Về tê giác và về "công dân thế giới".

Nếu có theo dõi Fb của tôi, hẳn bạn sẽ thấy tôi thường xuyên nhắc tới vấn nạn con người ngược đãi/giết hại các loài vật nói chung và tàn sát loài tê giác nói riêng.

Hôm nay là Ngày Quốc tế vì Tê giác.

Ngày mà những người yêu thiên nhiên và yêu loài vật trên toàn thế giới cùng hợp chung tiếng nói vì một mục đích duy nhất: bảo đảm cho loài tê giác không bị tuyệt chủng vì sự ngu dốt/hợm hĩnh/tham lam của một bộ phận loài người.

Bạn có thể chưa mấy quan tâm hoặc không quan tâm đến vấn đề đó. Ấy là quyền cá nhân của bạn.

Bạn có thể có lý do của mình để làm như vậy, mà lý do có vẻ mạnh nhất là" Cá nhân tôi/đất nước-xã hội chúng ta còn lắm vấn đề thiết thân và nhức nhối hơn nhiều, còn đâu thời gian và tâm trí cho những chuyện xa xôi như mấy con tê giác mà nói thẳng ra là có chết hết thì cũng không ảnh hưởng gì đến tôi hay chúng ta."

Tôi nói với bạn điều này.

Chừng nào bạn, với tư cách một cá nhân, và phần lớn người Việt Nam, với tư cách một cộng đồng, còn tiếp tục giữ cách nghĩ như vậy, thì chừng đó cá nhân bạn, và cộng đồng người Việt nói chung, hay ít nhất là bộ phận "ưu tú" của nó, chẳng có mấy lý do để tự hào mình "ngang hàng với dân các nước", mình là "công dân thế giới" hoặc đang vươn tới gần chỗ đó.

"Công dân thế giới" không phải đơn thuần có nghĩa là thông thạo nhiều ngoại ngữ, đã từng đi nhiều nước, đã giao du với và có bạn bè thuộc nhiều quốc tịch, cập nhật ngay với những thành tựu công nghệ mới nhất, v.v.

Công dân thế giới còn có nghĩa là, và trước hết/quan trọng nhất là, bận tâm đến những vấn đề của thế giới, và thực sự làm một cái gì đó, dù nhỏ, góp vào những hành động thiết thực hầu giải quyết chúng theo hướng tích cực, có hiệu quả. 

Sự tuyệt chủng đang gần kề của loài tê giác, mà một số người Việt Nam đang góp phần đẩy cho nhanh thêm, là một trong những vấn đề của thế giới.

Chuyện người con gái mù (Phần cuối)

Giờ đây chàng lại ôm vai ta quá đỗi dịu dàng như nâng một cánh hoa khiến nỗi hoang mang kia lập tức tan biến như mây khói, cũng như toàn thân ta mềm nhũn ra nhu thuận và tuyệt vọng dưới sức nóng tràn trề của thân thể con người đó, quặn lại vừa khó chịu vừa tê mê dưới mãnh lực của bàn tay con người đó.

- Tha lỗi cho ta ... - chàng lại nói.

- Chàng làm sao vậy?!.. - ta thì thầm níu chặt tay chàng. - Em không hiểu được chàng! Ngày xưa bao nhiêu người từng đến với mẹ em, và mẹ đón nhận tất cả trên chính chiếc chõng tre này đây... nào có ai trong họ... như chàng?! Và cả khi Người ấy đến, người duy nhất mẹ ao ước, người duy nhất mẹ nhiều khi gọi trong mơ, Người ấy nào có cự tuyệt niềm vui của mẹ! Thế mà chàng...

Ta không nói được nữa. Ta buông rơi cánh tay chàng theo cùng chiều với những giọt nước mắt ; dâng lên trong cổ ta cùng với cơn thổn thức là một cảm giác nghèn nghẹn kỳ lạ gần như oán hận chàng, con người xa lạ mà mặc tất cả những gì xảy ra vẫn thân thiết với ta xiết bao! Vừa muốn dằn dỗi đẩy chàng ra thật xa vừa muốn bíu chàng lại bằng một lời dịu dàng, lời dịu dàng nhất ta chưa thể nói bao giờ trong đời ta, dù chỉ để chàng lại đặt tay lần nữa lên vai ta và nói “Tha lỗi cho ta” bằng giọng âu yếm và não nuột nhường đó! Lẽ nào ta không thể làm như mẹ ta, đằm thắm cả với những tên lục lâm đã ve vãn mẹ như người ta đánh con ngựa kéo xe, ái ân với mẹ như người ta giết lợn? Lúc đó ta nào bé bỏng cho cam, nhưng mẹ chỉ trả lời ta bằng vô số nụ hôn chùn chụt làm ta nghẹn thở và bằng chuỗi cười thánh thót như suối nguồn trên núi trước những tiếng kêu la điên dại và uất hận của ta cứ tưởng mẹ không bao giờ còn trở về một khi đã bị bắt theo (hay đã đi theo!) bọn lục lâm vào sâu trong rừng đâu đó bên kia núi, nơi mà từ đó những tràng cười sặc sụa không giống con người của họ chốc chốc lại vọng về giữa những cơn ngủ nặng như chì của ta. Mắt ta không thể thấy những dấu vết tàn bạo những người đàn ông thất đức đó để lại trên thân thể mẹ ta, nhưng ta tắc thở và chỉ muốn khạc nhổ, chỉ muốn nôn hết lòng ruột ra khi nghe thấy mùi mồ hôi nồng nặc nhớp nhúa của họ đã đầu độc hết cả khí trời quanh ta, lèn chặt mũi ta và giết chết cái hương ngòn ngọt ngây ngây như đất rừng quả dại của da thịt mẹ ta. Đôi cổ tay run rẩy ôm chặt ta khi đó không phải là cổ tay tròn trặn và êm dịu đến mát lòng của mẹ ; chúng gầy tọp và quắt queo như những lóng nứa khô. Bờ vai vốn tròn lẳn của mẹ giờ lọt thỏm trong mấy ngón tay quắn lại vì quá đau đớn của ta, và ta nhớ rõ ta đã gào thét điên dại như thế, đã vùng vẫy một cách hung tợn như thế trong đôi tay hầu như hoàn toàn bất lực của mẹ mãi cho đến khi ta kiệt sức thiếp đi hay có thể là ngất đi. Hơn một tháng trời sau ta vẫn cố sức không chạm vào người mẹ ta, kể cả những lúc mẹ khóc rấm rứt trong cơn mơ hay đang lùa một miếng canh thì bất thần bật tiếng nức nở.

