Về phò và các thứ khác.

Trích tiểu thuyết "Life Navigator 25: người tình của cả thế gian" sắp xuất bản)

Chàng biết được nàng có mở lớp múa bụng một cách hoàn toàn tình cờ. Một người bạn - theo nghĩa nào đó hoặc trong chừng mực nào đó là bạn - cho chàng biết, giữa chừng câu chuyện về một đề tài khác.

“Chậc, con điên đó múa như cái lồn ấy mà,” cậu ta nói.

Đó là kiểu nói của cậu ta, cậu phát ngôn như thế một cách tự nhiên như hơi thở, cũng như chim họa mi thì hót giống họa mi chứ không gâu gâu giống chó hoặc chít chít giống chuột. Bạn gái cậu ta cũng mở lớp dạy múa bụng, từ hơn hai năm nay. Và cậu ta không phải hạng trì độn để không nhận thức được một điều rằng nàng là mối họa tiềm ẩn lớn thế nào cho doanh thu và uy tín của lớp học của bạn gái cậu ta. Và cậu ta không biết mối quan hệ giữa nàng với chàng, không biết nó đã khởi đầu thế nào và đến phút này nó đang ở giai đoạn phát triển nào, song lời lẽ cậu ta sẽ không khác mấy nếu cậu ta biết. 

Và khi nghe cậu ta nói “con điên đó”, tự dưng, có vẻ chả ăn nhập gì, chàng thấy lại trong trí hình ảnh nàng mặc quần soóc ngồi bó gối trên tấm thảm nhựa trải sàn, cười ngặt nghẽo - quặn người về phía trước rồi ngữa hẳn ra sau thiếu tí nữa là đập gáy xuống sàn gạch ngay mép thảm - trong khi chàng đọc cho nàng nghe những đoạn kể về mưu mô của các gã đàn ông để làm sao cưỡi được lên bụng các ả đàn bà họ khoái, trong cuốn Hương Viên mà chàng gọi (và nàng rất chi tán thưởng) là “kỳ thư tính dục” hay “sách thiêng về sự sướng ở đời”. Và chàng nghe thấy lại cái âm sắc cao lên ở đoạn cuối - như một cái roi bén ngót - của cái tiếng hứ kéo dài không thành từ và ở ngoài từ mà nàng hay dùng để đáp lại những khi chàng hay ai đó nói với nàng về những sự điên rồ ở đất nước này, những sự điên rồ tuy không phải bao giờ cũng được gọi chính danh như thế song về bản chất không là gì ngoài sự điên rồ, quá nhiều sự điên rồ cùng một lúc và cùng một nơi tồn tại đến nỗi trong hoàn cảnh ấy môi trường ấy mà vẫn cứ có khả năng sống mỗi ngày với niềm vui, tìm thấy bình an hoặc gần như bình an và cái đẹp trong từng phút và từng bước của hiện hữu, cùng lúc vẫn không quên những nỗi lo và cái đau của thế giới trong mỗi phút, việc đó dường như tự nó là thêm một sự điên rồ khác, đỉnh cao của sự điên rồ. Và chàng nhớ lại đôi mắt nàng nhìn sâu hoặc lùi sâu vào một chốn ở ngoài lời và có lẽ ở ngoài thế giới khi có lần nàng (hay ai đó chàng không nhớ) nhắc đến hàng ngàn người chết thảm trong cái cối xay thịt khổng lồ ở Đại Lộ Kinh Hoàng, một trong những người bà bên họ ngoại nàng đã góp phần thịt và xương của mình vào đó, không để lại gì ngoài một ký ức vô hình nặng như chì lơ lửng trong không trung ngày một bốc lên cao, mờ nhạt, xa đi song biến hẳn thì không thể mặc dù nhiều lúc tưởng như có thể.

Lồn cũng có năm bảy loại lồn ông ạ, chàng nhẹ nhàng nhận xét.

Địt mẹ, cậu ta nói, hôm nào tôi rủ anh em đè nó ra kiểm tra là lồn loại nào mình biết ngay mà.

Cậu ta nói hết câu và cười khi khí, rất thích chí về bản thân. Chàng thoáng cười, nhấp bia, im lặng. Chàng biết mình có khả năng giết chết con người này, nếu không còn cách nào khác, nếu rốt cuộc đó là việc chàng không thể không làm, trước khi cậu ta đụng được tới nàng. Mặt khác bằng cách nào đó chàng cũng cảm thấy - trong thâm tâm - rằng nếu như con người này kịp làm gì đó tồi với nàng trước khi chàng có thể ngăn, thì sau đó có khi chàng cũng sẽ tha thứ cho cậu ta, có thể do chàng có đủ lượng bao dung, hoặc có thể do chàng nghèo kiệt về tinh thần đến độ không có hay không còn khả năng thịnh nộ.

Con đó nó hơi khùng khùng mà. Gái Huế con nào tao gặp cũng hơi khùng khùng hết, chả biết cái kiểu nó vậy hay cái số tao nó vậy, tay hộ pháp nói.

Cứ xịt cho tóe máu thì con nào rồi cũng như nhau, cậu ta nói.

Với ông đàn bà khác gì heo, tay mặt lưỡi cày nói.

Tôi là heo, đàn ông là heo, cậu ta nói. Con người không khác heo, chuyện đó các ông tới giờ còn chưa thủng sao.

Nhớ câu của Nakajima Ton không, sau một quãng lặng ngắn tay hộ pháp nói.

Là thằng ông nội nào? cậu ta nói.

Thằng nào không quan trọng, quan trọng là câu thằng đó nói.

Nói cái gì?

Tôi không nhớ chắc lắm, chỉ đại ý thôi. Rằng tất cả con người tự bản chất là dã thú. Nghĩa vụ của chúng ta với tư cách con người là làm những kẻ dạy thú, cố rèn sao cho bầy dã thú đó vào nền nếp, thậm chí dạy cho chúng làm những việc vốn dĩ là xa lạ với bản chất thú của chúng…

Mấy thằng ông kẹ đó nói gì mà chả hay, cậu ta nói. Nhưng mà các ông có biết điểm hay nhất là gì không? Đó là dù có nói hay cách mấy, hay gấp ngàn lần vậy nhưng mà không có quyền lực thì cũng đếch để làm gì. Thế giới này là thuộc về những ai vừa nói hay vừa có quyền lực.

