Những gã hề (I Pagliacci)

 Những gã hề

(I Pagliacci)

Tác giả: Ruggiero Leoncavallo

  

Trần Tiễn Cao Đăng

chuyển ngữ từ bản tiếng Anh

có tham khảo nguyên bản tiếng Ý

        Lời nói đầu

        Hồi Một, Cảnh Một - Phía trước nhà hát

        Hồi Một, Cảnh Hai

        Hồi Một, Cảnh Ba

        Giải lao

        Hồi Hai, Cảnh Một

        Hồi Hai, Cảnh Hai - Vở kịch

      

LỜI NÓI ĐẦU

TONIO

Thưa quý vị! Cho tôi được nói đôi lời!

Xin thứ lỗi vì tôi ra có một mình. Tôi là Lời nói đầu!

Tác giả chúng tôi yêu tập quán xưa là có lời nói đầu cho câu chuyện,

Nên khi ông muốn hồi sinh cho quý vị niềm vinh quang của hài kịch cổ,

Ông đã gửi tôi đến cùng quý vị để nói lời đầu.

Nhưng không phải để huênh hoang như những kẻ ngày xưa

Rằng nước mắt của kịch sĩ là không thật, là giả dối,

Rằng y không có trái tim để cảm tiếng thở dài, tiếng khóc, nỗi đau

Không! Không! Tác giả đêm nay sẽ bày ra cho quý vị

một mảnh đời đầy tiếng cười và nỗi u buồn.

Châm ngôn duy nhất của ông:

Nghệ sĩ cũng là người, và chính vì con người, ông cầm bút.

Và câu chuyện ông kể cùng quý vị là chân thực!

Những ký ức vùi sâu chôn chặt một ngày kia khuấy động trái tim ông,

Bằng những giọt nước mắt thật, ông đã viết

Và đánh dấu thời gian bằng những tiếng thở dài!

Nào, giờ đây trên sân khấu

Quý vị sẽ thấy chúng tôi như những con người,
Yêu ghét như đời thực

Sẽ thấy những trái quả u buồn của tình yêu và nỗi đam mê!

Quý vị sẽ nghe những trái tim khóc lóc héo hon,

Những tiếng thét nộ cuồng, thống khổ, cùng tiếng cười cay độc.

Vì vậy, khi nhìn chúng tôi, xin quý vị

Chớ nhìn bộ cánh sặc sỡ thêu kim tuyến của anh hề

Mà hãy nhìn thấu tâm hồn chúng tôi.

Trái tim chúng tôi là trái tim người,

Chúng tôi, cũng như quý vị, là người bằng xương thịt

Cũng hít thở bầu không khí của cõi thế đơn côi này!

Ý đồ của chúng tôi như vậy. Giờ xin mời quý vị xem mọi chuyện diễn ra.

Nào, kéo màn lên!

     

HỒI 1

CẢNH 1
PHÍA TRƯỚC NHÀ HÁT

ĐỒNG CA MỞ MÀN - NAM NỮ

Trông kìa, họ đến...

Đoàn kịch hát rong!

Rộn rã trống dong,

Đàn sáo tưng bừng,

Trông kìa họ đến!

Này nàng Columbine xinh tươi,

Này chàng Punchinello vui nhộn,

Xem chàng sải bước đường hoàng,

Gõ trống, gật đầu chào các mỹ nương.

THANH NIÊN

Này Harlequin!

Thúc lừa đi chứ!

CANIO

Quỷ tha ma bắt!

PEPPE

Nào nào, đồ khỉ!

Lùi lại! Họ tới kia rồi!

Kìa, xe đang tới!

Ôi chao huyên náo!

Ôi trống inh tai!

DÂN LÀNG

Hoan hô Punchinello!

Vua của các chú hề!

Ngài làm chúng ta vui vẻ,

Ngài vô tư nhất trên đời!

Chúng ta hát ngợi ca ngài,

Muôn năm Punchinello!

CANIO

Cám ơn!

DÂN LÀNG

Hoan hô!

CANIO

Cho tôi nói!

DÂN LÀNG

Nào, diễn kịch đi nào!

CANIO (gõ trống)

Kính thưa quý vị!

DÂN LÀNG

Điếc tai quá. Ngừng đi cho!

CANIO

Cho tôi được nói vài lời!

DÂN LÀNG

Suỵt! Suỵt! Làm ơn im đi,

Nào, mời ông cứ nói!

CANIO

Tối nay lúc bảy giờ tôi xin mời quý vị

Đến xem kịch của chúng tôi, quý vị sẽ hài lòng, tôi cam đoan thế.