Chàng biết rõ cả những điều đó chăng?..

“Tại sao chàng phải xin lỗi em!..”

“Chàng kỳ quặc và đáng giận lắm, chàng biết không? ” ta nói; lời đó bay ra khỏi miệng ta bất ngờ như một cánh chim, và ta ngỡ ngàng nhận nó giống làm sao với lời của mẹ ta! Chàng có bàng hoàng nhớ lại những lời của mẹ ta không?

Đột nhiên chàng quỳ sụp xuống, úp mặt vào giữa hai đầu gối ta, run run tìm bàn tay hờ hững của ta. Rốt cuộc lại đến nước này ư?!.. Khẽ nẩy người về phía sau, ta không còn cảm thấy sung sướng được tiếp xúc với da thịt chàng. Vì sao vậy?.. Ta không biết. Nhưng lúc đó trong lòng ta dâng lên duy nhất một nỗi thương xót, bởi vì bằng hành động kia chàng đang lặp lại trăm ngàn lần lời xin lỗi của chàng, lời xin lỗi dịu dàng và buồn bã đến mức ta thấy đau lòng cho chàng.

” Chàng sao vậy? - ta cố trìu mến và bình thản vuốt tóc chàng. - Hãy kể em nghe nỗi niềm của chàng... Nhưng thôi, chàng đi ngủ đi. Mong sao giấc ngủ làm vợi bớt mọi khúc nhôi cho chàng.

Hãy nằm đây, trên chõng em.” Những ngón tay ta bất giác vò mạnh mái tóc dày mềm như tơ của chàng.

Chàng đắm đuối hôn tay ta. Ta hiểu chàng không thể khóc - sự dạn dày binh đao và nỗi kiêu hãnh trong dòng máu của chàng không cho phép chàng khóc -; nhưng từng thớ thịt thân chàng đang quặn lại và run lên trong một cơn thổn thức lặng lẽ cũng như mẹ ta những khi một mình một gối thường thổn thức lặng lẽ.

Có gì đó thật ghê gớm và thê lương đằng sau nỗi dằn vặt xé lòng của chàng. Ta cảm thấy rõ cái đó. Nhưng cái gì? (Trong khoảnh khắc đó, đầu óc bấn loạn và trái tim quặn thắt của ta chẳng thể làm gì khác ngoài một nỗ lực khốc liệt dù hầu như vô vọng để giằng chàng khỏi nỗi dày vò đó ; và chỉ đến bây giờ, không, đúng hơn là sau đó mấy canh ta mới hiểu được nó là gì, do đâu - nỗi oan khuất dày xéo sâu trong đáy lòng chàng).

Rất tự nhiên ta ghì mái đầu chàng chặt hơn vào người ta, vào chỗ mềm mại và mỡ màng nhất trên bụng ta. Một mệnh lệnh không lời từ đâu đó bên trong ta nhắc nhở và buộc ta phải làm việc đó, như bất cứ ai ở vào địa vị ta, như mẹ ta. Ta hướng dẫn tay chàng lên ngực ta, và mặc cho sức cưỡng lại vừa quyết liệt vừa yếu ớt ở đầu mấy ngón tay chàng, ta buộc chúng vòng quanh đôi bầu ngực ta, khám phá độ sâu và hơi ấm của khe trũng hẹp và dài chính giữa chúng.

Những gì sau đó... Và những gì sau đó... Ta nên nhớ lại không?! Nỗi hoan lạc vượt quá xa ngoài bản thân ta; nó thuộc về thiên giới, nó là bầu trời, là cái gì mênh mông ôm trọn bầu trời. Thế là sau mẹ ta, đến lượt ta được hân thưởng chính mình trong nỗi hoan lạc đó...

Và nỗi đau tưởng chừng vô hạn của chồng ta cũng biến thành hư không trong vũ trụ hoan lạc đó. Đêm đó ta cùng chàng là một với Đất Trời. (Và chỉ bây giờ ta mới hiểu vì sao mẹ luôn nhắc đến người đàn ông đầu tiên - người chồng đầu tiên - của mẹ một cách đằm thắm và chan chứa yêu thương như vậy mặc dù tất cả mọi người - trừ chính mẹ - gọi hắn là kẻ đê tiện vì hắn đã bỏ rơi mẹ với đứa con đầu lòng của mẹ, đứa con may mắn đã chết khi chào đời và không bao giờ phải biết thân phận cay đắng của nó).

Tranh của Sesshu Toyo (1420-1506)

Ta còn phải nói thêm gì chăng về đêm thần tiên đó, đêm hạnh phúc nhất đời ta, đêm cuối cùng của đời ta? Buổi sáng, khi ta thấy mình đang theo sương mai bảng lảng trùm xuống những vòm thông như những dải khăn sô, khi ta thấy những chùm lá kim màu đỏ hung tua tủa xuyên qua người ta mà ta tịnh không đau đớn, khi ta thấy nắng hồng rực rỡ hắt lên vai ta mà tuyệt không có phản quang nào từ thân xác ta, khi ta thấy chẳng phải không khí đang nâng bổng ta lên mà chính ta đang lửng lơ bên trên không khí và bên ngoài không khí, ta chợt băn khoăn cảm thấy đã xảy ra một cái gì thật kinh khủng, một cái gì cốt tử làm đảo lộn hoàn toàn số phận ta, nhưng trong lòng ta không một thoáng kinh hãi hay thấp thỏm lo âu về điều đó (mặc dù một thức giác mới mẻ cho phép ta tự nhủ một điều có vẻ rất đáng sợ rằng cuộc sống của ta trên dương gian thế là hết). Ta chỉ muốn nhìn lại chính ta lần cuối cùng. Vừa nghĩ vậy thì ta đã ở ngay bên chõng của ta, đúng hơn là ngay bên trên chõng ta - ở cùng tầm cao với người đứng trên mặt đất khom nhìn xuống đáy huyệt -, và như thế, bình thản, hơi ngạc nhiên và phần nào động lòng trắc ẩn, ta nhìn chính ta nằm trên chõng, đã chết, với một đoá hoa máu lớn đỏ chói nở bừng giữa ngực dính bết vài lọn tóc đổ xuống qua bờ vai, đôi môi hồng tươi hé nở như còn muốn hớp cái gì, với hai ngấn lệ hoen trên má trông dịu dàng mát rượi như bóng hoa, hai hàng mi cong khép hờ trên đôi tròng mắt như vẫn còn thấy gì đó mà không bao giờ gọi được tên nữa. Dù sao thì hình hài đó không đến nỗi xa lạ với ta như ta hình dung; nó thân thiết và nhu mì hơn biết mấy so với thi thể của mẹ mà sự tả tơi đến quái gở còn làm mười ngón tay ta đông máu cho đến giờ.