Chàng tự dưng cảm thấy mình cô đơn vô cùng, như thể chàng đang ngồi trên hòn san hô chơ vơ giữa biển, nghe gió lạnh lùa qua gan ruột. Chàng nghe tiếng mình cười rất nhẹ qua đằng mũi, thấy mình giơ tay nhón một miếng phổi gà, chấm muối tiêu chanh, đút vào mồm.

Ở đây ai vừa nói hay vừa có quyền lực vậy ta, tay mặt lưỡi cày nói, nhếch mép, đưa mắt nhìn lần lượt từng người.

Không phải ai cũng đủ khả năng biết mình đang nhìn thẳng vào mặt trời, chàng nói.

À, ai chứ con nặc nô đó thì chắc chắn dù có đang nhìn thẳng vào mặt trời nó cũng đếch biết các ông ạ, tay hộ pháp nói.

Và họ bắt đầu nói về nàng và những người như nàng, những “đàn bà ngày nay” không còn sợ bất cứ cái gì hay bất cứ ai kể cả chính mình. Và họ nói về những chị tiến sĩ từng là gái gọi, dùng đúng chữ là phò, về chuyện một em phò cúc cung tận tụy với nghề thì cũng như một anh thợ móc cống siêng năng, có quyền tự hào gấp vạn lần so với một chủ tịch tỉnh tồi bởi vì em ý hay anh ý có làm việc. Và họ nói về chuyện đời nay ra đường phải dè chừng bất cứ thằng nhóc nào mặc đồ học trò bởi trong túi quần nó có thể có dao bấm và/hoặc trong cặp hay cốp xe nó có thể có tuýp nước hay đao hay mã tấu. Và họ nói về chuyện sợ quá đỗi một cái gì đấy thì cũng sai lầm và tai hại như hoàn toàn không sợ cái ấy, về chuyện, hơn bất cứ thời nào khác trong lịch sử, phải biết cám ơn số phận mình hoặc sự ngẫu nhiên đã cho mình sống an toàn được thêm một ngày.

Rồi họ nói về chuyện ai đang là kẻ an toàn nhất ở xứ này, trên thế giới, trên cõi đời nói chung. Mẹ, an toàn cỡ nào thì cũng chết là hết, Mặt Lưỡi Cày nói. Và họ nói về chuyện nếu những bầu vú gái tơ, ngon như quả đào chớm chín ngậm sương, là một trong những thứ cuối cùng hay thứ cuối cùng còn lại trước mắt và trong tâm khảm thằng đàn ông sắp chết thì nào có quan trọng gì hay quan trọng đếch gì cái chuyện thằng đó đã sống một đời chó đẻ và khốn nạn đến đâu. Rồi họ nói đến chuyện bộ phận nào của đàn ông có vai trò tương tự hay tương đương đối với đàn bà. Họ tranh luận về chuyện liệu đó là những cơ bắp ở tay ở ngực ở đùi hay là cái mà sách vở gọi là dương vật hay dương cụ còn họ thì có những từ khác phong phú và biểu cảm hơn để gọi nó. Họ nói về chuyện nếu đúng là cái dương cụ thì tại sao khi nói về nó người ta lại mất tự nhiên hơn là khi nói về cặp vú. Các ông nói thế là trật, Hộ Pháp nói. Tương ứng với cái buồi không phải cặp vú mà là cái hĩm. Nghĩ mà xem, đời cũng có thằng chỉ có một mong muốn, mong muốn tột bậc, mong muốn cháy bỏng trước khi ngoẻo là được nhìn thấy một cái hĩm mới nguyên tươi hồng khít rịt, đúng không. Dĩ nhiên có thằng mê hĩm có thằng mê vú, thằng mê đùi thằng mê mông đít, mỗi người mỗi khác, ấy là điều không thể khác ở đời. Các ông còn không biết theo nghĩa nào đó thì thịt cái là ý nghĩa tối hậu cho tồn tại của thằng đàn ông hay sao. Vì thịt cái, thằng đàn ông có thể luồn dưới đít kẻ khác có thể giết người từ cha bỏ mẹ lừa thầy phản bạn ị lên tượng thánh rước voi giày mả tổ. Chí phải chí phải, nào dô, Mặt Lưỡi Cày nói. Và họ nói về chuyện (cái chuyện muôn năm cũ và chưa khi nào cũ) rằng lẽ ra nghề bán trôn nuôi miệng của chị em ta phải được tôn vinh là một trong những nghề cao đẹp nhất bởi vì không thể thiếu nhất trên đời, đó là chuyện quá rõ ràng. Và với một tiếng cười rinh rích cố nén hoặc làm bộ cố nén mà không được Mặt Lưỡi Cày nói nhỏ hoặc làm bộ nói nhỏ rằng nghe đâu cái con điên ấy từng có thời là một phò tiếng tăm lừng lẫy đó. Lạ lắm hả, cậu ta nói, lạnh như tiền. Chuyện đó chỉ có thằng khờ như ông mới chưa biết thôi. Mà bản thân con nhỏ cũng ngu, chuyện hay thế mà giấu như mèo giấu cứt. Đéo biết là vinh quang tối hậu của giống đàn bà nằm ở đó. Hôm nào tôi với mấy ông phải dạy cho nó sáng mắt sáng lồn ra mới được. Lồn mà cũng sáng ra á, Mặt Lưỡi Cày cười rinh rích cũng cái kiểu tuồng như cố nén ấy. Chớ sao nữa, lồn khác gì người, nó cũng có cái trí cái hồn của nó, cậu ta nói. Ông không nhớ là có con nhà văn nó viết, nếu cầm gương dí sát vào một cái lồn thì sau một chốc gương sẽ mờ sao. Cái lồn cũng thở, cũng yêu và ghét, cũng u mê và thông thái. Chuyện đó mà ông còn không biết thì chả trách đàn bà nó đá ông. Vậy ông tin là lồn của con đó nó tăm tối u mê? chàng hỏi. Chàng hỏi và cảm thấy thật ra chàng đang ở một nơi hoàn toàn khác, xa lắc, và đang nói thông qua cái mồm mượn của kẻ khác, đang ngồi đây trên cặp mông đi mượn, đang thở bằng cặp phổi và khí quản đi mượn và đang tuần hoàn máu trong người bằng một quả tim đi mượn. Chứ ông nghĩ minh triết tối hậu của một thằng đàn ông nó bao gồm những cái gì? cậu ta nói. Có đại sư ở đây mà ông dám hỏi thế a, Hộ Pháp nói. Chà! Đã có người nhìn thoáng qua ông là biết rõ trí ông hay tâm ông sáng hay không sáng thì cũng có người nhìn thoáng qua đứa đàn bà con gái là biết lồn nó sáng hay không chớ. Hay ông cho là không thể có?