Quý vị sẽ xem nỗi đau của chàng Punchinello tội nghiệp

Chàng trả thù thế nào đối với một tên phản phúc,

Quý vị sẽ xem Tonio bụng phệ cùng những mưu mô hiểm độc,

Một kết hợp lạ lùng giữa tình yêu với nỗi hận thù.

Quý vị hãy đến, chúng tôi hân hạnh đón chào,

Tối nay vào lúc bảy giờ! Lúc bảy giờ! Xin hãy đến.

DÂN LÀNG

Rất sẵn lòng, rất sẵn lòng!

Chúng tôi sẽ đến xem ông diễn.

Lúc bảy giờ! Lúc bảy giờ!

(Tonio bước lên để giúp Nedda bước xuống xe. Nhưng Canio bợp tai y).

CANIO

Cút đi!

(Nhấc Nedda xuống)

PHỤ NỮ (với Tonio)

Nào chàng tình nhân đẹp trai, chàng thấy thế nào?

THANH NIÊN

Anh bạn có thích không?

(Tonio vung nắm đấm về phía các thanh niên)

TONIO (nói riêng)

Hắn sẽ phải trả giá về việc này, rồi các người sẽ thấy!

DÂN LÀNG (với Canio)

Này, đi làm một cốc với tôi không?

Quán đằng kia có rượu rất ngon.

CANIO

Rất sẵn lòng!

PEPPE

Hai người đợi tôi với! Tôi cũng đi.

CANIO

Này Tonio! Mày có đi không?

TONIO

Tôi phải tắm cho lừa.

Tôi sẽ theo các vị sau.

DÂN LÀNG (với Canio)

Này ông bạn! Anh ta chỉ đợi ông đi khỏi là sẽ ve vãn Nedda đấy.

CANIO

Anh nghĩ vậy ư?

Tin tôi đi, chẳng nên chơi cái trò như thế với tôi đâu;

Cứ để Tonio nghiền ngẫm điều tôi nói.

Bởi sân khấu và cuộc đời là hai thứ khác nhau;

Là hai thứ khác nhau!

Bởi nếu đằng kia (chỉ về phía nhà hát) tôi bắt gặp nàng - người đẹp của tôi -

cùng với tình nhân,

Tôi sẽ giảng cho nàng một bài nho nhỏ về đức hạnh,

rồi lặng lẽ chịu trận đòn gậy của gã tình nhân.

Và công chúng sẽ vỗ tay mà phá lên cười, hả hê, nhẹ dạ!

Nhưng nếu Nedda thực sự dối lừa tôi...
Thì kết cục sẽ khác, hẵng chờ khắc thấy.

Tin tôi đi, một trò chơi như vậy
Chẳng đáng để chơi đâu!

NEDDA

Y nói vậy là ý gì cơ chứ?

DÂN LÀNG

Nhưng nhất định ông không thể nghi ngờ nàng.

CANIO

Nghi ngờ nàng ư? Không. Không thể có chuyện ấy,

Ta yêu nàng, ta tôn thờ nàng.

THANH NIÊN

Nghe kìa! Đội kèn túi đó! Kèn túi tới rồi!

ĐÀN ÔNG

Kìa, người ta đi về phía nhà thờ!

NGƯỜI GIÀ

Nghe kìa kèn thổi vui sao!

Từng cặp tung tăng đi dự lễ chiều!

PHỤ NỮ

Hoàng hôn tím đã buông,

Dóng dả hồi chuông

Nhắc ta đến nhà thờ dự lễ!

Đi thôi!

CANIO

Lần nữa xin hãy nhớ,

Xin mời đến lúc bảy giờ!

ĐỒNG CA CHUÔNG

Đi thôi! Đi thôi!

Đinh đong, đinh đong!

Hoàng hôn tím đã buông,

Chuông nhà thờ dóng dả,

Gái trai ơi, đi lễ chiều thôi!

Đinh đong, đinh đong!

Gái trai ta miên man

Trong giấc ái tình tay ấp môi hôn.

Nhưng kìa mẹ để mắt nhìn,

Hãy coi chừng! Cẩn thận!

Đinh đong! Muôn vật chói ngời
Bởi hào quang tình ái!

Đinh đong! Chuông chiều giục giã,

Ai ơi, hãy đến nhà thờ!

CẢNH 2

NEDDA

Hắn canh chừng ta với ánh nhìn rực lửa!

Ta cúi đầu, những sợ

Hắn phát hiện những suy tư thầm kín của ta!