Chưa có buổi sáng nào trong đời ta (trong cuộc đời đã dứt của ta) lại yên ắng lạ lùng đến thế! Đâu rồi tiếng nghịch nước bì bạch của ta bên chiếc máng tre quấn quít dây cát đằng? Đâu rồi tiếng răng rắc những cành khô ta bẻ để nhen bếp lửa đầu tiên trong ngày? Đâu rồi tiếng sột soạt lần áo vải cọ vào eo lưng khi ta đột ngột xoay mình về phía hẳn đang tỏa hương một loài hoa không tên thơm ngào ngạt đến nỗi ta nghe nghèn nghẹn trong cổ vì sung sướng cảm thấy hoa kia dường như nở ngay trong ta? Đâu rồi hơi thở dồn dập và nhịp tim rộn ràng của ta khi tưởng chừng nghe tiếng rìu đẵn gỗ từ bên kia hẻm núi khiến ta thèn thẹn hình dung những người đàn ông mạnh bạo và chất phác sẽ mang gạo, thịt, muối và mùi nhựa cây đến cho ta như đã bao lần đến với mẹ ta? Diễm phúc thay cho ta đã kịp sống để được chung hưởng một niềm hạnh phúc với mẹ ta và kịp chết trước khi có thể chết vì bọn bất nhân như những kẻ từng cướp đời mẹ... Đó! Vừa nhớ đến họ là ta đã cảm thấy rồi trông thấy và nghe thấy họ. Những người đầu tiên đã lộp cộp nhảy xuống đất, buộc ngựa nơi cội tùng xế cửa nhà ta mà nơi khúc quanh lối mòn lơ thơ vài ngọn cỏ úa vàng người ngựa kẻ trước người sau còn nhô ra mãi không dứt. Họ săn đuổi chàng! Ta đọc được điều đó nơi gươm họ tuốt trần đầy sát khí, nơi mắt họ hằn lên tia lửa nanh ác và quyết liệt của loài thú dữ say máu mồi, nơi thể phách đỏ quạch của họ như hồi quang cuối cùng của mặt trời một chiều ngụt mây u uất, chốc chốc bừng lên như biển lửa cháy rừng rồi mờ tối và tái xanh đi như trăng mờ xuyên qua làn mây rách nát sau cơn mưa. Họ đã quá mỏi mệt và chỉ mong sao chóng bắt được chàng, chóng giết được chàng, Người Trốn Chạy kiêu hãnh và đầy tự do đó.

Một người trong bọn, cao lớn, với những múi thịt cuộn săn lên như muốn bật tung khỏi tấm thân hung bạo, chân chưa rời bàn đạp đã hùng hổ quát tên chàng, cái tên mà lần đầu tiên và lần cuối cùng ta được nghe nhưng mãi mãi hòa sâu trong thể phách của ta. A, người tráng sĩ đó! Ra đây là đoàn quân từng dưới trướng chàng, cái đoàn quân hùng mạnh và kiêu bạc với vó ngựa bão táp và những cánh tay sắt đã để lại bao nhiêu cánh đồng bị băm nát, bao nhiêu vạt rừng và làng mạc cháy thành than, bao nhiêu xác đàn ông cụt đầu và phụ nữ trần truồng không ai thăm viếng ngoài những lũ quạ đen, cái đoàn quân đã từng rùng rùng ruổi theo sau tà áo đỏ rực như ráng chiều của chàng để bổ cái chết nặng trịch xuống đầu địch quân đang xao xác chạy, địch quân mà ngay phút cùng nguy cực biến vẫn ngời ngời sức trẻ và rực cháy lòng khát sống như chàng, địch quân mà hoá ra không ai khác hơn những chàng trai từ dưới mặt đất nhìn trân trối lưỡi gươm đang huơ lên loang loáng của chàng và ba quân chàng bằng cặp mắt vừa căm hờn vừa buồn bã khiến chàng rùng mình kinh hãi và mủi lòng vì những cặp mắt đó giống lạ lùng với những trai làng thủơ xưa chăn trâu thả diều và bắt chuột đồng với chàng, những chàng trai măng sữa cùng thét lên một chữ ” Mẹ ơi!” bằng chính tiếng mẹ đẻ của chàng trước khi đón nhận nhát gươm ân huệ làm óc họ phọt ra trắng hếu vạt áo chàng. Máu những con người đẹp đẽ và bình dị đó tắm tay chàng nhiều đến nỗi khi chàng kiệt sức tình cờ lạc bước vào lều tranh của ta và vào cuộc đời ta, chàng chỉ còn một ước nguyện duy nhất là gươm chàng đừng bao giờ vung lên nữa trước khi người ta kịp giết chàng. Đáng thương cho chàng! Đấng chúa công chàng từng trung thành một cách cuồng nhiệt đến mức lạnh lùng đã quyết định thưởng cho chàng cái chết bởi việc chàng bỗng dưng từ bỏ chiến trường chỉ có thể được coi là sự phản bội.

Những người lính như vậy ta từng biết rõ lắm; ta nghe thấy họ xưa kia cũng rõ như nhìn thấy họ bây giờ. Nhưng ý thức mong manh và chật hẹp của người sống - hồi đó ta còn sống - không thể cho ta biết những người lính xưa từng đến để đày đoạ lần cuối cùng và kết liễu đời mẹ ta phải chăng là chiến hữu cùng gối đất nằm sương với những kẻ đến với ta quá muộn màng ngày hôm nay, hay là kẻ thù không đội trời chung tuy cùng dòng máu Việt với họ. Giờ đây trong ta chỉ dậy lên niềm thương cảm khôn nguôi trước nỗi ngỡ ngàng và kính sợ nặng nề đè lên trái tim những chàng trẻ tuổi khi họ kẻ trước người sau lần lượt vây quanh thi thể ta, gươm buông thõng, bụi đường ngầu lên trong mắt và rào rạo trong răng. Một hơi thở dài sâu thẳm hắt ra như máu từ lồng ngực phừng phừng của họ. Kẻ nào đó khúc khắc ho, người khác chửi đổng mà cố ngăn một giọt lệ không hiểu từ đâu lại cố bật khỏi khoé mắt. Tội nghiệp các chàng trai! Giá như họ đến sớm hơn một ngày, giá như họ đến sớm hơn chàng, họ đã có thể gặp ta với đôi má hồng tươi, với trái tim rộn ràng như cánh chim trời, với tấm thân mát rượi và nồng ấm, đã có thể cảm thấy nỗi chờ đợi mỏi mòn của ta. Và có thể...

