Sẩm tối, sau khách sạn (trích truyện vừa)

Mình muốn là người yêu của anh chàng này, nàng nhận thấy mình đang tự nhủ.

Ở góc này của thế giới tưởng chừng có thể dễ dàng tìm ra một người như thế. Song thực tế hình như không phải. Một người có ngoại hình như anh ta - cao, cân đối, thanh tú - thì nhiều. Cao, cân đối, thanh tú như anh ta và đồng thời có cái vẻ u sầu như thế thì không. U sầu hoặc..., không, không dễ tìm được chữ để mô tả dáng vẻ ấy. Anh ta giống như một người đã ngồi ở đây, trên bậc tam cấp nhìn ra biển của quảng trường này suốt trăm năm qua, ngàn năm qua, thậm chí từ trước khi có bậc tam cấp này, đợi người mình yêu hay một người nào đó quan trọng tương tự đối với anh ta xuất hiện, dù anh biết hay không biết rằng người đó sẽ không bao giờ xuất hiện. Giống như chó Hachiko đợi chủ. Đợi bạn. Một sự thủy chung vô biên. Một sự quên mình vô biên. Người ta có thể cười anh ta, cũng như cười Hachiko và loài chó nói chung là ngu ngốc, nô lệ. Song Hachiko hay anh ta không có hoặc không còn có cái tôi để bận tâm đến chuyện đó.

Không ai có vẻ gì là để ý đến anh. Tôi ngồi đây đã hơn hai tiếng đồng hồ, có khi phải gần ba tiếng để quan sát. Cứ như là bất cứ ai trong những người có mặt ở đây cũng đều có đủ chuyện để bận tâm trong vòng ba trăm năm tới. Cứ như là cho dẫu anh ta đang khóc hay đang gào thét hay đang lấy dao tự cắt cổ tay mình hay đang hấp hối thì cũng không ai có đủ thời gian bận tâm đến anh ta tuy liếc nhìn một cái và chụp một pô ảnh thì có thể. Cứ như chỉ khi nào anh ta đang trần truồng hoặc đang phát cho bất cứ ai đi qua mỗi người một tờ mười euro thì may ra mới có kẻ dừng lại lâu hơn năm giây gần anh ta. Giả sử ngay lúc này từ hai bả vai anh ta bắt đầu nhú ra đôi cánh, ban đầu còn bé tí nhưng rồi lớn lên và dài ra rất nhanh, chỉ trong dăm phút đã giang ra mỗi bên đến hàng ba mét thì cũng chẳng ai nhận thấy mà giương máy ảnh trừ tôi. Tôi thì sẽ không giương máy ảnh. Hình ảnh anh ghi vào ký ức tôi là đủ. Tôi ở cùng anh trong hai tiếng đồng hồ qua là đủ để tôi có chung với anh một thế giới. Thế giới chỉ có hai chúng tôi. Tĩnh lặng, sáng rõ, bất diệt.

Hai tiếng tôi tồn tại bên anh chỉ là vài mảy bụi nước trong cái biển thời gian anh đã trải, đang trải và sẽ trải ở đây. Có thể không phải như thế. Có thể chỉ năm phút nữa sẽ có một cô gái đến và mặt anh sẽ ngời chói khi thấy cô và trong ánh ngời chói đó anh sẽ cùng cô biến khỏi mắt tôi. Song tôi không muốn nghĩ như thế. Tôi muốn nghĩ rằng sau khi tôi rời khỏi thì anh vẫn ở lại đây và sang năm, hoặc ba năm nữa, mười năm nữa, khi quay lại đây tôi sẽ lại thấy anh, ở đúng vị trí này, có thể hơi mòn đi một tí, bợt đi một tí do thời gian, song sự kiên trì vẫn nguyên vẹn. Tôi muốn nghĩ rằng một lúc nào đó, nhìn anh, tôi sẽ khóc, như có người có thể khóc khi gặp lại Hachiko ở đúng chỗ ấy, trước cửa nhà ga, sau nhiều năm.