Ôi, nếu hắn ngờ vực ta...

Hắn sẽ tàn bạo biết chừng nào mà kể!

Nhưng... chỉ vớ vẩn, ta không sợ.

Ấy chỉ là những giấc mơ ghê rợn viển vông.

Hãy rọi lên ta, ôi vầng dương huy hoàng chói lọi giữa hè!

Mỗi mạch máu ta phập phồng, nóng hổi,

Nỗi đam mê của ta như ngọn triều dâng.

Ôi tim ta, trái tim thao thức của ta, mi đi đâu?

A, bầy chim! Ta nghe tiếng cánh của các ngươi xào xạc,

Các ngươi tìm gì? Đi đâu? Ai biết được!

Mẹ ta từng biết ý nghĩa tiếng hót của các ngươi  

Bài hát mẹ hát ta nghe tự thời thơ ấu

Còn ngân vang mãi trong ta.

Trên cao tít tắp chúng kêu

Rồi lao vút lên bầu không như những mũi tên bằng ánh sáng.

Bất chấp những đùn mây, chẳng sợ gì nắng chói

Chúng bay, bay mãi về phía bầu trời!

Bay mãi! Lên cao, cao mãi không thôi!

Ôi! Không mệt mỏi, dang đôi cánh tự do,

Bay theo giấc mơ mình, theo những gì tuyệt đẹp mãi xa

Chúng bay cao mãi qua những đám mây vàng.

Dù gió hú, đêm thâu,

Chúng sải cánh dài đến tận trăng sao,

Mặc sấm chớp, mưa sa,

Chúng bay, bay mãi trên vực thẳm và biển cả.

Trên đôi cánh không chùn chúng bay, bay mãi

Đến mãi kia, nơi xứ lạ xa xôi

Mà chúng từng mơ và có thể chẳng bao giờ biết được.

Nhưng ước mơ và khát vọng của chúng, không gì ngăn cản nổi

Bởi số phận dẫn đường, chúng vẫn bay, bay mãi, bay, bay!

(Tonio vào)

NEDDA

Sao? Anh đấy ư! Tôi cứ ngỡ anh đã ra chợ rồi cơ chứ!

TONIO

Lỗi là ở tiếng hát của nàng. Bài hát đã mê hoặc tôi.

Và tôi không thể rời nàng.

NEDDA (Cười khinh miệt)

Ha ha! Nghe nên thơ lắm.

TONIO

Chớ cười, Nedda.

NEDDA

Tới quán rượu đi.

TONIO

Tôi biết nàng căm ghét tôi, cười cợt nhạo báng tôi

Bởi tôi là thằng Hề!

Tuy nhiên tôi cũng có ưu tư, hoài bão, giấc mơ

Và một trái tim biết phập phồng, thổn thức!

Những khi nàng qua trước mặt tôi, khinh khỉnh, mắt nhìn như không thấy

Nàng đâu có biết nỗi đau đang siết chặt cõi lòng tôi!

Tôi dâng xin nàng linh hồn tôi, sự sống của tôi,

Hãy nghe tôi,

xin nàng hãy cho tôi nói...

NEDDA (Ngắt lời)

- Rằng anh yêu tôi.

Anh vẫn đủ thời gian để nói với tôi điều đó tối nay.

Tối nay khi anh đóng vai hề

Trợn mắt méo mồm,

Sao không đợi đến khi đó hẵng tỏ tình một thể?

TONIO

Không, ngay bây giờ tôi sẽ nói với nàng

Và nàng phải nghe tôi nói.

Tôi yêu nàng, tôi tôn thờ nàng,

Tôi khao khát có được nàng mãi mãi.

NEDDA

Nói tôi nghe nào, Tonio ngốc nghếch,

Có phải lưng anh ngứa ngáy thèm một trận đòn chăng,

Hay có phải tai anh cần một cái véo điếng hồn,

Có vậy mới mong lửa tình của anh nguội bớt?

TONIO

Nàng chế giễu tôi ư? Quá đủ rồi.

Thề có thập giá Đấng Cứu thế, tôi sẽ bắt nàng trả giá!

NEDDA

Anh dọa đấy à?

Tôi có phải gọi Canio đến cho anh không?

TONIO

Nhưng trước hết tôi phải hôn nàng đã!

NEDDA

Bỏ tay ra!

TONIO

Không! không! Nàng phải là của tôi!

NEDDA (quất roi vào Tonio)

Bỏ tay ra, đồ khốn!

TONIO

Có Đức Mẹ Thăng thiên chứng giám, Nedda,

Ta thề sẽ trả thù nàng.