Nhưng giờ đây ta mãi mãi trung trinh với chàng; và dẫu ta nhắm mắt mà không kịp thắp nén nhang cuối cùng cho mẫu thân ta, ta vẫn ngàn lần cám ơn đức lang quân đã cho ta sống trọn kiếp người và chết thanh thản.

Chàng không thể nghe lời tri ân của ta, nhưng chàng sẽ cảm thấy nó trong tiếng róc rách êm đềm dòng suối cạn phơi những hòn sỏi trắng như tuyết sẽ rửa sạch và xoa dịu đôi chân rớm máu của chàng, trong làn sương tinh khiết và mát lạnh như mây dâng lên nhẹ tênh từ dưới thung sâu nơi chàng vừa phóng gươm xuống rồi lặng nhìn nó lao vút về phía những ngọn cây một cách thanh thoát hiền hòa như thể cánh chim. Lời tri ân của ta sẽ thấm sâu vào chàng như những hạt mưa ban mai và thăng hoa thành sự thanh thản vô biên trong lòng chàng khi ngước nhìn cao xanh chưa bao giờ yên ắng, sâu thẳm và gần gụi đến thế. Lời tri ân của ta sẽ cùng giấc ngủ rất dịu dàng và say đắm hôn lên mi mắt chàng đã mỏi mệt vì nắng ngày. Lời tri ân của ta sẽ an trụ trong cõi tâm của chàng mà cuối cùng chàng sẽ tìm thấy. Ta sẽ xua sạch quang những oan hồn đầy thù hận đêm ngày vất vưởng quanh chàng mặc dù hơn lúc nào hết bây giờ chàng sẵn sàng giáp mặt họ mà không sợ hãi và không giấu những giọt nước mắt. Đó là tất cả những gì đã đến với ta trong ánh sáng một ngày mới, cái ánh sáng chói lòa đã vĩnh viễn thể nhập vào ta để cho ta soi sáng đường chàng lên đỉnh núi, vạch cho chàng những mỏm đá, khe trũng và triền dốc trống trơ lộng gió có thể hiểm nguy cho tính mạng chàng. Đó là cái ánh sáng rạng ngời vút ra thăm thẳm thành con đường dẫn ta về tới cõi không tên nơi từ bấy đến nay ta vẫn trông nom và giữ gìn chàng, dắt chân từng bước, đỡ bàn tay chàng và mỉm cười mãn nguyện biết ơn khi một ngày nắng đẹp giữa một đàn bướm vàng như bay xuống từ thiên giới, trong nếp áo nâu sồng chàng đã âm thầm về thăm mộ ta, nơi an nghỉ đơn sơ những người lính hung bạo mà đa cảm kia đã đắp cho ta ngay trước nhà ta, bên gốc cổ tùng. Chàng đã xuống tóc trước khi ta kịp thấy tóc chàng lốm đốm hoa râm; nhưng nhìn vẻ từ ái, bình yên và không buồn không vui trên gương mặt sạm nắng mà ngời sáng như bạc của chàng, ta hiểu hết những gian truân và biến cải nào chàng đã trải kể từ ngày tạm xa ta. Dẫu cho sung sướng nồng nàn, ta không còn có thể hôn chàng.

- Trần Tiễn Cao Đăng - 

Chuyện người con gái mù (Phần 2)

Ta chợt muốn thấy lần nữa tiếng con quạ thân quen của ta, dường như nó còn ẩn đâu đó trong bóng đêm và cùng im lặng với ta. Khúc đồng dao lũ côn trùng như dịu xuống thành lời thủ thỉ khẽ khàng, tiếng vượn hú từ cánh rừng sâu bên kia núi không đáng sợ như hôm qua, không có vẻ bi thiết như ngày hôm kia, và hẳn sẽ không bao giờ đáng sợ nữa, không bao giờ bi thiết nữa. Liệu chàng có hiểu điều đó?..

“Nào phải em sinh ra đã như thế này?..” chàng chợt nói. “Ta thấy rõ nỗi đau cho người đã khuất còn hằn trên mặt em. Giờ đây em cũng cô đơn như ta.

Ta đã đánh mất những gì trên đường đời của ta? Và ta tìm lại được gì? Ta không biết, nhưng nỗi cô đơn luôn đè nặng ta.

Ta có nên đòi hỏi gì thêm ở cuộc đời bể dâu này không? Ta còn xứng đáng được trở về cõi an tịnh trong tâm hồn ta không? Mỗi khi đặt tay lên đốc kiếm - để xốc nó lại, cho khỏi vướng vào đùi ta -, ta lại thấy ở năm đầu ngón tay cái cảm giác xuyên suốt ngọt xớt vào da thịt người, lút sần sật vào sụn người, khoan xoen xoét vào xương người. Ruổi ngựa dặm trường hay băng đèo vượt suối, thường khi ta vẫn thấy những oan hồn cùng gió núi lạnh lẽo luồn vào trong da thịt ta.

Em không thể biết ta đã thoáng nghĩ gì khi thoạt trông thấy em. Ta nghĩ: phải chăng một trong những người con gái vô tội đã chết vì đoàn quân hung tàn của ta muốn ta thấy nàng trong hình dáng tươi đẹp và trinh khiết nhất của nàng trước khi nghe nàng than khóc và báo triệu về giờ chết đang điểm cho ta, giờ chết mà ta đang mong mỏi nhưng không có gan tự tìm tới. Ta lạnh sống lưng vì nhan sắc dị thường của em, nhưng tim ta thắt lại trước nỗi bất hạnh của em.

Chàng nói những điều lạ lùng mà ngay lúc đó ta không thể hiểu. Nhưng ví thử lúc đó ta hiểu hết điều chàng nói như bây giờ, hẳn ta cũng không hành động khác; và đó là điều duy nhất không giày vò ta cho đến ngày hôm nay.

