Tập kích nhà băng: Quan điểm của nhà thơ (phần 2)

 (tiếp phần 1)

Tất cả súng của chúng tôi đều không có đạn. Hay đúng hơn là có thể có và có thể không có đạn: trước khi lên đường, chúng tôi đổi súng cho nhau. Tức là không ai trong chúng tôi cầm một khẩu súng mà chính mình đã chuẩn bị từ trước và do vậy biết chắc về nó. Chúng tôi đã thỏa thuận với nhau rằng mỗi chúng tôi, vào đêm ngay trước hôm hành động, bằng cách riêng của mình - và bí mật, chỉ mình mình biết mình mình hay - quyết xem có nạp đạn vào khẩu súng mình đang giữ hay không. Tôi không biết những người khác có hoàn toàn giống tôi ở chỗ này không, tôi đồ rằng ít nhiều là có: một nỗi phấn khích đặc biệt, làm cho đầu ngón tay ngón chân tôi nhiều lúc tê lên và nhiều lúc rủn đi bởi cái nhận thức rằng có thể mình đang mang cái chết mà cũng có thể không. Bằng cách này chúng tôi sẽ không đâm ra hứng thú và quen với cảm giác mang cái chết theo mình đồng thời cũng không hoàn toàn xa lạ với nó, vẫn cảm thấy sự hiện diện của nó như một khả thể có thể trùng chập vào chúng tôi mà cũng có thể không. Có một phân số nào đó, co giãn khôn lường, trong việc chúng tôi đang đi và hành động cùng với khả năng của sự chết.

Như trên đã nói, Reza là người duy nhất nói ra lời về việc chúng tôi đừng nổ súng vì bất cứ lý do gì. Tôi hiểu vì sao Pedro căm tức gã vì chuyện đó. Bằng một câu ấy, Reza đã tước mất khỏi vụ này gần như hầu hết cái nhịp đập phừng phừng của sự bất xác, sự vô định, của vô số những khả năng không thể biết và không thể đoán. Mà cũng có thể - cái này thì tôi chỉ có khả năng phỏng đoán - rằng tất cả chúng tôi, không trừ ai, đều đã chẳng nạp một viên đạn nào vào khẩu súng mình cầm đêm hôm trước và đồng thời tin hoặc chờ đợi hoặc hy vọng rằng trong những thằng còn lại có ít nhất một thằng không làm như mình. Cũng có khả năng tất cả súng đều có đạn: thằng nào trong chúng tôi, khi nạp đạn vào khẩu súng mình cầm đêm trước, cũng đều tin mình là thằng duy nhất nạp đạn, thằng duy nhất chịu trách nhiệm về cái chết thật mà chúng tôi mang.

Đêm trước hôm hành động, Pedro, Antonín và tôi xem (hay xem lại) “Nostalghia” của Tarkovski. Shin, tôi không chắc Shin làm gì, có thể là Shin ngồi thiền. Tôi nghe tiếng hát cải lương rồi sau đó là quan họ sau đó là hát sắc bùa hay hát bả trạo gì đó vẳng xuống từ phòng của Huỳnh Lê. Reza không có mặt, song tôi gần như không có nhu cầu bận tâm tìm hiểu xem gã làm gì: niềm tin cậy mà hắn gây nên được ở tôi là một thứ vừa vô hình vừa rộng khắp và vô điều kiện giống như một thứ không khí. Thứ không khí này đôi khi cũng khiến mình ngạt thở. Khi xem “Nostalghia” đến đoạn Domenico diễn thuyết trên quảng trường ở Roma hay đâu đấy rồi sau đó tự thiêu trên nền nhạc “Tụng ca niềm vui” của Beethoven, mặt Pedro đanh lại tuồng như chất liệu tạo thành nó đột ngột chuyển thành sắt hoặc ít nhất là hỗn hợp giữa thịt và sắt. Nhìn hắn lúc đó cứ như hắn đang sẵn sàng đấm một kẻ nào đó cho gãy răng và hộc máu mồm. Đó chỉ là cảm giác, tôi biết, và cảm giác có thể hoàn toàn sai cũng như hoàn toàn có thể chuẩn xác, thông tuệ.