NEDDA

Biến đi, đồ hiểm ác!

Mi có tâm địa thật xấu xa

Và thân hình mi dị dạng, chao ôi! Còn xấu xa hơn thế!

CẢNH 3

SILVIO

Nedda!

NEDDA

Silvio! Chàng đến giờ này ư. Điên quá mất thôi!

SILVIO

Ái chà chà! Chẳng có gì nguy hiểm cả, em yêu, ta biết,

Canio và Peppe đang tì tì uống nơi quán rượu.

Nhưng ta vẫn cẩn trọng, theo con đường qua bụi rậm tới đây.

NEDDA

Chàng đến sớm hơn chút nữa thì Tonio đã tóm được chàng rồi.  

SILVIO

Ha ha! Thằng hề ấy ư?

NEDDA

Phải dè chừng cái thằng hề ấy. Hắn yêu em.

Hắn vừa nói với em bằng những lời cháy bỏng

và trong cơn thèm khát bạo cuồng

Hắn xông vào, muốn hôn em.

SILVIO

Trời ạ!

NEDDA

Chàng chớ quá lo! Cái kiểu si mê ấy,

Vụt một roi là xong tất.

SILVIO

Sao em cứ sống mãi thế này, hở Nedda?

Số phận ta nằm trong tay em,

Nedda ơi, ở lại với ta!

Đêm nay hội chợ vãn rồi

Sớm mai em đã lên đường!

Nedda ơi, Nedda!

Một khi em đã đi xa

Làm sao ta sống được với cõi lòng tan nát?

NEDDA

Silvio!

SILVIO

Nedda, Nedda, hãy trả lời ta:

Nếu em chẳng còn hứng thú nào với chồng em,

Nếu cuộc sống lang thang này đã khiến em chán chường mỏi mệt,

Nếu tình yêu bao la này của em không phải lửa rơm,

Thì chúng ta sẽ trốn đêm nay,

Đêm nay hãy trốn cùng ta, cùng ta, em nhé!

NEDDA

Chao ôi, đừng lôi kéo em! Phải chăng đời chưa đủ buồn đau?

Silvio, đừng lôi kéo em nữa.

Thật ngu xuẩn, thật điên rồ!

Phải chăng em đã không trao chàng trái tim em?

Chàng đã có tình em, xin chàng hãy từ biệt, hãy đi đi.

Hãy thương tình, đừng lôi kéo em,
Đừng hành hạ trái tim mềm yếu của em thêm nữa!

Xin đừng lôi kéo em!

Biết đâu đấy... chia tay là hơn cả!

Nước mắt mà chi, lời nói mà chi; ta không còn duyên phận gặp nhau.

Nhưng mỗi khi nhớ lại tình ta, từ lần đầu gặp gỡ chàng,

Em sẽ mơ về chàng, sống cho chàng, trọn kiếp chẳng quên chàng.

SILVIO

Không! Em không yêu ta!

TONIO (theo dõi)

Tao bắt được mày rồi, thằng khốn!

NEDDA

Em yêu chàng, em yêu chàng!

SILVIO

Nhưng mai em vẫn bỏ ta mà đi?

Cớ sao em lại bỏ bùa yêu cho ta

Nếu như em sẽ bỏ ta một mình trong tuyệt vọng?

Sao em lại trao ta nụ hôn bằng đôi môi cháy bỏng

Sao lại ấp tim em vào trong trái tim ta?

Dẫu em quên bao âu yếm giữa hai ta

Ta vẫn còn nhớ mãi giấc mơ kỳ diệu ấy,

Ta muốn trái tim em, muốn những nụ hôn em nồng cháy,

Ta muốn hồn em chảy tan trong đáy hồn ta!

NEDDA

Làm sao em quên một khi chàng luôn hiện diện trước em,

Tim chàng đã dệt ma lực của tình yêu khắp lên em,

Với những lời chàng nói, dây kia chàng đã trói

Em chỉ muốn được tình chàng ôm chặt thân em.

Ôi, đừng bỏ em! Em dâng chàng trái tim em

Và em là của chàng mãi mãi!

SILVIO

Đến với ta chứ?

NEDDA

Vâng! Hôn em đi, tình yêu của em!

SILVIO

Quên quá khứ đi, chớ nghĩ tới ngày mai!

NEDDA

Hãy nhìn vào mắt em, hãy hôn em để xua tan nỗi buồn của em.

SILVIO

Trong mắt em, ta hôn để xua tan nỗi buồn ta.

