chờ ngày khoác lấy hình hài bằng những hòa âm bất tử. Phải, anh sẽ trở về Việt Nam. Nhưng ngay từ phút này tinh thần sâu thẳm nhất của Việt Nam đã bắt đầu thấm sâu vào nền móng tâm linh những con tàu anh tạo tác. Từ nay trở đi mỗi con tàu anh tạo tác sẽ đồng thời là hậu duệ tinh thần của đất nước anh. Bằng những con tàu đó, người ta sẽ thấu hiểu, thể nhập vào cái đẹp cao quý, mềm mại và sâu thẳm của âm nhạc và tâm hồn dân tộc anh. Những con tàu đó, mà cấu trúc dựa trên cảm hứng từ thang âm điệu thức của bài hát Việt Nam, cấu trúc đơn nhất của ngôn ngữ và cái thần Việt Nam, là hiện thân cho phương cách vô song mà đồng bào anh cất lên qua chính mình tiếng nói của toàn Vũ trụ, một giọng không vượt trội lên mà không nhầm lẫn được, không gì thay được trong muôn nghìn giọng của nhân loại rộng lớn và muôn mặt này, với cả ánh sáng và bóng tối, sự thuần phác và tinh tế, sự uyển chuyển và độ ngân, cái cao nhã và đơn sơ, sức mạnh thầm kín và nỗi u mặc của nó, sự thanh khiết nhói lòng và cái lãng mạn da diết, khát vọng mãnh liệt mà nhu mì, niềm hoan lạc trần thế bình dị và rất đỗi khiêm nhường của nó, những vết thương không thể lành, những giấc mơ không ai biết của nó, sự giao thoa và tương tục tương sinh giữa tất cả những điều đó, cái điều giản dị và lớn lao rằng tất cả là Một. Anh biết rằng đã tìm thấy tọa độ của dân tộc mình, trường hoạt động của tâm hồn Việt Nam trong Vũ trụ những sáng tạo không ngừng luân chuyển, biến hóa và đầy bất trắc nhưng không gì mê ly hơn và thường hằng hơn của anh. Giờ đây những con tàu đó đang nằm trong anh và đang lớn trong anh; anh biết rõ như vậy, và anh không cồn cào lo lắng nữa. Phải, anh sẽ về Việt Nam, nhưng tâm hồn anh chưa bao giờ ấm áp, an bình hơn thế! Bởi vì, cũng như Hương Amrita năm nàng mười tám tuổi, anh đang về lại căn nhà thời thơ ấu, thăm cái nôi anh từng nằm mà dẫu không còn đủ sức chứa anh nữa, anh vẫn nhớ về với nỗi trìu mến và yêu thương.