Bởi vì đúng lúc đó một ý nghĩ đau nhói xuyên suốt người ta rằng mai đây ta sẽ không bao giờ còn gặp chàng... Ta phải để lại gì cho chàng... Ta phải làm ngay điều gì đó để nắm giữ chàng chặt hơn, dù thêm một khoảnh khắc thôi!.. Thế nên không nghĩ ngợi gì ta chìa tay để gặp - và đã gặp - khuôn mặt chàng.

Ôi! Cái nỗi đê mê lạ lùng làm rủn ngón tay ta... Này hai thái dương chàng mong manh và mềm như những cánh hoa, kế đó sống mũi chàng cao và thẳng tựa thân cau, xuống chút nữa, quai hàm chàng bạnh và rắn như cạnh đá ...

Ta đã sờ được giấc mơ của ta!

Hẳn chàng không ngạc nhiên nếu tay ta rụt lại vội vàng; và quả thật ta đã làm thế, mặc dù ngay sau đó ngực ta thót lại vì một linh cảm ghê gớm rằng ta sẽ phải lập tức chìa tay lần nữa hòng tìm lại giấc mơ đã thành của ta nhưng rồi sẽ thấy có mỗi khoảng trống rỗng không cùng của chuỗi ngày đã qua và sắp tới của ta, và ảo giác buồn bã đó sẽ còn làm ta thâu đêm thao thức chừng nào sự sống chưa lìa bỏ ta.

Tay ta lại cất lên lần nữa ngoài ý muốn ta rồi chững lại trong không trung, cách phần nào đó của thân chàng chừng nửa cánh tay, nhưng lạ không! ta vẫn nghe thấy mạch đập khoan thai dưới thái dương chàng, sờ thấy máu nóng hổi chảy êm đềm và mạnh mẽ trong đó.

Và sự đụng chạm đó một lần nữa giáng vào ta như một tảng đá làm ta điếng người nhưng cùng lúc lại đập vỡ cái gì đó sâu dưới đáy lòng ta, khiến nó trong khoảnh khắc cuồn cuộn dâng lên như mạch nước nguồn và tràn lấp tâm tư ta: kể từ phút này ta sẽ sống lại cuộc đời mẹ ta và sẽ nương theo kiếp tiền định đó đến chết. Cảm thức đó lập tức làm ta hoàn toàn trở thành một kẻ khác, nhưng ngay bấy giờ ta không tự cảm thấy điều đó, nên ta kinh ngạc vì một quyết tâm mới mẻ và lạ lùng bắt đầu lan khắp châu thân ta, nóng bừng như than âm ỉ cháy; và ta hơi thảng thốt thấy nó đẩy ta về phía chàng một cách mãnh liệt như cơn buồn ngủ vật ta xuống trảng cỏ mềm sương.

Tranh của Sesshu Toyo (1420-1506)

Hình như bằng một trực giác huyền bí chàng cảm ứng ngay tức khắc cái quyết tâm mới mẻ nóng ran người kia của ta, nên một cách không chủ ý - ta hy vọng thế! - chàng giật lùi lại như phải lửa khiến chõng tre rên ken két ; tà áo vải cọ sàn sạt lên người chàng.

Ta không biết tả sao cái cảm giác vừa hụt hẫng, thất vọng vừa thích thú và phấn khích chạy từ đầu xuống ngón chân ta lẫn với một nỗi âu yếm đằm thắm như của người mẹ đối với chàng lúc đó. Lạ lùng thay cái cảm giác dường như chính ta đã sanh hạ và bú mớm một đứa con như chàng! Nhưng sao lại không? Nếu như kiếp trước ta đã là mẹ chàng... Mà dẫu không phải vậy thì lẽ nào ta đã chẳng hoài thai những đường nét thân thiết nhường ấy của gương mặt chàng trong những giấc mơ về người đàn ông ta từng muốn gọi là cha, người đã đến nhà ta lần cuối cùng khi mắt ta còn thấy ánh mặt trời, lần cuối cùng mà ta không bao giờ quên vì suốt đêm tiếng mẹ ta ri rỉ khóc khi nằm bên người ấy cứ xen kẽ và xâu chuỗi những cơn ngủ chập chờn nặng nề của ta.

- Em muốn làm gì vậy, hở trinh nữ xinh đẹp kia? - ta nghe chàng bật dậy bước ngang qua mặt ta ; giọng chàng vỡ ra nghiêm nghị và đau đớn. - Ta không hề chờ đợi sẽ gặp em, ta không tìm chỗ trú thân ở nơi em.

Ta cám ơn em, nhưng nếu em muốn ban tặng ân sủng nào cho ta...

Than ôi! Ta không xứng đáng với điều đó.

- Kìa, chàng nói gì vậy? - ta không thể không la lên. - Em rất mến yêu chàng...- (bất ngờ và tự nhiên làm sao cái lời thật thà và dễ thương ấy!) - Em, em rất mong chàng; cũng như mẹ em...

- Tha lỗi cho ta, - chàng cồm cộp lại gần, bóp chặt vai ta rồi lại quày quả rời xa ta, dường như mang theo một phần thân thể ta. Tiếng chân theo chàng về phía cửa lùa nơi có lẽ chàng muốn tìm cảm thông từ bầu trời đêm.

- Ta không biết mẹ em, - lặng im hồi lâu, chàng nói. - Nhưng ta hiểu nỗi đau của người, vì đó nay là nỗi đau của em. Phải chăng em mong đợi một người như ta, người duy nhất có thể ban cho em đứa con gái mai sau sẽ nối tiếp số phận em, sống lại lần nữa cuộc đời của mẹ em? Nhưng điều đó ích gì?

Có phải chàng lắng nghe tiếng ngựa thở phì phò và gõ móng bồn chồn bên thân cây chết? Có phải chàng đang uống vào lòng hơi trăng lạnh và tiếng côn trùng vẫn mải miết  cứa vào hư không kia? Tại sao chàng nói với ta những lời phũ phàng đó!