Và họ nói về chuyện có bao nhiêu phần trăm khả năng nàng có thể đã từng là phò và/hoặc đang là phò. Chàng bảo là ít, nhắc lại vài lần ý đó, cẩn thận tránh dùng chữ “không”. Chàng nói chàng tin rằng hoặc cho rằng bản thân nàng chẳng thích làm việc đó lắm, rồi lập tức nói thêm rằng điều chàng vừa nói chẳng có ý nghĩa gì với nàng hay với chàng hay bất cứ ai, và tốt nhất họ nên im đi hoặc ít nhất chàng nên im đi, hoặc có những cách khác tốt hơn nếu đã nhất thiết cần phải lấy âm thanh thế chỗ sự im lặng. Và họ nói tới chuyện có phải kẻ nào suốt đời không một lần cất lên tiếng nói của chính mình thì có thể coi là sống mà như chết, theo nghĩa nào đó, dĩ nhiên, sống một cuộc sống mà về thực chất không khác chết. Mẹ, quan tâm chuyện đó thì được cái gì, Mặt Lưỡi Cày nói. Chậc, lâu lâu nói cũng hay mà, Hộ Pháp nói, ít nhất là để lâu lâu ngó lại mình coi mình có thật là người không. Mặt Lưỡi Cày bật cười cụt lủn, mắt lạnh. Nghĩ nhiều làm đéo gì. Cứ sống nhẹ không, coi đời chả là gì hơn một cuộc chơi chả tốt hơn sao? anh ta nói. Dĩ nhiên là tốt nếu trong cái cuộc chơi đó ông là tay chơi chuyên nghiệp hạng nhất, vô địch, cậu ta nói. Như ông chớ gì, Mặt Lưỡi Cày nói. Cậu ta nhấp ngụm bia, không nhìn anh ta, không trả lời. Địt mẹ, ai mà không biết trong đầu ông nghĩ gì, Mặt Lưỡi Cày nói. Thôi dẹp đi, Hộ Pháp nói. Dẹp sao được mà dẹp, Mặt Lưỡi Cày nói, cái kiểu cách của thằng này nhiều lúc thật không thể chịu được. Ông hãy thử là nó đi rồi sẽ thấy liệu ông có thể chịu được cái thằng ông hay không, Hộ Pháp nói. Mà vậy thì đã làm sao? Và thế là họ nói về cơ hội vươn lên của một số người trong một môi trường kinh tế nơi mà luật lệ đục ngầu như vũng trâu đầm, về những sức mạnh quái gở ở nơi đâu tài lực quyện chặt với quyền lực, về mức độ hay tỷ lệ phần trăm ảo tưởng chết cười trong bất kỳ mẩu niềm tin còn sót lại nào về giá trị của cái thứ gọi là “một tâm hồn thuần khiết và chính trực”. Và họ nói về chuyện những kẻ có tâm hồn thuần khiết và chính trực, cứ cho là có một loại như thế, cứ cho là loại như thế còn có thể gọi như thế được, cứ cho là những chữ này còn có ý nghĩa gì, bọn họ, cũng chẳng khác gì đám samurai, nho sinh, hiệp khách, cao bồi viễn tây, ngự lâm quân, đạo sĩ, thi nhân, muốn tồn tại được thì phải đúng chỗ đúng thời, đó là một thứ thực thể mà đất nước này vào thời đại này không có khả năng dung nạp. Đây không phải vấn đề cái tâm (Thôi thôi, xin đủ! Cái tâm!) mà là vấn đề trí. Những kẻ như thế ừ thì có thể có hoặc đúng là có cái tâm lớn hay quả tim lớn, lớn hơn thiên hạ, cái đó chả ai phủ nhận, nhưng mà xin lỗi, các vị không có óc hoặc óc các vị hơi bị bé, ít nhất là không đủ to để mà ngộ được lẽ Trời, ít nhất là một cái lẽ Trời vừa nói trên kia, đã vậy thì làm sao có thể nói đây là một chủng loài đủ tư cách để sống còn. Họ không nói, song chàng nghĩ tới cái gã trong Bút ký dưới hầm, kẻ quá nhiều thông minh, quá nhiều ý thức (hay ít nhất là gã tự thấy thế hoặc tự cho là thế) so với người đời, quá nhiều đến độ rốt cuộc gã tự kết luận rằng gã không nên tồn tại nữa, ít nhất là theo nghĩa bóng. Chàng tự thấy một điều rằng kẻ đó không phải là chàng, nhất định không phải chàng. Và họ nói về chuyện mỗi thời đại trong lịch sử loài người hay lịch sử một đất nước có một hình mẫu riêng của nó về con người tối ưu, nhân vật thành công nhất và đáng tôn vinh nhất của nó, người hùng của nó. Có một thời người hùng là nhà ái quốc kiên định và kiêu dũng nhất, nay người hùng là kẻ kiệt xuất nhất trong việc kiếm tiền, sự thật giản dị và hiển nhiên là đó, tuy nhiều người vẫn làm như không phải. Mỗi thời đại có người hùng riêng của nó, và trí là ở chỗ nhận rõ điều ấy, không hoài nghi, tâm là ở chỗ vui vẻ thừa nhận và thuận theo điều ấy. Và có nhiều cách sống khác nhau; ai là kẻ đủ tư cách phán cho người khác rằng cách này tốt còn cách kia không tốt. Lạc thú trọn vẹn chỉ ở kiếp này và lạc thú trọn vẹn trong từng khoảnh khắc. Làm ơn đừng phán xét về lạc thú của tôi một khi nó là lựa chọn của tôi. Và họ nói về chuyện đâu là điểm hay chỗ giống nhau giữa một nghệ sĩ có tầm nhìn “vượt thời đại”, tiên tri, viễn kiến, một nhà khoa học đang nung nấu những ý tưởng (có lẽ là) cách mạng hứa hẹn có khả năng lật nhào toàn bộ lâu đài tri thức hiện có, với một kẻ sẵn sàng và thực sự đã giẫm lên và bước qua bất cứ thứ gì kiểu như ranh giới hay rào cản luật pháp hay đạo đức hay lương tâm, kiểu siêu nhân của bác Nít sờ thân mến nhà ta? Xin thưa: họ đều cô đơn, tột cùng cô đơn, tuyệt đối cô đơn. Và cái hay nhất của mấy người này cũng lại giống nhau: họ, một cách can trường, thứ can trường biệt lệ mà