Hỏi đáp về “Life Navigator 25: người tình của cả thế gian”

Trong note này, tôi ghi lại (có thể không đầy đủ hoặc không giống nguyên văn song đại ý là một) những điều chính tôi đã nói - để trả lời câu hỏi của cử tọa - tại hai buổi tọa đàm tại bar-café Người Sài Gòn vào ngày 07/06/2016 và tại gian hàng Nhã Nam, Hà Nội Creative City vào ngày 10/06/2016.

Thông tin này dành cho tất cả những ai quan tâm. Các bạn có thể dẫn lại, song nếu vậy thì yêu cầu các bạn ghi rõ nguồn.

Do đâu mà có nhân vật Life Navigator?

Cái tứ của cuốn tiểu thuyết đến với tôi từ một giấc mơ. Tôi từng đưa giấc mơ của mình vào một số tác phẩm, một số truyện ngắn. Với giấc mơ này khi thức dậy, tôi chỉ nhớ được một hình ảnh, là hình ảnh Life navigator như trong trang đầu tiểu thuyết, một thanh niên dong dỏng, thanh tú, đứng dựa vào thân tàu trắng, và cùng với đó là cái tên “Life navigator 25”. Khi thức dậy, tôi biết rõ anh ta là con người như thế nào, có năng lực gì. Tiềm thức đã chuẩn bị sẵn cho tôi nhân vật này. Ban đầu tôi định viết một truyện vừa, về anh chàng Life navigator đến gặp một người phụ nữ của đời thường chúng ta, và tình yêu xảy ra. Nhưng sau đó, tôi biết câu chuyện không chỉ có thế. Tôi không hình dung sẵn về cấu trúc câu chuyện, mà nghĩ tới đâu viết tới đó. Tôi viết trong ba năm, bản thảo thô nếu in thì có lẽ lên tới 800 trang. Nhưng sau đó tôi chỉnh sửa, cắt bỏ, bổ sung, và ra cuốn sách ngày hôm nay.

Tại sao anh không cho người đọc biết nhiều hơn về Life Navigator, chẳng hạn như loài người chúng ta đã chuyển hóa thành Life Navigator như thế nào?

Chúng ta chỉ cần biết rằng Life Navigator là kết quả của một quá trình tiến hóa có thể dài đến hàng ngàn năm kể từ thời chúng ta. Tôi không tự đặt cho mình nhiệm vụ đặc tả quá trình đó trong cuốn sách này - vả chăng, ở giai đoạn này, việc đó ngoài khả năng của tôi. Có thể tôi sẽ làm việc ấy qua một dự án trong tương lai, nếu tôi có đủ hứng thú và quan trọng hơn là đủ năng lượng. Còn ở cuốn tiểu thuyết này chúng ta bằng lòng với việc nhìn thấy Life Navigator như là kết quả của một quá trình mà chúng ta không biết.

Mặt khác, như tôi đã nói ở một chỗ khác, trong cuốn tiểu thuyết này, nhân vật tôi quan tâm không phải là Life Navigator 25 mà là cô gái, hoặc cũng có thể nói nhân vật chính là loài người.

Tại sao anh chọn lối viết không có cốt truyện?

Có cốt truyện đó chứ. Nếu bạn không đọc những chương giấc mơ (chương chứa những hình ảnh siêu thực một chút, bạn có thể phân biệt rất dễ), mà chỉ đọc những chương “thực tại”, bạn sẽ thấy câu chuyện, dù nó mờ. Đó là câu chuyện về sự chuyển hóa của cô gái, một câu chuyện diễn ra theo lối tuyến tính “cổ điển”, với những sự kiện trước sau theo trình tự nhân quả. Có cốt truyện, chỉ là bạn không nhìn ra nó. Có thể do bạn đọc chưa kỹ, chưa đủ kiên nhẫn. Có thể do cuốn sách không đủ thú vị với bạn nên bạn không thể kiên nhẫn, nhưng đó là chuyện khác, không liên quan đến việc nó có cốt truyện hay không.