Sao chàng dám thốt những điều mà ta chưa bao giờ đủ sức nhủ thành lời với chính ta?  Một ngọn lửa cồn cào thiêu đốt gan ruột ta. Có lẽ sự vụng về nông nổi của tuổi đầu xanh đã làm hại ta? Nhưng dẫu cho cách cư xử của ta có vẻ lạ lùng và hơi đường đột với chàng, đấy nào phải lý do để chàng biết hết về ta và tự cho phép mình xúc phạm ta? Chợt một ý nghĩ như chớp luồn vào trong ta làm sống lưng lạnh toát: phải chăng đấy CHÍNH LÀ NGƯỜI ẤY, người duy nhất mà mẹ ta từng muốn gọi tên qua hai hàm răng nghiến ken két trong cơn vật vã đau lòng trước khi chết? Lẽ nào đúng như vậy?!.. Mặc dù trái tim ta có thể dễ dàng chấp nhận điều đó, nhưng làm sao trí não ta hiểu được rằng một trang tuấn kiệt bừng bừng tuổi trẻ như chàng lại có thể đồng thời là người đàn ông cuối cùng trong đời mẹ mà ta nhớ không lầm là một kẻ chuyên gánh củi có lớp da vai dày săn cứng như u vai con bò kéo xe? Nhưng nếu người gánh củi đó không phải chàng, làm sao chàng có thể nói về mẹ ta như một phần của cuộc đời chàng?.. Thật ra chàng là ai?!. (Ta nhớ rằng hồi đó, đúng khoảnh khắc đó ta đã tự hỏi những câu hoảng hốt và điên khùng như vậy, điều mà bây giờ chỉ khiến ta mỉm cười nhớ lại ).

Chàng ơi, hãy cất hộ em nỗi hoang mang này!

(còn tiếp)

Chuyện người con gái mù (Phần 1)

(Một trong những truyện đầu tiên tôi viết, cách đây trên hai mươi năm.

 Liệu lúc nào đó có nên/có thể viết một cái mới theo hướng này chăng - dĩ nhiên là với một "trình độ"/"tay nghề" cao hơn?).

Năm ta mười tám tuổi, chàng đến với ta vừa quen thuộc vừa bất ngờ như mây lạnh tràn xuống từ đỉnh núi. Ta đang rửa mặt ngoài vườn, hít vào thật sâu trong ngực sương mai rượi mát còn đượm trên cây cỏ và hương thơm đột ngột của huệ rừng nở quanh máng nước bằng tre, thì chợt tiếng ngựa hí lồng lên vang rền như tạc vào sườn núi, hắt ngược về ta và làm ta rùng mình như cơn gió cuối thu. Da thịt ta ran lên vì hạnh phúc trong nắng ấm. Nhưng không hiểu sao tim thắt lại khi nghĩ rằng tiếng ngựa đó sẽ mang đến một cái gì chưa từng có trong đời ta.

Suốt ngày hôm đó ta chỉ nghe thấy hình như con sóc nhảy làm gãy một nhành phong khô. Một lần khác ta nghe rặng thông xao xác như không sao nén được một hơi thở dài. Chiều đến ta nghe nai tác từ rất xa, sâu trong rừng già bên kia núi. Ta chẳng biết mình mong ngóng gì, nhưng ngày hôm đó ta gọi lũ bồ câu với một nỗi nao nao khác thường, và tim lại đau đau khi ta vãi hạt cho chúng ăn, nghe rõ tiếng vỗ cánh sàn sạt và tiếng mổ tí tách hiền lành của chúng.

Khi gió chiều se lạnh và đàn én bắt đầu ríu rít tìm về tổ, ta chợt nghe trong lòng rằng điều gì đó quả thật đang đến, sắp đến bây giờ thôi, cảm giác ấy mạnh đến nỗi dường như ta sống cho đến giờ chỉ để chờ đón điều đó.

Phải, cho đến giờ ta chỉ chờ đón điều đó! Và khi nghe ngựa hí vang lừng cùng lục lạc kiêu hoan tràn tới cùng ngọn gió se sắt và hương ngằn ngặt hai hàng đá rêu phong dọc con đường núi thì một sức mạnh vô hình nhấc ta đứng dậy; ta nghe vó ngựa lớn dần lên rồi dừng lại dường như ngay trong ta. Ta đi ra cửa đón chàng. Sao tức ngực đến thế; ta phải dằn một tay chỗ trái tim.

Mùi ngựa và người - nước dãi, mồ hôi, cáu ghét và bùn đất - như làn gió ngược thốc vào mặt ta, buộc ta thốt lùi lại ; gót ta vấp ngược vào bậc đá. Nhưng cái đau tê tái làm ta chợt hiểu rằng ta phải đứng lại, cúi mình thi lễ với chàng một cách cẩn trọng như mẹ ta đã làm với kẻ ta rất muốn tin là cha ta. Tưởng đâu những lời tuyệt đẹp mẹ ta đã dùng để đón chào người đó sẽ tuôn ra từ miệng ta một cách tự nhiên như tiếng hót chim hoạ mi hay dòng nước nhỏ rót từ khe đá, nhưng ta lại thốt lên một câu vô nghĩa đến nỗi bây giờ ta không thể nhắc lại. Sao ta giận mình làm vậy! Không đủ sức cho chàng hiểu rằng ta tưởng thấy trong da thịt ta ngay từ khoảnh khắc đầu tiên cái dung mạo cao quý, nét uy nghi và ưu nhã trong từng dáng điệu chàng, tuổi trẻ ngời chói và mãnh liệt toát ra từ cái cổ mạnh khoẻ, đôi tay gân guốc và dáng nghiêng đầu khoan thai của chàng. Nhưng lời ta chìm lỉm vào cái cô tịch của núi rừng đang căng thẳng đợi bóng đêm. Chàng vẫn ngồi trên lưng ngựa, sừng sững như một vách đá dựng đứng mà hơi thở và nhịp tim hồi hộp của ta không thể nào lên tới, không cách nào vượt qua. Cái nhìn chàng hình như xuyên qua ta mà dừng lại rất lâu nơi vách đá nứt vài cây bụi mà nhà ta tựa chênh vênh như cái tổ chim. Thời gian như đông lại trong một lúc trầm tư của chàng. Cuối cùng chàng cũng sực tỉnh và khẽ vỗ về cái cổ hẳn cuồn cuộn bắp của con ngựa yêu, lắng nghe con vật ngọ nguậy đầu, lắc mạnh bờm như muốn nói một cách dằn dỗi rằng nó mệt lắm. Chàng hất mép chiến bào lật phật sang bên và hình như nghiêng người xuống, có lẽ mãi bây giờ chàng mới trông thấy ta. Sao ta ao ước được nghe lần nữa tiếng chàng nhẹ nhõm nhảy từ lưng ngựa xuống, như tiếng gót hầu như không chạm đất của con nai tơ chạy tế lên vì sợ sệt và phấn khích làm vậy! Hãy nghe chàng sững lại nhìn kỹ từ đỉnh đầu xuống ngón chân ta. Chàng huơ tay trước mắt ta để cãi lại chính mình điều đã thấy; dưới ống tay sột soạt của chàng một làn không khí mong manh rúng động, chuyển mình và nhẹ phớt lên má ta như cái vỗ cánh im lìm của một con bướm; nhưng còn nhẹ tênh hơn thế là hơi thở dài của chàng khi nhận rõ rằng dẫu cho mặt trời đã khuất hẳn hay chưa, trước sau trong mắt ta chỉ là bóng tối nơi lẽ ra phải nhìn thấy chàng. Như bày tỏ lòng cảm kích, chàng đặt tay lên vai ta. Ta rùng mình muốn lùi lại nhưng không kịp nữa; toàn thân ta quắn lại dưới sức nặng không ngờ của cánh tay đó.