tất thảy đám bình phàm không bao giờ có nổi dù có sống đi sống lại tới hai chục lần cái cuộc đời bình phàm của chúng nó; họ chấp nhận và thừa sức đương đầu với sự cô đơn đó, sự cô đơn là thứ không thể thiếu, không thể khác để họ có thể là chính họ, trở thành chính mình, theo nghĩa nào đó sự cô đơn này là cần thiết, nó là dưỡng chất hoặc môi trường cho họ tồn tại, nó là một khía cạnh hay phương diện của cái chất lượng vô song của cuộc đời họ, họ có thể cảm thấy phấn khích hay hứng khởi say sưa với sự cô đơn này, như với một thứ gây nghiện, mà cũng có thể không, song họ chả bao giờ sợ nó, chả bao giờ thấy xa lạ với nó, họ sống trong nó như tay sát thủ chuyên nghiệp sống trong những cái chết hắn tạo ra cho kẻ khác và kẻ khác muốn tạo ra cho hắn. Những con người này giống nhau một thứ: họ không sợ sống, không sợ thế giới, bởi vì, ở chừng mực nào đó, nhiều hay ít, họ thao túng được nó hay ít nhất là tác động tới nó được hoặc cũng có thể là không buồn quan tâm tới nó bởi nó chả bao giờ tác động tới họ được. Một mình chống lại số đông - không quan trọng bằng cách nào hay theo nghĩa gì -, tự thân hành động đó có vẻ đẹp của nó, và một vẻ đẹp đó thôi là đủ để có người thực hiện hành động đó suốt đời, đời họ là hành động đó. Vậy ông chống lại số đông à, chống lại thế giới bằng bao nhiêu cách và theo bao nhiêu nghĩa ông nói tôi nghe xem, Mặt Lưỡi Cày nói. Tay này không đủ tư cách để biết, cậu ta nói, không nhìn anh ta. Mặt anh ta sạm lại. Tôi thì sao? chàng nói. Ông thì có thể đủ, cậu ta nói. Tại sao? chàng nói. Đâu có khó đoán đến thế, cậu ta nói. Có thể, sau một thoáng chàng nói. Nhưng tôi không cần biết, cám ơn. Ông có thể biết và ông không thấy cần phải biết, cậu ta nói, với nụ cười hiểu biết và ôn nhu. Hộ Pháp nhìn chằm chằm, không nói. Mặt của Lưỡi Cày tiếp tục sạm. Mẹ, ông làm như tôi thèm biết về ông lắm đấy, rốt cuộc anh ta nói. Ông thật không biết trên đời cái gì là nặng cái gì là nhẹ, cậu ta thủng thẳng nói, không nhìn anh ta, bẻ nửa cọng hành, chấm mù tạt, đút vào mồm. Dẹp đi, sau khoảng vài giây Hộ Pháp nói oang oang, hơi đột ngột. Đời chó hơn con chó, đời nhẹ hơn cơn gió. Uống đi. Và họ uống, mặc dù cái chạm cốc từ phía Mặt Lưỡi Cày đến hơi chậm và hơi quá mạnh. Tôi cần phải nói với các ông là, dằn cốc xuống bàn, hơi quá mạnh, Mặt Lưỡi Cày bắt đầu. Thôi đi, Hộ Pháp gạt phắt bằng cường độ giọng anh ta và dường như bằng cả toàn bộ hiện hữu thể xác hùng hồn của anh ta. Ông chưa nói tôi đã biết ông sắp nói gì rồi. Ông cứ làm như ông không biết là những thằng như tôi với ông, hay cả thằng này nữa, đều gần như là thứ vứt đi rồi, một ngày nào đó hết còn khả năng đẻ ra tiền nữa thì đem đạp xuống giếng hay vùi xuống cống được rồi. Và nếu ông nghĩ đàn con đàn cháu ông sẽ nhờ thế mà có ngon lành hơn ông chút nào thì ông lầm. Tụi chúng nó rồi sẽ khốn khổ khốn nạn gấp trăm lần so với tôi hay ông thôi. Ông nghĩ là trong ba chục năm tới tận thế vì biến đổi khí hậu hay chiến tranh hạt nhân hay gì đó sẽ vẫn cứ chỉ là ba thứ cảnh báo với dọa suông như bây giờ sao? Đụ hết cả thế giới chừng nào anh còn có thể, đấy có phải là một lý tưởng chả đáng gì không? cậu ta nói. Không chắc, Hộ Pháp nói. Dành cả đời mình theo đuổi lý tưởng đó có phải là một lựa chọn chả đáng gì không? cậu ta nói. Không chắc, Hộ Pháp nói. Vậy còn gì đáng nói không? cậu ta nói. Không chắc, Hộ Pháp nói. Và họ tiếp tục nói song chàng không còn tiếp tục nghe. Chàng thấy lại cái thời khắc chàng mặc thử cái áo măng tô nàng vừa mua ở hàng đồ cũ quen mua. Nàng mua cho chàng để chuẩn bị cho mùa đông sắp tới, không có chàng đi cùng, chỉ mường tượng trong đầu để ước chừng xem áo nào là hợp với chàng. Nàng cứ sợ chàng không được cao lắm, chưa đầy mét bảy, e không hợp với măng tô, áo măng tô nói chung, mặc dù riêng cái này biết đâu lại khác, phải, biết đâu đấy, với lại cũng rẻ, chậc, cứ mua, và quả là khác thật. Chàng mặc vừa in, thật đẹp, nàng nói khi lùi lại khá xa, tận đầu kia phòng để ngắm. Thôi chết, trông anh X-man tới cỡ này lận sao, nàng nói, miệng cười, mắt như thể có nước. Giờ nhớ lại chàng cảm thấy, theo nghĩa nào đó, đấy là một trong những khoảnh khắc lớn hơn toàn bộ cuộc đời chàng. Và nước mắt - thứ nước mắt như thể tích lại từ bao nhiêu năm qua, tự thời thơ ấu của chàng, toàn bộ khối nước mắt mà chàng đã có thể bằng cách này hay cách khác ghìm lại trong mình - lúc này trào ra khỏi chàng. Chàng nghe đau trong ngực, như bị dao đâm, tuy nhiên trên thực tế chàng không cảm thấy đó là chàng bị đâm - chàng cảm thấy như kỳ thực đó là nàng bị đâm, như thể là do chàng đâm, chỉ là nàng không biết chuyện đó.