Với ý nghĩ đó trong tim, tôi rời khỏi anh, đi dọc con đường cong cong ven biển, dưới trời, trước biển, trên đất, trong không khí. Ở đây người không bao giờ thiếu, ai cũng muốn giành lấy cho mình ít nhất là một phần nhỏ của cái đẹp này, cái đẹp vốn là sự hài hòa đến độ khó ngờ giữa những công trình  của con người và những công trình của tạo hóa, ai cũng muốn thấy mình ở giữa nó và - tuy điều này không nhiều người tự biết hay thừa nhận - muốn bằng cách đó hưởng được dù chỉ chút ít ảo giác thoảng qua rằng mình cũng có thể là một phần của một sự vĩnh hằng. Trời xanh. Biển xanh. Núi xám. Những căn nhà trắng. Cát vàng. Những con thuyền nhỏ nhiều màu sắc bập bềnh trong vụng. Bóng chim đen. Hàng ngàn con người tranh nhau một chỗ để đi, một chỗ để đứng, một chỗ để nhìn. Hiu quạnh quá, nơi tôi đi. Hiu quạnh quá, chỗ tôi đứng. Hiu quạnh quá, cái tôi nhìn. Hiu quạnh quá, một người chờ đợi cái gì đó không bao giờ tới. Tôi vào một quán cà phê bày bàn ra cả vỉa hè, trên một triền dốc trông ra biển. Cũng đông nghẹt người, cũng chỉ một mình tôi. Không ai nhìn tôi. Nếu không kể anh bồi phục vụ tôi nhưng vị tất có thể nói là anh ta thực sự nhìn tôi. Nếu không kể một gã đàn ông cầm ly tiến tới nói gì đó hình như là xin phép ngồi cùng bàn song khi thấy ánh mắt tôi thì liền sựng lại, lúng búng gì đó không ai hiểu rồi lỉnh mất. Một con ếch vừa nhảy xuống ao, nước xao một thoáng rồi cũng lặng. Cái lặng này sẽ không kéo dài được bao lâu, tôi biết, song dù chỉ vài phút thì cũng là vài phút. Sau lưng tôi, một loài cây mà tôi chưa biết tên, trồng trong chậu to, cao chừng hơn mét rưỡi, thân thẳng, tán xòe, lá nhỏ mọc thành chùm, xanh rất thẫm và rất mướt, mướt đến nỗi dường như đang âm thầm rỏ nước hay âm thầm đổ mồ hôi trong tiết trời không nóng nực. Chậu trồng cây đó có tiết diện gần tròn với đường kính chừng non một mét, có hình thù giống như vỏ sò cách điệu, chất liệu hẳn là gốm phủ men trắng như tuyết. Có cảm giác như nước hoặc mồ hôi từ cây nhỏ ra sẽ thấm vào đất trong chậu và do vậy cây tự cung cấp một phần nước hay hơi ẩm cho mình. Đứng gần cây, hơi chếch một chút về bên trái tôi, là một gã trai có vẻ ngoài rất giống người Ả rập. Một anh chàng Ả rập vô cùng đẹp, đẹp đến mức dị thường, đẹp đến độ nguy hiểm, giống như một hoàng tử bước thẳng từ Nghìn lẻ một đêm ra, không phải bất cứ Nghìn lẻ một đêm nào mà là Nghìn lẻ một đêm ở dạng tinh tuyền nhất, dị bản pha lê hay dị bản kim cương của nó. Một dị bản mà trong đó những người đàn ông đẹp nhất và đàn bà đẹp nhất thực sự biết sống và biết chết một cách đẹp tương xứng với vẻ đẹp ngoại hình của mình, vì một nỗi đam mê đẹp. Sự có mặt của một người như thế dường như chỉ nhằm một mục đích duy nhất là khẳng định với thế giới rằng tất cả mọi thứ trên thế giới đều bất toàn và không đáng cho ta quyến luyến như thế nào. Tất cả, trừ anh ta. Và điều này là ngoài chủ ý của anh ta. Tự đáy lòng anh ta ao ước sao cho dù chỉ một phần vạn hay phần triệu của thế giới này giống anh ta hoặc thậm chí dù chỉ hao hao như anh ta, về cả ngoài lẫn trong, thực ra thì trước hết và chủ yếu là về bên trong bởi nếu chỉ giống ở bên ngoài không thôi thì thực chẳng