Chúng tôi ngồi xem phim, chốc chốc lại uống nước ngọt. Antonín thì ngoài Coke còn uống nước cam do hắn tự ép lấy. Chúng tôi không uống bia. Rượu, không. Đêm trước đó thì có. Nhiều. Chúng tôi uống một chầu túy lúy. Có thể gọi là bét nhè. Cả thế giới cùng say với chúng tôi. Ít nhất là cái phần (hết sức nhỏ nhoi) của thế giới không quay theo cái guồng máy khổng lồ đang chuyển vần cả nhân loại (“Những đồng tiền đang làm chuyển vần thế giới,” thiên hạ nói vậy). Sự cưỡng kháng của chúng tôi: bức tường sừng sững kêu xèo xèo bằng tăm rượu, vui hơn hớn như con chó gặp được chủ sau hơn chục năm chờ đợi và thảm như con mèo con bị vứt dưới mương, run cầm cập, chưa mở mắt nên có mắt cũng như không, khản giọng gọi một bà mẹ và một sự bình an mãi mãi không bao giờ tới.

Một trong các nhân viên nhà băng là tai họa của Huỳnh Lê. Theo nghĩa nào đó cô ta làm y phê, như một thứ thuốc. Một rủi ro đã được lường trước, tuy rằng cũng có lúc chúng tôi nhìn nó như một ân sủng, một thứ vầng trăng đẹp mà chúng tôi không thực tình chờ đợi thấy xuất hiện trong đêm đen của chúng tôi. Sự choáng ngợp, sự chuyển hóa mà nó gây nên ở Huỳnh Lê thật toàn triệt, toàn bích. Quan sát y những lúc như thế là một nỗi sướng khoái, một catharsis và một cái đau. Tình yêu tột đỉnh, thèm khát tột đỉnh, tuyệt vọng tột đỉnh, u hoài tột đỉnh. Y là tấm gương tối hậu, tuyệt đối chính xác và không thương xót, để chúng tôi soi đặng thấy không phải hình vẻ bên ngoài của chúng tôi mà là máu của chúng tôi, hạt nhân của linh hồn chúng tôi. Điều tự nhiên và không thể khác được là chính Shin chứ không ai khác là người đầu tiên cắt đứt cái thời khắc ngoài-thế-giới này của Huỳnh Lê và ở mức độ nào đó của tất cả chúng tôi.

Shin đưa cho cô ta một cái mặt nạ, một trong những cái chúng tôi có chuẩn bị để mang nhưng không mang, bảo cô ta mang vào, bịt kín mặt chỉ chừa hai con mắt: trong khoảnh khắc cô ta trông còn giống chúng tôi hơn cả chúng tôi, một đồng lõa hay đồng minh hay đồng bọn của chúng tôi, được chúng tôi cài vào nhà băng này làm nội gián hoặc là đột nhiên nhận thấy mình đang ở đó mà không hiểu làm thế nào lại như vậy được và vẫn chưa hoàn toàn nhận ra rằng kỳ thực ngay từ đầu cô đã thuộc về phía chúng tôi hoặc cô vẫn chưa thể quen với nhận thức này, việc đó đối với cô quá khó. Phản ứng đầu tiên của Huỳnh Lê trước hành động này của Shin thật dữ dội. Làm cái gì vậy? y gầm lên bằng tiếng Việt nhưng dù nó thốt ra bằng tiếng nào đi nữa thì bất cứ ai cũng có thể hiểu rõ một điều: kẻ nào gầm như thế có thể mổ bụng một kẻ khác được, ít nhất là ngay trong khoảnh khắc ấy. Cố nhiên Huỳnh Lê sẽ không mổ bụng Shin. Thay vì vậy vẻ mặt y cho thấy nếu không mổ bụng ai thì y mổ bụng mình bởi vì trước sau gì một hành động như thế phải được làm. Hàm y đanh lại chừng như đủ để có thể xé toạc da y và cứa đứt mô cơ y. Mắt y lập tức đỏ sọng lên như tụ máu và nước mắt chừng như sắp bật ra khỏi đó.