Trần Tiễn Cao Đăng

Phiếm luận (hai xu) về sức mạnh - nhân đọc “Những thành phố vô hình” (Italo Calvino)

"Địa ngục của người sống, nếu có, không phải là nơi nào đó sẽ là, mà là chốn này, cõi địa ngục chúng ta đang sống từng ngày, do chính chúng ta hình thành khi chung sống. Có hai cách đương đầu với nỗi thống khổ. Cách thứ nhất dễ tiếp cận đối với nhiều người: chấp nhận địa ngục và dự phần trong đó đến mức không còn thấy nó là địa ngục. Cách thứ hai đầy rủi ro và đòi hỏi sự chú tâm tìm kiếm và học hỏi liên tục để nhận biết người nào, sự nào, giữa địa ngục, không là địa ngục, duy trì và dành không gian cho người ấy, sự ấy." (trích “Những thành phố vô hình”, Italo Calvino, bản dịch của Vũ Ngọc Thăng)

==> Có hai - và chỉ hai - cách để tồn tại một cách đường hoàng trong thế giới hiện đại.

Một: Nếu bạn chọn đi theo dòng chảy chính của loài người (hướng đến phồn vinh, phồn vinh nữa, và thừa mứa, thừa mứa nữa) về vật chất: Hãy thuộc về bộ phận đi đầu của dòng chảy đó, và, nếu có thể, trở thành một trong những kẻ quyết định lộ trình tiếp theo của dòng chảy đó.

Hai: Nếu bạn từ chối đi theo dòng chảy chính của loài người - bởi, từ trong thâm tâm, bạn cảm thấy dòng chảy đó xa lạ với bạn: Đừng ngần ngại di chuyển ngược dòng, hoặc tách hẳn ra, tìm dòng chảy riêng cho mình, tự mình trở thành một dòng chảy riêng.

Trong cả hai trường hợp, bạn cần phải mạnh.

Phải đủ mạnh.

Trong trường hợp thứ nhất, bạn biết rõ mình là một phần của địa ngục, và bạn tích cực góp phần vào đó, dùng phẩm chất (sức mạnh) vượt trội của mình để trở thành phần tinh túy của nó, và, ở mức độ nào đó, biến nó trở thành không còn là địa ngục, ít nhất là với bản thân bạn, và với một số ít người được bạn lựa chọn, trong đó có thể có những người ngay từ đầu đã không thuộc về địa ngục - những kẻ ngay từ đầu từ chối đi trong dòng chính, đi theo bạn.

Trong trường hợp thứ hai, bạn khước từ trở thành địa ngục; bạn không là địa ngục tuy ở trong địa ngục, và, bằng toàn bộ phẩm chất (sức mạnh) của mình, bạn chiến đấu để giành và duy trì không gian cho mình - và, nếu có thể, cho một số người khác, sự khác như mình -, giữa lòng địa ngục.

Trong cả hai trường hợp, bạn cần đủ mạnh, để có thể sinh tồn, một cách đường hoàng.

Luật cạnh tranh sinh tồn chẳng bao giờ sai.

Tản mạn về sống.

Nói gọn, nghệ thuật sống rất đơn giản. Nó có nghĩa là biết tạo ra được nhiều nhất từ những tài nguyên hữu hạn mà ta có: thời gian sống của ta, giới hạn của cơ thể ta, giới hạn của trí óc và các năng lực khác của ta. Sống sao cho, dù chỉ hiện hữu trên đời không tới bốn mươi năm chẳng hạn, dù không có khả năng/cơ hội đi khắp thế gian theo nghĩa đen chẳng hạn, dù không thể biết được dù chỉ một phần mười những gì ta muốn biết về thế giới, ta vẫn tạo ra được, từ mình, từ mọi thứ ta có, trong đó có khát vọng, niềm đam mê, tình yêu của ta, những gì đẹp nhất mà cái cá thể nhỏ nhoi này làm được trong sức của nó.

***

Mọi con đường - dẫu đó là con đường chu du khắp thế gian theo nghĩa vật lý để mở mình ra trước mọi vẻ đẹp của nó, hay con đường dấn vào tâm trí mình để hiểu được sâu chừng nào hay chừng đó về những cơ chế bí ẩn chi phối những vận hành của tâm trí, hay con đường chinh phục một mục đích do ta chọn nhằm biết được giới hạn năng lực của ta và đẩy xa giới hạn ấy được chừng nào hay chừng nấy, hay con đường nhằm vượt qua những trói buộc nghiệt ngã của thể xác ta, bởi một chứng bệnh nào đó khiến cho nó bị bất toàn, hay con đường chiến đấu sao cho một khoảnh nhỏ của thế giới cùng các sinh vật trong đó được bình an chừng nào hay chừng đó - đều đáng cho ta đi như nhau. Vấn đề không nằm ở bản thân con đường hay ở việc ta chọn đường nào trong số đó. Vấn đề nằm ở cách ta đi trên đường đã chọn.

Đối thoại 2.

trích “Life Navigator 25: Người tình của cả thế gian”

“Trả lời em đi, em là gái bao cho đại gia thì có chuẩn không?”