đáng gì. Nhìn anh ta, tôi chân thành muốn tin rằng anh ta thực sự như thế hay ít nhất là phần nào đó như thế. Và trong khi tôi đang nhìn anh ta với một nỗ lực có thể nói là quả cảm hầu có thể tin như vậy thì bỗng nhiên tôi thấy muốn phá lên cười. Đó là một thôi thúc mạnh đến nỗi tôi hầu như phải gồng hết mình lên để ghìm mình lại, có lẽ cũng chật vật như ghìm một con chó to đang phát rồ vì sợ hoặc vì phải nhịn đói lâu ngày mà được nhử thức ăn ngon. Tôi cảm thấy muốn lại gần anh ta mà nói với anh ta: Anh có biết rằng sự hiện hữu của anh xét cho cùng là tức cười lắm không? Anh có biết điều đó không? Anh làm cho tất cả mọi người cảm thấy mình bất toàn, cứ như anh thì không bất toàn. Cứ như anh là cá thể duy nhất có khả năng chọc thủng, phá vỡ cõi u minh của thế giới này bằng chính sự hiện hữu của anh, một kiểu mẫu về sự toàn hảo chả biết từ đâu tới. Nhưng tôi sẽ không làm vậy, tất nhiên rồi. Tôi cũng sẽ không nói với anh ta điều mà tôi còn muốn nói hơn thế, muốn đến độ nó như một thứ gì đang cháy ngún ở trong tôi. Tôi muốn nói: Nếu anh thực sự hoàn hảo, toàn mãn như vẻ ngoài của anh buộc tất cả mọi người trong đó có tôi tin hoặc muốn tin… nếu như anh thực sự là con người không hoàn toàn thuộc nơi này mà phần nào đó là từ cõi khác tới thì tôi sẽ sẵn sang đợi anh suốt đời nếu vì lý do nào đó anh phải rời xa tôi, đợi hàng trăm năm, kỳ đến khi anh trở về gặp lại tôi không phải như gặp một con người mà gặp pho tượng đá. Toàn bộ tiềm năng yêu trong vũ trụ này và hơn thế nữa cũng sẽ không đủ cho những gì tôi muốn hiến cho anh. Chàng trai đầy ánh sáng kia, anh có đọc được tâm tư tôi không nếu chỉ nhìn tôi? Tôi biết đêm nay tôi sẽ khó ngủ vì nghĩ tới hình ảnh anh, hình ảnh anh chứ không phải anh, nghĩ tới hình ảnh anh và nghĩ tới con người mà anh không bao giờ có thể trở thành, tôi có thể sẽ chỉ chực khóc khi nghĩ tới hình ảnh đó, cũng như tôi có thể luôn luôn chực khóc mỗi khi nghe lại Hòn vọng phu I hay Đoàn người ra đi qua giọng hát Thái Thanh, một bản thu xưa mà tôi nghe từ bé qua chiếc đĩa than 33 vòng của mẹ tôi. Tôi chực khóc như khi nghĩ tới một người yêu dấu mà tôi vĩnh viễn mất dù chưa bao giờ có, một nỗi nhớ nó khiến tôi có những lúc chỉ muốn hét to đến rách họng toác phổi trong đêm thâu, hét cho rách toạc cả cái thế giới đang im lìm say ngủ quanh tôi để cho nó phải choàng thức dậy mà đau cùng tôi, đau như tôi, đau cái đau không tài nào chịu nổi này, cái đau bởi không bao giờ đến được những gì đẹp nhất. Cái đau ấy, nó choán trọn và đang làm rỗng từng phần nhỏ của thân thể và tâm trí tôi, trừng giây của cái đêm dằng dặc tôi đang sống, khiến tôi không còn chỗ nào để nghĩ đến chuyện ngày mai tôi sẽ ra sao, tôi sẽ làm gì, sẽ đi đâu cho thoát khỏi chốn người này, sao cho nó đừng bao giờ làm rộn tôi thêm được nữa. Cái đau này, nhờ nó, phải, nhờ nó mà tôi suốt cả cái đêm vô tận này không có lúc nào nghĩ đến chuyện ngày mai sẽ có người tóm được tôi – sẽ có người tố giác tôi hay đồng ý làm chứng chống lại tôi, ngày mai mọi cánh cửa của thế giới này sẽ đóng sầm trước mặt tôi vì tôi đã làm một việc mà nó không chấp nhận, một việc mà riêng nó thì nó không chấp nhận.