TONIO (với Canio)

Đi nhẹ, thật nhẹ, ngài sẽ bắt gặp quả tang hai anh ả!

SILVIO

Em yêu, ta đợi em bên dưới, lúc nửa đêm!

Đến cùng ta nhé, em yêu, khi muôn sao lấp lánh.

NEDDA

Người tình hỡi, em là của chàng, đêm nay và mãi mãi!

CANIO (nghe lỏm)

Ha!

NEDDA (với Silvio)

Bay đi, chàng ơi!

NEDDA

Ôi, Chúa trời che chở cho chàng!

TONIO (cười lớn)

Ha! Ha!

CANIO

Đồ hèn! Mi ở đâu?

NEDDA (với Tonio)

Giỏi lắm, được lắm, Tonio.

TONIO

Phải, chính tôi đấy.

NEDDA

Chỉ có ngươi mới làm như vậy, đồ hèn!

TONIO

Lần sau tôi mong sẽ bắt quả tang!

NEDDA

Ngươi làm ta căm ghét và ghê tởm.

TONIO

Hoặc yêu ta, hoặc căm ghét ta! Với ta, đằng nào cũng thế thôi.

CANIO

Thế là cô ta lại lừa được ta lần nữa! Lại đánh bại ta.

Hắn biết lối đi này quá rõ.

Nhưng không sao. Ngay bây giờ cô phải cho ta biết

Tên gã tình nhân cô.

NEDDA

Ai kia?

CANIO

Mi! Thề có Chúa trên trời!

Và nếu ngay lúc này ta chưa cắt cổ họng mi

(rút dao găm ra)

Ấy chỉ vì trước khi ta giết mi, trước khi lưỡi dao ta tắm đỏ máu mi,

Con đàn bà đê tiện kia, mi phải nói

Tình nhân mi là ai. Nói ngay!

NEDDA

Lời lăng mạ của ông vô ích. Môi tôi vĩnh viễn niêm kín rồi.

CANIO

Tên nó là gì, ta hỏi mi. Ngay bây giờ, mi phải cho ta biết.

NEDDA

Không! Không! Không bao giờ tôi nói đâu.

CANIO

Có Trời chứng giám, ta sẽ giết mi.

(Pepper vào, giật dao khỏi tay Canio)

PEPPE

Xin dừng tay, thưa ông chủ, vì tình yêu của Chúa,

Thiên hạ kìa! Thấy không! Người ta đang tới đó.

Nhìn kia, họ từ nhà thờ đến đây xem kịch,

Đi nào. Bình tĩnh, tôi xin ông.

CANIO

Ta bảo cứ mặc ta. Tên nó là gì, nói ngay, tên nó!

PEPPE

Tonio, lại đây giữ chặt ông chủ.

Thiên hạ tới lối này. Đừng để họ nhìn thấy các người.

Còn Nedda, cô đi đi, tôi bảo.

Đi thay trang phục đi. Cô biết đó
Canio là người nóng nảy nhưng nhân hậu.

CANIO

Nhục, nhục quá!

TONIO (với Canio)

Bình tĩnh đi, ông chủ! Tốt hơn là cứ giả vờ!

Thằng khốn sẽ quay lại, tôi tin chắc.

Hãy để tôi canh chừng! Đã đến giờ biểu diễn.

Biết đâu đấy, gã tình nhân sẽ đến xem và hớ hênh lộ mặt.

Chúng ta phải kìm nén, phải giả vờ, để thắng!

PEPPE (với Canio)

Đi nào, đi thay trang phục đi, tôi xin ông.

(với Tonio)

Còn anh lại đàng kia đánh trống, Tonio!

CANIO

Diễn kịch ư, khi tim ta đang điên dại vì sầu khổ,

Ta không biết ta đang làm gì đây, đang nói gì đây.

Nhưng ta phải chấp nhận. Can đảm lên, tim ta ơi!

Mi không phải đàn ông! Mi chẳng qua là một anh hề!

Vận quần áo anh hề, tô son trát phấn,

Người ta trả tiền cho mi vì họ muốn được cười.

Nếu Harlequin cướp đi Columbine yêu dấu của mi,

Hãy cười lên, Punchinello! Thiên hạ sẽ hét "Hoan hô!"

Hãy lấy tiếng cười giấu biệt nỗi sầu và nước mắt của mi,

Hãy hát, vui vẻ gánh cho tròn vai diễn của mi,

Cười lên, Punchinello, cho mối tình đã dứt,

Cười lên, cho nỗi buồn đang ngấu nghiến trái tim mi.

HẾT HỒI MỘT

(còn tiếp)