“Em hỏi anh một câu mà câu trả lời tự nó rờ rỡ như mặt trời, thế người ta kêu là câu hỏi tu từ.”

“Đây không phải câu trả lời hay nhất. Anh có thể nói được câu hay hơn nhiều.”

“Đấy, lại bắt đầu đấy.”

“Ừ đấy, thì sao?”

“Thì đây, anh hỏi câu này chắc chắn em sẽ có câu trả lời hay hơn anh nhiều. Tại sao em không làm?”

“Làm cái gì?”

“Còn phải hỏi.”

“Hứ.” Nàng bĩu môi. “Thế anh vẫn cứ nghĩ là em không làm sao?”

“Ai mà chẳng biết, thực tại như mình nghĩ và thực tại như nó vốn có có thể khác nhau đến đâu.”

“Đừng lòng vòng. Không được lòng vòng. Em thừa biết là anh tin chắc anh nghĩ đúng về em.”

“Được.” Chàng bật cười. “Vậy anh sẽ nói tại sao nha.”

“Nói đi. Chỉ có điều hãy nhớ là bất cứ lúc nào anh cũng có thể nói sai.”

“Kiêu hãnh.”

“Cái gì? K-i-ê-u h-ã-n-h hả? Hi hi. Ngộ đó. Anh nói rõ hơn coi nào.”

“Tiến thân trong xã hội, có được những gì mình muốn bằng cách đó thì dễ. Không phải quá dễ, dĩ nhiên, nhưng mà dễ. Em chỉ có thể tự hào về chính mình một khi em đi con đường khó khăn hơn.”

“Em chả thấy đường em đi khó khăn tí nào hết.”

“Em đâu cần phải nói với anh như thế.”

“Em chưa bao giờ ta thán với ai về bất cứ chuyện gì.”

“Bởi vì em thấy làm vậy thì thật tầm thường.”

“Anh vẫn cho là anh đọc thấu được em hay sao?”

“Bất cứ lúc nào anh cũng có thể sai.”

“Tốt. Vậy anh hãy tự hỏi mình đã nói sai hay chưa đi.”

“Anh nói sai hay đúng, chỉ cần nhìn mắt em là biết. Như một nhà thơ viết, ‘Vết thương và đôi mắt, Là những cái miệng chẳng bao giờ nói dối.’ ”

“Lại là anh phịa ra chớ gì.”

“Lời của ai đâu quan trọng. Cái chính là mình cảm thấy đúng như thế.”

“Ừ thì đúng. Vết thương nó chẳng bao giờ nói dối… Nghe mà rợn cả người. Không, ai chứ anh thì không nói được như rứa đâu.”

“Dĩ nhiên là không.”

“Nì, anh thấy em có khác người không?”

“Có và không, không và có.”

“Em là em ghét như rứa lắm đó.”

“Như rứa là sao?”

“Anh chả bao giờ có thể trả lời thẳng và đơn giản được hay sao?”

“Đó là câu trả lời thẳng và đơn giản nhất anh có cho câu hỏi ấy.”

Ha, nàng bật cười khẽ, và qua đó chàng thấy rõ là nàng tỏ tường mọi ý của chàng.

“Mà đúng rứa thiệt,” nàng thôi cười mà nói. “Có những khi em giật mình thấy sao mình khác mọi người thế. Rồi lúc khác thì em bứt rứt nghĩ làm sao mà mình lại giống thiên hạ đến thế. Và rồi em cứ hành động lúc thì kiểu như chỉ để dấn vào, lúc lại kiểu như để bằng mọi giá phải bứt ra, rứt khỏi cái gì đấy làm cho mình khó chịu. Có những lúc cảm thấy chỗ nào đó ở trong mình căng ra như sợi thừng người ta đang kéo co ấy. Cũng có khi thích nhưng phần nhiều là mệt. Mà hình như em khác người chính là chỗ đó phải không.”

“Tới lúc nào đó em sẽ thôi không bận tâm điều ấy nữa,” chàng nói. “Em sẽ bình tâm về chính mình dù em là thế nào đi nữa.”

“Nhưng nếu như em là một kẻ rất xấu xa và em tự biết điều đó thì em không thể bình tâm, không nên bình tâm phải không. Hmm… Chậc. Nhưng cũng đúng là em biết có những người tự họ thừa biết họ là kẻ xấu nhưng mà họ vẫn sống hết sức vui vẻ, chả bao giờ băn khoăn về chuyện mình xấu, về những việc mình làm. Trong khi đó thì… Dĩ nhiên em biết, mình là người thế nào tùy thuộc phần lớn vào chuyện mình sinh ra ở đâu. Những hình ảnh đầu tiên mình thấy, những âm thanh đầu tiên mình nghe trong đời… Rồi từ khi mình bắt đầu biết nhớ thì chuyện gì là những chuyện đầu tiên về thế giới mà mình nhớ được. Em như thế này phần lớn mà bởi ba me em. Từ khi em còn nhỏ, ba me đã nhồi cho em những thứ chẳng hạn như ri. Lòng nhân là của hiếm trong trời đất. Cho nên nếu ta ý thức được mình có lòng nhân thì hãy cố hết sức mà giữ lấy chừng nào còn giữ được, như giữ gìn một báu vật của chung trời đất chứ không phải của riêng ta.” Nàng ngừng nói, bật cười khẽ. “Đó, em chả may lỡ bị nhào nặn như vậy rồi, thành thử bây giờ có nhiều chuyện thật ra em cũng muốn làm lắm nhưng mà không làm được.” Nàng dừng, lặng một quãng lâu hơn, rồi nói nhỏ, gần như là qua một tiếng thở dài. “Chả phải là em không muốn đâu đó.”

Trong khi nàng lại im lần nữa, chàng nhìn ra Hồ Tây. Một ngày mát mẻ, nhiều gió, mặt hồ màu xám thép không ngừng dồi sóng không khác biển mấy. Đoạn chàng ngoái sang nhìn lại màu đen trong mắt nàng, cái ánh sáng trong trẻo và ươn ướt tỏa ra từ đó, đôi mắt như của một người luôn luôn vừa thấy thú vị vừa bối rối trước sự to lớn và khó dò của những gì mình chỉ mơ hồ ý thức được là có ở trong mình.