Vì tôi đã giết người.

(...)

Ôn luyện dịch thơ.

"Лучина", dân ca Nga 

(người hát: Georgi Vinogradov, một trong các giọng solo chính của Hợp xướng Hồng quân nổi tiếng)

То не ветер ветку клонит,
Не дубравушка шумит -
То мое сердечко стонет,
Как осенний лист дрожит;

Chẳng phải gió uốn cong cành,
Chẳng phải cây sồi xao xác -
Là trái tim tôi rên rỉ,
Như chiếc lá thu run. 

Извела меня кручина,
Подколодная змея!..
Догорай, моя лучина,
Догорю с тобой и я!

U sầu gặm nhấm dần tôi
Như con rắn độc chết người!..
Đóm ơi cháy đi cho hết
Ta cùng mi cháy hết, đóm ơi!

Не житьё мне здесь без милой:
С кем теперь идти к венцу?
Знать судил мне рок с могилой
Обручиться молодцу.

Không em tôi sống làm sao?
Cùng ai đến trước ban thờ?
Phải chăng số trời đã định
cho trai tôi cưới nấm mồ.

Расступись, земля сырая,
Дай мне, молодцу, покой,
Приюти меня, родная,
В тесной келье гробовой.

Rẽ ra đi đất ẩm ơi,
Cho trai tôi được bình an.
Đất yêu, hãy ủ ấp tôi
Trong quan tài chật của người.

Vài ý nghĩ vụn về nghề văn.

Nhà văn viết cuốn sách của y trong cô độc, trong "bóng tối", khi mà không ai hoặc gần như không ai quan tâm đến việc y làm hoặc cho rằng nó có ý nghĩa - tuy nhiên điều này chẳng ảnh hưởng đến y nếu y đủ mạnh. Vậy, liệu có nhiều lý do để cho khi cuốn sách ra đời và được người ta chú ý tới thì nhà văn cần phải trèo lên sân khấu, bước ra ánh sáng?

*******************

Công việc viết văn không xuất chúng hơn các công việc khác, cũng không tầm phơ hơn. Nếu viết văn là công việc của anh, hãy làm nó bằng toàn bộ tâm hồn anh. Viết cái anh đang viết như thể nó là truyện cuối cùng anh viết trước khi chết. Với tâm thế giống như của người nghệ nhân suốt đời làm tò he, nay đang làm con tò he cuối cùng trước khi chết.

*******************

Những đứa con bằng xương bằng thịt, những con người do anh sinh ra, có thể bị nhuốm bẩn, bị nhiễm độc về thể xác và/hoặc tâm trí bởi môi trường nơi anh đưa chúng vào. 

Những đứa con tinh thần, những tác phẩm do anh tạo ra, chúng có bị nhuốm bẩn, bị nhiễm độc hay không là tùy ở tâm trí anh thuần khiết hay không.