Shin cười khi thấy Huỳnh Lê trong trạng thái này. Lần này không phải chúng tôi mà là tất cả các nhân viên nhà băng đang sợ tái xanh tái xám kia bị thôi miên bởi nụ cười của Shin, bị thôi miên ở mức độ mà tôi thấy hình như mạnh mẽ hơn so với bất cứ lúc nào chúng tôi bị thôi miên bởi nụ cười của Shin, tuồng như những người này, họ có khả năng trực nhận được ở nụ cười của Shin và ở Shin một cái gì đó mà chúng tôi không có khả năng trực nhận. Ngay lúc ấy tôi nhận ra thêm một lần nữa, như nhiều lần khác, rằng mối dây duy nhất nối liền Shin với thực tại là một bí ẩn mà chắc tôi không bao giờ có thể biết được. Duy một điều tôi biết: chắc chắn đó là một cái gì hiểm nghèo và yểu mệnh hơn nhiều so với trường hợp của tôi hay Antonín hay Reza. Rồi thì trong một sự chuyển biến cực nhanh điển hình cho Huỳnh Lê, cơn cuồng nộ hay phẫn uất của y vụt trở thành một thứ khác hẳn. Cơn cuồng nộ hay phẫn uất của y, dường như tự nhận thức được tình thế không lối thoát và do đó lố bịch của mình, liền - một cách đột ngột, gần như không có cái gì như là đoạn trung gian chuyển tiếp - tự biến hóa thành cái cười. Nụ cười nở toét trên miệng và lan ra toàn bộ mặt y, bừng lên trong mắt y, và sắc đỏ lựng của da mặt y, dư ảnh của cơn cuồng nộ hay phẫn uất trước đó một hai giây và hãy còn chưa đủ thì giờ để phai đi, khiến cho nụ cười này của y chừng như mang một sức nóng và một vẻ máu thịt đặc biệt.

Sao lại vùi mặt trời đi vậy chớ, lấy gì để thăng hoa bây ơi, y nói, không nhằm cụ thể vào ai, nhưng với âm lượng lớn như thể nói với toàn thế giới. Y nói bằng tiếng Việt và tôi mất chừng hai giây để quyết định dịch ra tiếng Anh (một cách tốt nhất trong sức tôi) cho tất cả những người có mặt. Cô gái (vừa vội vàng lột cái mặt nạ vừa mới chớm đeo vào) trố mắt nhìn tôi, đoạn nhìn qua Huỳnh Lê. Nụ cười y rũ hẳn xuống khi mắt y gặp mắt cô và rõ ràng (ít nhất là rõ ràng với tôi vì tôi đang đứng gần y nhất) là môi y run lên. Một nam nhân viên nhà băng (đang chắp hai tay sau đầu theo lệnh chúng tôi) cười khùng khục trong cổ họng không kìm nổi, toàn thân giựt giựt như con rối mà chủ nhân điều khiển nó đang lên cơn giựt kinh phong, mồ hôi lấp lánh ở đường chân tóc và hai bên thái dương.

Trong thoáng chốc không ai còn để ý đến Shin. Shin ném phập một con dao xuống mặt bàn ngay trước mặt anh ta. Đấy là con dao thứ hai Shin dùng từ đầu tới giờ, tôi không thể biết Shin còn bao nhiêu con trong người. Cú giật nảy mình chung của nhiều người cùng một lúc thật khác với của riêng một người, một cú nảy mạnh của bầu không khí và một cú xóc mạnh của tim. Trong vài giây sau đó âm thanh rõ rệt duy nhất là tiếng thở hổn hển hay tiếng tim đập thình thình của gã trai. Pedro liền buột miệng chửi thề, một tiếng chửi thề rất nhanh bằng tiếng Tây Ban Nha (tôi không nghe kịp để nhận ra liệu có phải là một chữ tôi biết không) rồi xông tới, vung nắm tay về phía Shin. Shin tỉnh bơ nhìn hắn. Bàn tay hắn ngưng lại trong không trung như trong một pô ảnh chụp nhanh. Ở một góc pô ảnh này Antonín nhìn tất cả với vẻ mơ màng (như hơi ngái ngủ) và dịu dàng. Hai cánh tay hắn dài ngoằng gây ấn tượng rằng kể cả loại súng bự nhất khủng nhất, loại súng mà Sylvest Stallone ôm trong The Expendables cũng được làm ra là để cho hắn. Tuy nhiên, Pedro từng nhại cái động tác chưa từng diễn ra thật này của Antonín, cái điệu hắn vừa ôm khẩu súng đại khủng đại hầm hố ấy vừa nhìn xuống nó với nụ cười ngây ngô nhất thế gian, khiến cả lũ chúng tôi cười lăn cười bò kể cả Antonín.