“Chẳng hạn như em từng muốn làm gì?”

Ngừng một chút, nhìn nàng, chàng nói thêm, “Em có thể không nói nếu em không muốn. Dù sao thì anh cũng có thể thử đoán, nhưng anh không làm vậy.”

“Hì, muốn nói thì chắc em cũng muốn đó. Nhưng tại sao em phải nói ra vào lúc này, tại sao phải nói với anh? Chắc là anh sẽ nói rằng để anh có thể hiểu sâu hơn về em, thấy được không chỉ những gì ai cũng thấy về em mà cả những góc khuất, cả mặt trái của em, cái vô thức tăm tối mà tự em không biết hay gì đó. Chắc là anh nói thế chứ gì? Nè, em không dễ bị bẫy đâu. Đừng hy vọng đào sâu được vào em một cách chóng vánh dễ dàng thế. Những gì nằm trong sâu nhất của em thì không thể mang ra ngoài sáng bằng cách như anh đâu.”

Chàng hơi ngạc nhiên trước phản ứng mà chàng cảm thấy là hơi quá mạnh của nàng mặc dù giọng nàng không cho chàng một cơ sở nào để khẳng định thế, nó vẫn nhẹ nhàng và tỉnh không, như thể nàng đang thủ thỉ với chàng về một kỷ niệm thân thiết và buồn từ thời thơ ấu. Nhưng chàng im lặng, cảm thấy mình bắt đầu hiểu thực sự một điều gì đấy, lắng nghe tiếng nước hồ vỗ óc ách vào bờ kè đá dưới chân hai người, bị xen lẫn và xuyên thủng từng chỗ bởi tiếng cành cạch và rầm rập của các công cụ đang vận hành nơi một công trình xây dựng đằng xa, tiếng động cơ và tiếng còi của những chiếc xe chốc chốc chạy qua.

“Nè, anh nói trước đi, rồi em sẽ nói,” nàng cười xòa, vỗ vỗ lên mu bàn tay chàng. “Anh thì cũng như em thôi phải không. Anh bắt người khác nói trong khi bản thân mình không nói, vậy là không công bằng.”

Có một âm thanh khác, sắc, rỗng, ướt, mềm, có thể là tiếng một con cá lớn quẫy gần mặt nước.

“Em biết không, người ta nói là ngay cả bây giờ vẫn có thể câu được ở Hồ Tây này những con cá nặng năm cân.”

“Anh biết không, một trong những năng khiếu nổi bật của anh là đánh trống lảng.”

Chàng mỉm cười, biết trong vô thức rằng nụ cười này của mình là một nụ cười lạnh giá.

“Có một gã thanh niên lấy dây trói chặt một con chó, rọ mõm nó, vứt nó nằm trên vỉa hè rồi cầm một thanh sắt lớn, vận hết sức lực nện xuống nó, hết cú này đến cú khác. Sau mỗi cú y dừng một chút, ngắm nghía kết quả của cú đánh mới nhất và kết quả lũy tiến của tất cả các cú đánh từ đầu cho đến lúc đó, luôn luôn với một nụ cười, không, không phải nụ cười toe toét hả hê, chỉ là nụ cười tự thỏa mãn, điềm tĩnh, vừa đủ độ, phải nói như thế. Chỉ cần quan sát khoảng mười đến mười lăm giây là đủ biết chính xác rằng kẻ này sẽ không dừng lại chừng nào con vật chưa chết. Và nếu quan sát lâu hơn, chừng một phút, ví dụ thế, ta sẽ nhận ra rằng một trong những điều khiến y hài lòng nhất về bản thân là mình có cái khả năng cùng một lúc vừa kéo cái chết tới cho con vật lại vừa trì hoãn cái chết đó... ghìm nó lại, nhả cho nó tiến từng bước một... từng bước nhỏ thôi, giống như điều khiển điêu luyện một con thú dữ vậy, và trong suốt khoảng thời gian trì hoãn đó thì thay cái chết kia bằng sự đau đớn... sự đau đớn tàn nhẫn và tệ hại hơn vô số lần so với cái chết, hay đúng hơn so với nó thì cái chết hoàn toàn không tàn nhẫn không tệ hại một tí nào cả. Hãy quan sát gã nện rất cẩn thận và chuẩn xác sao cho chỉ một chứ không phải cả hai bên cánh mũi con vật nát bét ra, chỉ một chứ không phải cả hai bên xương hàm nó gãy đôi nghe cắc một tiếng giòn như người ta bổ sọ dừa khô, chỉ một chứ không phải cả hai tai coi như bay mất tiêu, chỉ một chứ không phải cả hai chân trước giập như thanh mía vừa qua máy ép, cái cú nện rõ là được tính toán chi li và thực hiện sao cho gãy gần hết một bên xương sườn, cú đập làm cho gần đứt lìa đuôi và cùng một lúc làm vỡ toác hậu môn, cú nện vào bụng dưới làm phọt cứt… Phải, không một cú nào trong số đó là cú quyết định để bật đèn xanh cho cái chết. Gã này là một trong những người hiểu rõ nhất giá trị của sự chăm chút từng chi tiết cấu thành tổng thể.”

“Anh thấy hết cả sao,” nàng nói, sau một quãng lặng dài. Chàng cảm thấy sự khó nhọc cần phải vượt qua để câu này được nói ra.

“Anh không tận mắt thấy. Anh nghe nói, và thấy vài ảnh chụp. Thì cũng đâu có gì khác. Rất có thể những gì xảy ra trên thực tế không hoàn toàn giống như anh vừa nói, nhưng liệu em có thể nói rằng những gì anh vừa nói không phải là sự thực không? Theo như anh nghe nói thì trên thực tế không có một người nào ngăn gã này lại. Đứng xem, có. Chụp ảnh, có. Bình phẩm, có. Can thiệp, không. Liệu em có cho rằng phải có ai đó can thiệp vào thì mới có thể là sự thực hơn? Được, cứ cho là ai đó có can thiệp. Rồi thế nào? Gã kia sẽ vung thanh sắt đẫm máu và bết cứt lên, dí vào mặt người đó, nói: “Bố mày thích thế đấy,” hay “Trật tự coi!” hay “Ông là thằng nào? Đây không phải việc của ông, về liếm lồn vợ đi.” Và người kia sẽ làm gì? Mọi người còn lại sẽ làm gì?”