Mặt khác, thực tế là sách của tôi không dành cho số đông. Nếu bạn đến với nó mà chờ đợi một chuyện tình yêu kiểu Marc Levy thì bạn sẽ không tìm thấy. Văn chương hay ở chỗ có cuốn dễ có cuốn khó. Đọc loại tiểu thuyết này, bạn cần kiên nhẫn, đọc chậm rãi, không vội vàng, không chủ ý tìm một cái gì có sẵn trong đầu, mà hãy để cho dòng chảy của cuốn sách đưa bạn đi.

Tại sao anh không chọn viết sao cho dễ đọc, hấp dẫn?

Tôi nghĩ, người này viết văn dễ đọc còn người kia viết văn khó đọc không phải là do lựa chọn của họ, mà do họ sinh ra như thế. Một người hát opera còn một người hát nhạc rock: tạm gác qua một bên yếu tố gia đình, việc đó xuất phát từ tư chất thiên bẩm của họ chứ không phải từ một lựa chọn thuần túy lý tính. Văn chương cũng không khác.

Bên cạnh đó, quả đúng là có phần nào đó tôi muốn viết ra một cuốn sách “khó”. Một cuốn sách khó đòi hỏi một lớp độc giả élite. Tôi muốn góp phần mình vào việc đó: tạo ra một nền văn chương élite, một không gian văn hóa élite ở đất nước này, với cộng đồng Việt này.

Tiểu thuyết có rất nhiều chi tiết. Anh làm thế nào để giữ mạch truyện, không làm cho chính mình bị rối khi viết?

Trong quá trình viết, tôi viết cùng một lúc vài chương khác nhau. Khi đã xong, tôi sắp xếp lại với dụng ý đan xen chương thực, chương mơ. Là tác giả, tôi luôn mong muốn tìm được bạn đọc lý tưởng của mình. Đó là người, trước khi đọc, có tìm hiểu về cuốn sách, nắm luật chơi của nó, rồi đi cùng nó. Mong muốn lớn nhất của tôi là khi bạn đã kiên nhẫn đọc cuốn sách, thì sau khi đọc xong, bạn thấy thời gian mình đã bỏ ra với nó là không vô ích. Nếu người đọc “vào” được cuốn sách, đó là hạnh phúc khôn sánh đối với người viết văn.

Tại sao anh đặt tên sách là “Người tình của cả thế gian”?

Bản thân tôi không chắc lắm tại sao tôi chọn cái tên đó. Nó đến với tôi một cách tự nhiên. Nhưng nếu phải lý giải nó, thì có lẽ mối tình của nhân vật Life navigator, cũng như mối tình của các nhân vật chính trong tác phẩm này, đều là một tình yêu lớn. Họ không chỉ yêu một con người, mà yêu cả thế giới. Khi yêu một người, bạn không thể chỉ vì yêu một “anh” hoặc “em” mà chán ghét thế giới. Bạn yêu thế giới như yêu người tình của mình, và yêu người tình của mình như yêu thế giới.

Anh có nghĩ rằng những yếu tố thuần túy địa phương - cụ thể là Huế - đưa vào cuốn tiểu thuyết sẽ làm tính phổ quát của nó bị mờ đi?

Đó là chủ ý của tôi: thường xuyên nhắc người đọc nhớ rằng có một cội rễ và mọi thứ khác xoay quanh cội rễ đó, từ đó mà đi và từ nơi khác quay về đó. Mỗi chúng ta đều có cội rễ của mình và chúng ta không thể cắt rời hay phủ nhận nó được. Dĩ nhiên, có một số nhà văn lưu vong xuất chúng và họ, giống như một trong số họ đã nói rất hay, “cội rễ của chúng tôi nằm ở tình trạng không cội rễ”, nhưng chúng ta thì có. Nếu không có cội rễ ấy thì không thể có những chuyến bay ấy.

Đọc một chương ("Người đẹp và thú nhỏ") trong "Life Navigator 25: Người tình của cả thế gian".
Gian hàng Nhã Nam, tòa nhà Hà Nội Creative City, Hà Nội, ngày 10/06/2016.