“Cô bé ơi, cho ta xin ngụm nước!” Chàng nói dịu dàng như thể sợ lời chàng chọc vào vết thương trong mắt ta. Ngựa bồn chồn quẩn vó dưới tay cương chắc nịch và an nhiên của chàng. Ta cảm thấy cục hầu to gộ của chàng phập phồng; mắt chàng rọi lên má ta như những tia nắng. Tay ta run lên; ta đi lấy nước cho chàng. Và tay ta cứ run như thế mà khẽ lần vạt áo khi nghe nước hối hả trút vào cuống họng chàng rộng và sâu như hang núi; từ tầm cao của chàng tiếng nước ồng ộc dội xuống ta như ngọn thác sâu trong rừng mà ta có thể nghe nếu đi một ngàn năm trăm bước khoan thai kể từ mỏm Đá Thầy bên mé trái nhà ta, nơi cỏ tranh um tùm mà ta có thể nằm nghe trời đất suốt đêm không sợ ai trông thấy, không sợ kẻ nào bắt gặp và làm nhục như mẹ ta.

“Chàng ra máng nước đi; em rửa tay chân cho chàng...”

Chàng dắt ngựa theo ta, to lớn và thận trọng như con mèo rừng. Mùi bùn khô găn gắt từ đôi giày và ống chân nặng trĩu của chàng. Máu như rời khỏi mười đầu ngón tay ta khi sờ thấy những cục chai rắn như mấu gỗ trên từng ngón chân chàng, gan bàn chân sưng tấy của chàng hầm hập như hòn than.

“Không đau đâu em,” chàng khẽ nói khi tay ta dừng lại nửa chừng; và ta cảm thấy trong đáy mắt chàng một ánh cảm kích long lanh, nhẫn nại và u buồn như nước mắt; những giọt nước mắt đã mãi mãi khắc sâu vào tâm khảm ta như ký ức cuối cùng về hình tướng của cuộc đời mà từ năm lên tám ta không bao giờ thấy nữa. Ta nhớ mẹ đã khóc mà nhìn mắt ta lụi dần như ngọn nến tàn; trong thế giới của ta nước mắt của mẹ khi đó sao giống những giọt mưa rào bất chợt một trưa hè làm vậy, chúng loé lên trong nắng và trông tinh khiết như nước cam lồ rót tự trời cao mà ta vẫn tin mình đã thấy trong mơ. Những giọt mưa ấy - mà ta có thể ngửa cổ đón bằng đôi môi - vừa gần vừa quá xa như vầng trăng ta vẫn thường nghe mơn man da mặt và hai cánh tay ta những đêm tốt trời hầu như không muốn ngủ. Cảm thấy chàng đọc thấu tâm tư ta như ánh sáng đôi ngọc lành soi tỏ lòng núi nơi nhật nguyệt không bao giờ lọt tới, ta mỉm cười và đều tay xoa nắn mọi chỗ đau cũng như không đau ở chân chàng.

Tranh của Sesshu Toyo (1420-1506)

Chàng dùng sắn luộc với rau đắng và canh măng cho qua cơn đói lòng. Ta dâng chàng được mỗi chừng đó; lòng ta se lại khi nghe tiếng nhai đầy háo hức và tham lam hoàn toàn trẻ thơ của chàng. Sinh thời mẹ, thịt tươi không phải là của hiếm trong bữa ăn nhà ta. Các phường săn, những nhóm thợ rừng, bao nhiêu cánh lái buôn miền ngược một tháng dăm lần lại nghỉ chân nhà ta, những lúc đó mẹ mới rạng rỡ và dịu dàng làm sao, nhà ta mới ồn ào và thức khuya làm sao! Những người đàn ông đùa luôn miệng; họ luôn buộc mẹ ta cười, luôn tay chạm vào người mẹ ta, kể những chuyện rùng rợn về những chốn ma thiêng nước độc và thích chòng ghẹo ta, bảo nhất định một ngày kia sẽ bắt ta theo - hồi ấy ta còn rất bé.

“... Nhà em có rượu quý! Em xin dâng chàng...”

Ta có vò Mai Quế Lộ nằm sâu trong đất bốn trăm năm trước khi một nhà sư hành hương nghiêm cẩn trao ta rồi khuất mình vào núi. Điều ta nhớ hơn hết về nhà sư là cái đầu nặng như cối đá có hai dái tai lớn và mềm như hoa mà chàng gối lên tay ta cái đêm duy nhất chàng ở lại với ta. Ta còn nhớ một lần trong đêm đó - chỉ một lần - nhà sư đặt tay lên ngực ta rồi rụt phắt lại một cách phũ phàng như bỏng lửa. Rồi sau đó... Ta nghẹn thở bởi mùi máu tươi xộc ra từ phía chàng. Ngón tay bị cắn đứt hay môi chàng đã nát? Ta không bao giờ biết được điều đó, bởi từ khoảnh khắc đó chàng lặng câm như gốc cổ tùng sét đánh tự đời nào xế cửa nhà ta nơi con đường mòn mất biệt ở khúc quanh dẫn vào hẻm núi, và suốt đêm ta cảm thấy chàng đang sống và đang thở cùng ta cũng như luôn thấy gốc tùng đã chết vẫn hằng canh giấc cho ta, mạnh mẽ và âm thầm như người bạn tri kỷ.