“Vậy nếu là anh, anh sẽ làm gì?”

“Nếu anh có mặt ở đó,” chàng nói, cố ghìm nỗi thôi thúc ngoảnh mặt sang hướng khác, “anh không chắc liệu mình có sẽ làm gì không.”

“Vậy anh kể chuyện đó để làm gì?” nàng nói sau một chút im lặng.

“Để em biết về nó. Để em biết những điều gì từng làm bận tâm trí anh. Để sau đó nói cho em biết anh từng muốn những gì. Chả phải mình thỏa thuận với nhau như vậy sao?”

Nàng im. Chàng thấy môi nàng khẽ động.

“Anh đừng nói thì hơn.”

Chàng lắc đầu.

“Ý nghĩ duy nhất của anh khi lần đầu tiên biết chuyện đó, và ngay cả bây giờ cũng vậy, mỗi khi nghĩ lại, đó là nếu anh có thể làm Thượng đế chỉ một lần duy nhất chỉ trong một khoảnh khắc đó và có quyền năng tối thượng chỉ trong một việc độc nhất là quyết định xem trong cặp chó và người đó bên nào sống bên nào chết, anh sẽ quyết ngay lập tức cho thằng người chết, không đắn đo suy nghĩ.”

“Em biết trước anh sẽ thế mà,” nàng nói.

“Phải, anh là như thế, và anh biết mình không thể khác. Và đó không phải lần duy nhất. Anh còn có những lần khác muốn giết người. Nhiều lần anh đã giết, trong ý nghĩ. Nếu hỏi anh có muốn thế không thì anh nói: không. Anh biết những điều các nhà tôn giáo, nhất là Phật giáo, thường nói về chuyện đó. Anh tìm đọc hết, nghiền ngẫm hết. Tất cả đều vô ích cho anh. Anh đã không thể trở nên khác hơn dù có tất cả những hiểu biết, những khao khát, những day dứt đó... Tất cả minh triết của loài người không làm cho anh bớt vô vọng. Anh bất lực trong việc không để mình mang cái tâm trừng phạt, và anh chỉ sống được sau khi đã rèn được khả năng không hối tiếc về điều đó. Phải, có thể anh còn xa mới tới chỗ trưởng thành về tâm trí và đạt tới cách nhìn thế giới như một số bậc hiền nhân nào đấy, nhưng sở dĩ như vậy là bởi anh là người. Bất toàn là bản chất của con người. Hầu hết con người trên trái đất này giống như anh chứ không giống bậc hiền nhân. Không thể kết tội con người vì chuyện họ là con người chứ không phải là hiền nhân. Em đọc Anh em nhà Karamazov chưa?”

“Chưa,” nàng nói, rất nhỏ, dáng vẻ như chờ đợi một cái gì đó chàng không thể nói ra. “Em có xem phim,” sau một thoáng ngập ngừng nàng thêm.

“Em phải đọc. Rất nhiều cái trong phim không có. Chẳng hạn những cuộc đối thoại dài. Nhất là những đối thoại dài. Em nhớ Aliôsa chứ?”

“Anh thầy tu trẻ phải không? Cậu út. Hơi bị đẹp trai.”

“Ừ, đẹp trai. Và con người hiền hậu dịu dàng không để đâu cho hết, có lòng từ ái bao la vô tận, tư chất rõ ràng của một bậc thánh nhân, một con kiến trên bàn cũng không nỡ giết. Khi nghe ông anh Ivan kể chuyện một lão địa chủ nghi cho một thằng bé nông dân tội ăn cắp và xử lý vấn đề bằng cách cho thằng nhóc chạy vào trong rừng rồi thả bầy chó săn của lão ra cho bầy chó cắn và xé xác thằng nhóc, và khi được ông anh hỏi cậu sẽ xử lão địa chủ như thế nào, thì Aliôsa, con người từ bi vô lượng ấy, buột mồm: Bắn! Đó là phán quyết của ai hay cái gì em biết không? Của tòa án lương tri thuần khiết, đến trực tiếp từ trái tim, ngoài mọi thứ pháp luật hay quy ước dựa trên lý tính. Nếu là anh, phán quyết của anh cũng thế. Cũng như, khi anh biết được về vụ con voi bị người nào đó chém mấy chục nhát vào chân, chảy máu cho đến chết, mà xét theo mọi dấu vết thì người đó lại chắc hẳn chính là kẻ vốn thân thiết với voi, anh lập tức nghĩ: nếu anh là kẻ có quyền phán xét và lựa chọn tối cao thì giữa con người ấy và con voi ấy anh chọn con voi. Anh cần thêm một con voi chứ không cần thêm một con người. Nếu con người là một con người như vậy thì anh không chọn con người.”

Nàng im lặng khua khua cái muỗng trong ly làm phát ra âm thanh lanh canh.

“Dân chữ nghĩa mấy anh nhiều khi thật đáng sợ,” nàng nói.

“Loài người phần nhiều là đáng sợ, mặc dù đôi khi cũng thật tuyệt. Đó chả phải phát kiến gì mới mẻ, nhưng người ta cần phải sống đủ nhiều và sâu thì mới thực sự cảm nghiệm được điều ấy.”

Nàng nhăn mặt như vừa hít phải một mùi khó ngửi.

“Có thể em sống chưa đủ nhiều chưa đủ sâu như ý anh, nhưng em đã gặp không ít những kẻ đáng sợ, mặc dù vậy em vẫn yêu con người,” nàng nói, sôi nổi, mạnh mẽ.

“Anh không mong gì hơn thế. Anh mong rằng cho đến hết đời em vẫn có thể yêu con người. Việc đó khó. Không dễ. Khó hơn là ghét con người.”

“Quá khó đối với anh hay sao?”

“Anh không biết.”

“Anh phải biết. Nói nhiều, nghĩ nhiều như anh thì không có quyền không biết.”

“Nói và nghĩ không đồng nghĩa với biết.”

“Vậy anh biết gì?”