Về ngôn ngữ và sức mạnh.

Không ít nhà văn trên thế giới đã chọn thôi không viết bằng tiếng mẹ đẻ (Trung, Nhật, v.v.) để viết bằng một ngôn ngữ phương Tây mạnh hơn (Anh, Pháp...), một lựa chọn hoàn toàn có ý thức, và không hối tiếc vì quyết định đó. Yoko Tawada viết song song Nhật/Đức và tìm thấy ở việc đó một vị trí/thế đứng/cảnh giới riêng cho mình. Exophony - chủ động học cách sử dụng một ngôn ngữ khác cho đến khi đạt mức điêu luyện, có thể dùng nó để viết những gì mình muốn - là một trong những thực tế sống động của văn chương thế giới. So với nó, nhà văn Việt đang ở đâu?

Tôi không tin rằng người Việt, bất cứ người Việt nào, cũng bị trói chặt trong tiếng Việt giống như mỗi con người bị trói chặt trong cuộc đời/thể xác hữu hạn. Nếu con người đủ mạnh, y có thể chọn ngôn ngữ khác. Anh không đủ mạnh để làm vậy, đó không phải lý do để anh có quyền khẳng định rằng sẽ không có ai khác mạnh hơn anh.

Đương nhiên, sẽ là quái gở và ngu xuẩn/điên rồ nếu anh kêu gọi/dụ hoặc/khích lệ/bắt buộc (trong trường hợp anh có quyền) tất cả nhà văn Việt từ bỏ tiếng Việt mà chỉ viết bằng ngoại ngữ.

Quái gở và ngu xuẩn/điên rồ chẳng kém gì nếu anh cấm (trong trường hợp anh có quyền) tất cả nhà văn Việt không được viết bằng thứ tiếng nào khác ngoài tiếng Việt.

Anh viết bằng thứ ngôn ngữ mà anh dùng tốt, bất luận đó là ngôn ngữ do cha mẹ anh truyền lại hay do anh tự thu nạp được. Đơn giản có vậy.

Cô đơn của nhà văn.

Đương nhiên nhà văn đích thực thì phải cô đơn, song đó không đơn thuần là cô đơn của nhà văn. Đó trước hết và trong sâu xa là cô đơn của kẻ có tư duy độc lập và tinh thần tự do, của một cá nhân đủ mạnh để vừa ở trong cộng đồng vừa ở ngoài cộng đồng và khác với cộng đồng.

Sự cô đơn của những cá nhân không chấp nhận sự tha hóa.

Sự cô đơn của những người thường xuyên đặt câu hỏi về những thứ mà đám đông chấp nhận không suy nghĩ.

Tác phẩm của Igor Mitoraj (1944-2014)

Sự cô đơn của kẻ luôn luôn giữ cho mình là một cá nhân suy nghĩ, giữa đám đông những người sợ suy nghĩ và/hoặc không có khả năng suy nghĩ.

Sự cô đơn của kẻ hiểu điều đám đông không hiểu, cảm những gì đám đông không cảm, thấy những gì đám đông không thấy.

Sự cô đơn của kẻ đau những thứ mà đám đông không đau.

Sự cô đơn của những kẻ có nhiều sự sống khác nhau và sống nhiều sự sống khác nhau, giữa đám đông những người chỉ có một sự sống duy nhất để sống và thậm chí không có khả năng sống cho ra hồn một sự sống duy nhất ấy.

Sự cô đơn đó không phải chỉ của nhà văn; song, không có nó, nhà văn chỉ là giả-nhà-văn, nửa-nhà-văn, nhà văn hiểu theo nghĩa quy ước của đám đông, chớ không phải nhà văn theo nghĩa tối hậu.

Nghĩ về văn chương.

(Nhặt lại trong sổ tay cũ) 

Về viết văn:

- Văn chương (fiction) là một trong những cách tối hảo và tối hậu để đối trị cá nhân với thế giới. 

- Văn chương là một trong những cách chính trực nhất để khẳng định thế giá và phẩm cách của con người, bản lai diện mục của con người trong thế giới hiện đại.

- The dharma of fiction is not to subjugate itself to limits, but to defy, deny and reset limits.
Cái pháp của văn chương không phải là tự quy phục các giới hạn, mà là thách thức, bác bỏ và đặt lại các giới hạn.

Tranh của Joan Miro

Về người đọc và văn chương:

- If you think too high and too much of youself, you end up depriving yourself of the ability to lose yourself in the alternative worlds/realities created by, or originating from, other people.
Nếu bạn nghĩ quá nhiều và quá cao về bản thân mình, thì rốt cuộc bạn tự tước mất của mình cái khả năng hòa mình vào những thế giới/thực tại khác do người khác tạo ra hoặc khởi sinh từ người khác.

- In fact, you write fiction to fight against the extreme egocentrism induced/imposed/inspired by the false interpretations of the so-called postmodern condition.
Trên thực tế, bạn viết văn là để chiến đấu chống lại thói duy ngã cực đoan được dẫn dụ/áp đặt/khích gợi bởi những cách diễn giải sai lạc về cái gọi là hoàn cảnh hậu hiện đại. 

Một ý nghĩ.