Và cả khi ta dâng bát rượu cho chàng, gốc cổ tùng vẫn ở đó, không hơi thở, nhẫn nại lắng nghe tim ta đập khác thường một chút trong khi theo dõi rượu êm đềm trôi trong cổ họng chàng, chịu đựng tia mắt chàng xuyên vào ta như những cây kim bằng ánh nắng, và run lên bởi lời cám ơn đầy xao xuyến của chàng. Và ngay khoảnh khắc đó, như một nốt đệm vút lên đau nhói sau chữ cuối cùng của chàng, con quạ lẻ loi nào đó vụt bay từ ngọn cổ tùng và gieo lại trong gió một tiếng kêu khô khốc, hồ như tấm vải sô bị xé, và một cái gì đó cũng đứt rời trong ta.

“Chuyện gì thế em?” chàng thốt lên, dường như sợ lời cám ơn của chàng làm ta đau đớn. Rồi như tảng đá chìm xuống đáy sông sâu chàng đột ngột đắm mình vào cõi tịch tịnh vô cùng của trời đất. Cũng như chàng, ta bất giác lắng nghe. Cảm thấy dường như tiếng quạ vẫn còn đó, khắc thêm một vạch sâu hoắm trên nền trời tối đen u uất, lặn vào sao Hôm lạnh và sắc như kim. Ta còn nghe lá trúc cựa vào nhau xao xác, nước róc rách tuôn thanh bình trong chiếc máng tre, ngựa thở phì phò dưới cội tùng khô, và cơ man nào là côn trùng bắt đầu râm ran cất tiếng. Ta ngước lên chàng, thầm mong chàng cũng nghe từng ấy tiếng, thấy chúng tự trong lòng như ta. Ta se sẽ tìm tay chàng; ta muốn sờ tay chàng. Nhưng tay chàng đã gặp tay ta trong không khí, và cái bóp nhẹ của chàng làm tim ta nhói lên vì một nỗi xao xuyến mà đời ta chưa từng trải qua.

Phải, một nỗi xao xuyến khác thường rung động toàn thân ta. Bàn tay đó chỉ có thể thuộc về một người từng hiểu thấu cuộc đời ta, từng thấm thía nỗi đau của ta khi muốn dù chỉ một lần thấy lại muôn vàn lọn nắng tuôn xuống quanh ta xuyên qua những vòm cây. Nỗi nôn nao trong lòng ta khi lắng nghe dòng người chạy loạn ơi ới gọi nhau vẳng dài theo lũng sâu, đó là nỗi nôn nao không hề xa lạ với chàng; chàng sẽ gật đầu với đôi mắt ươn ướt nếu ngay bây giờ ta kể lại cho chàng cái ký ức buồn bã ấy không hiểu sao vẫn làm ta bâng khuâng nhớ về một vùng đất xa như bầu trời mà đôi lần mẹ rưng rưng nói là nơi chôn nhau cắt rốn của mẹ. Bàn tay đó như biết được nỗi tê mê thấm vào da thịt khi những sáng tinh mơ ta chạy ra ngoài suối hay trèo lên tảng đá cao nhất mà ta lên tới được, ở đó, áo mỏng phong phanh, ta háo hức đắm mình vào hơi sương, hít khí trời thật sâu vào lòng - khí trời mới mát rượi và tinh nguyên làm sao -và cố hình dung màu đỏ khi mặt trời mọc. Có những ngày ta ốm, trán nóng như hòn than, chỉ chừng đó mới không ra ngoài trời lúc tinh mơ, nhưng ta vẫn dậy sớm; nằm nguyên trên chõng, trùm chiếu lại ta vẫn nghe sớm mai trong trẻo cùng tiếng chim chích tràn vào với ta từ cửa chống chênh vênh. Đôi khi giữa đêm khuya ta choàng tỉnh dậy, cảm thấy cái gì nặng như đá chèn lên mình, ta nghẹn thở vì muốn kêu to lên với ai đó vô hình trong bóng tối rằng ta đang ở đây, với hai lòng bàn tay mướt mồ hôi và trái tim đang muốn phá tung lồng ngực ta.

“Em không sợ nữa chứ!..” chàng hỏi, nhẹ nhàng vỗ vỗ bàn tay ta. “Vâng, em không sợ nữa,” ta gật đầu hấp tấp nói, như thể sợ lời mình bay đi mất. Để chàng yên tâm hơn, ta chìa nốt tay kia cho chàng.

“Đợi một chút,” chàng nói.

Chàng lục tìm gì đó trong túi vải hình như lúc nào cũng ở bên chàng rồi quàng quanh cổ ta. Mấy ngón tay thô ráp và mạnh mẽ của chàng sớt nhẹ lên da cổ, hơi ấm thân thể chàng khi cúi sát xuống làm tim ta lặng đi.

Nhưng một cảm giác nhẹ tênh lạ lùng từ giữa ngực lan ra làm toàn thân ta trong khoảnh khắc như thể rút đi đâu hết, chỉ còn nhẹ như thinh không. Ta thử động đậy mấy ngón tay, thật tình không nghĩ chúng vẫn còn đó. Vật gì thế?.. Trên ngực ta, một cái gì dịu dàng như đoá mai vừa hé nở.

“Tượng Phật Bà Quan Âm!” thật bất ngờ tiếng reo hoan hỉ của chính ta.

“Người sẽ giúp em nhiều. Rồi em sẽ thấy. Đừng cám ơn ta mà chi.”

Ta đợi chàng nói nữa, nhưng chàng ít lời làm sao! Ta rụt rè lên tiếng; ta muốn biết một điều gì về chàng...

Lặng một hồi, chàng khẽ nắm tay ta.

“Ta không biết nói gì về ta,” chàng nói. “Nhưng ta hiểu điều em muốn biết rất hệ trọng với em.”

Ta những muốn giây phút này - ở bên em - sẽ kéo dài mãi mãi, chừng nào ta còn sống. Giá như ta được chết ở đây; em có hiểu điều đó không?

Rồi lại lặng im, chỉ còn tiếng côn trùng nhẫn nại mài vào thinh không. Ngoài kia giờ đã tối như thế giới của ta. Nhưng có hề chi, bởi chàng vẫn thấy được ta; chàng ngồi gần bếp lửa lắm. Tiếng chàng cời than lạo sạo nơi bếp lửa làm ta ấm lòng. Ta lắng nghe cành khô nổ tí tách; chàng cũng đang lắng nghe.

(còn tiếp)