Tôi không tin rằng những kẻ ác tâm, hiểm độc, những kẻ mà, như có người mô tả, "là một khối thuốc độc biết đi", lại có khả năng làm ra những tác phẩm động đến tâm can con người vì vẻ đẹp và sự thuần khiết của chúng.

*******************

Khi một người xấu xí - không phải hơi xấu mà thực sự xấu, thậm xấu - phải lòng ai đó, thì cho dẫu y/thị yêu bằng tình yêu tha thiết nồng nàn và chân thành đến mấy, gần như chắc chắn hoặc chắc chắn tình yêu đó sẽ không được đáp lại. Đáp lại nó có thể là lòng thương hại, sự cảm thông, cảm giác có lỗi, niềm cảm kích, lòng biết ơn, vân vân, song không phải tình yêu. Tuy nhiên đó không phải điều quan trọng. Quan trọng hơn là chúng ta cảm thấy chuyện đó hợp lẽ và tự nhiên. Chúng ta thấy mối tình đó khôi hài, tuy đáng cảm thông. Đáng cảm thông và khôi hài.

Một tác phẩm văn chương, được viết ra với tất cả cảm xúc nồng nàn và chân thành bậc nhất, song là một tác phẩm tồi, cũng giống như thế.

Về tê giác và về "công dân thế giới".

Nếu có theo dõi Fb của tôi, hẳn bạn sẽ thấy tôi thường xuyên nhắc tới vấn nạn con người ngược đãi/giết hại các loài vật nói chung và tàn sát loài tê giác nói riêng.

Hôm nay là Ngày Quốc tế vì Tê giác.

Ngày mà những người yêu thiên nhiên và yêu loài vật trên toàn thế giới cùng hợp chung tiếng nói vì một mục đích duy nhất: bảo đảm cho loài tê giác không bị tuyệt chủng vì sự ngu dốt/hợm hĩnh/tham lam của một bộ phận loài người.

Bạn có thể chưa mấy quan tâm hoặc không quan tâm đến vấn đề đó. Ấy là quyền cá nhân của bạn.

Bạn có thể có lý do của mình để làm như vậy, mà lý do có vẻ mạnh nhất là" Cá nhân tôi/đất nước-xã hội chúng ta còn lắm vấn đề thiết thân và nhức nhối hơn nhiều, còn đâu thời gian và tâm trí cho những chuyện xa xôi như mấy con tê giác mà nói thẳng ra là có chết hết thì cũng không ảnh hưởng gì đến tôi hay chúng ta."

Tôi nói với bạn điều này.

Chừng nào bạn, với tư cách một cá nhân, và phần lớn người Việt Nam, với tư cách một cộng đồng, còn tiếp tục giữ cách nghĩ như vậy, thì chừng đó cá nhân bạn, và cộng đồng người Việt nói chung, hay ít nhất là bộ phận "ưu tú" của nó, chẳng có mấy lý do để tự hào mình "ngang hàng với dân các nước", mình là "công dân thế giới" hoặc đang vươn tới gần chỗ đó.

"Công dân thế giới" không phải đơn thuần có nghĩa là thông thạo nhiều ngoại ngữ, đã từng đi nhiều nước, đã giao du với và có bạn bè thuộc nhiều quốc tịch, cập nhật ngay với những thành tựu công nghệ mới nhất, v.v.

Công dân thế giới còn có nghĩa là, và trước hết/quan trọng nhất là, bận tâm đến những vấn đề của thế giới, và thực sự làm một cái gì đó, dù nhỏ, góp vào những hành động thiết thực hầu giải quyết chúng theo hướng tích cực, có hiệu quả. 

Sự tuyệt chủng đang gần kề của loài tê giác, mà một số người Việt Nam đang góp phần đẩy cho nhanh thêm, là một trong những vấn đề của thế giới.