Tiểu thuyết viết về sự biến đổi của cô gái. Dường như anh tin vào thuyết tiến hóa? Khi viết, anh có quan tâm đến một điều rằng, nếu dùng theo nghĩa khoa học nghiêm ngặt, thì “tiến hóa” là khái niệm chỉ có thể áp dụng cho một loài chứ không phải cho một cá thể?

Khi viết, thực sự là tôi không nghĩ đến cách dùng hẹp của từ “tiến hóa” như bạn nói. Tuy nhiên, trong ngữ cảnh cuốn sách, tôi nghĩ chúng ta có thể và cần nói tới sự tiến hóa của một cá nhân. Tôi hình dung có hai cách tiến hóa. Thứ nhất, theo thời gian, rất xa trong tương lai, loài người chúng ta sẽ tiến hóa lên một cấp độ cao hơn, có thể theo cách loài người chúng ta diệt vong để có loài khác ra đời. Tuy nhiên, đó là một tương lai quá xa đến nỗi chúng ta ngồi đây không thể nghĩ bàn. Cách thứ hai là: mỗi cá nhân, trong thời gian hữu hạn mình có, tự thay đổi, vượt qua bản thân mình ngày hôm qua, khai triển được những tiềm năng ẩn giấu của mình, và nhận thức được những điều mà hầu hết đồng loại không nhận thức được. Đó là một sự tiến hóa đáng được nói tới hơn bởi nó nằm trong khả năng của chúng ta. Vấn đề là nhận ra tiềm năng của mình và tiến hóa, giống như cô gái trong tác phẩm này.

Tôi không nghĩ rằng để tránh dùng từ “tiến hóa” tôi có thể dùng một từ khác tốt hơn. Không có tử nào tốt hơn “tiến hóa”. Một trong những quyền năng của văn chương là tạo nghĩa mới cho những khái niệm có sẵn.

Tác phẩm cho thấy một nỗi bất an lớn lao trước thực trạng của thế giới hiện đại. Nếu được chọn làm một loài khác, anh có chọn không?

Loài người đang phát triển quá nhanh về vật chất, nhưng lại phát triển quá chậm về tâm trí. Tuy nhiên, như đã nói ở trên, đặt câu hỏi chọn làm loài khác là không thực tế. Với tôi, tiến hóa là mình vượt lên chính mình. Chúng ta hãy phát huy chính bản thân mình, từng ngày, để tiến hóa.

Theo anh, nếu cuốn tiểu thuyết này được dịch ra tiếng Anh thì nó có khác đi không?

Có. Nó sẽ chắc hơn, gọn hơn, [do một số đặc thù của tiếng Anh. Hẳn tương tự như Murakami trong tiếng Nhật hơi "rườm rà, dông dài" hơn một chút so với Murakami trong tiếng Anh vậy].

(một người khác) Các đại từ "chàng" và "nàng" sẽ được chuyển thành "he" và "she", [giọng điệu] sẽ trung tính hơn.

Sự thật là, trong quá trình chỉnh sửa bản thảo, đã có lúc tôi thử đổi toàn bộ "chàng" và "nàng" thành "anh" và "cô", nhưng thấy không ổn. Vì lý do nào đó, cuốn này "phải" là "chàng" và "nàng". Có thể ở tác phẩm sau của tôi thì sẽ khác.

(Viết thêm, sau khi đã suy nghĩ: Có lẽ riêng với cuốn này thì "chàng” và "nàng" là thích hợp bởi chúng góp phần tạo nên bầu khí quyển "cổ điển", "lãng mạn", đượm chất "hoài niệm", kể cả hơi "sến" một chút, gọi vậy cũng được, là thứ mà tôi cảm thấy đúng với nó nhất. Cố nhiên, khi dịch sang tiếng Anh chẳng hạn, điều này sẽ mất. Không nên qua đó mà nói rằng bản tiếng Anh sẽ "tốt/hay" hơn bản tiếng Việt. Chỉ là nó khác).