Pedro và Shin đứng chằm chằm nhìn nhau giữa trung tâm pô ảnh như giữa chùm sáng duy nhất trên sân khấu, Pedro với nắm đấm bị đóng băng nửa chừng, Shin với nụ cười giống như mặt trời chính ngọ trong đáy giếng. Shin cao hơn Pedro gần nửa cái đầu (Shin cao thứ ba trong chúng tôi) và óc tôi bất giác vạch một đường thẳng vắt chéo nối từ mắt Pedro tới mắt Shin. Pedro đầy cơ bắp, Shin với những đường nét cong thanh tú. Pedro với hơi thở nặng trịch của hắn, Shin với hơi thở gần như không thở. Đột ngột cô gái kêu to, “Đủ rồi, thôi đi”. Cô kêu bằng tiếng Pháp, điều hơi lạ bởi theo tư duy thông thường thì ở nơi này người ta không thường xuyên nói tiếng Pháp song tôi không cảm thấy lạ và hình như không ai thấy lạ dù có một cặp mắt rời khỏi cặp Pedro-Shin mà quay sang cô.Chậm rãi Shin đặt súng xuống quầy, dùng cả hai tay cầm lấy bàn tay Pedro đang nắm chặt giơ lên, nhẹ nhàng vuốt ve như để làm cho nó mềm đi, đoạn mở các ngón tay Pedro ra, lần lượt từng ngón một, những ngón bè bè chắc chắn là vốn đang nắm vào nhau rắn như đá song dưới hai bàn tay Shin thì đang lần lượt trở nên nhu thuận, duỗi ra mềm mại như năm cánh của một thứ hoa hơi bị dày và thô song vẫn là hoa.

Tất cả hay ít nhất là gần như tất cả nhân viên nhà băng bị hút vào điều đang xảy ra giống như chúng tôi. Tôi thì chú ý đến Pedro-Shin và đồng thời để mắt tới một trong các nhân viên nhà băng, người cao tuổi nhất, da mồi, tóc bạch kim, là do khóe mắt tôi bắt được một chuyển động nào đó mơ hồ ở phía ông ta “giống như một cái đập cánh của con bướm mà ta thấy bằng khóe mắt”. Lập tức tôi chĩa súng vào ông ta (bình thường tôi không nhanh như thế song rõ là tôi có thể nhanh như thế khi cần thiết). Ông ta nẩy người ra sau như thể nhìn thấy một vực sâu không đáy vừa bất thần há ra ngay trước mặt mình và lật đật thu bàn tay phải (chỉ vừa mới dịch ra khỏi đằng sau gáy chừng mươi phân gì đó) về lại chỗ cũ, đằng sau gáy. Tôi biết gần như chắc chắn là hoặc trên bàn trước mặt ông ta hay có thể trong túi áo ông ta có nút báo động (khả năng này cao hơn) hoặc trong hộc bàn hay ở túi trong áo vét của ông ta có súng (khả năng tương đối thấp hơn). Tôi thoáng nghĩ đến chuyện tiến lại gần ông ta đặng làm gì đó (cái gì đó cần thiết) song tôi lại nhìn sang cặp Pedro-Shin, nghe ran ran trong ngực bởi ý nghĩ mình vừa mới bỏ sót một khoảnh khắc không được phép bỏ sót nào đó trong tiết đoạn này trong cuộc đời chúng tôi, vốn có tầm hệ trọng gần như ngang với màn Sáng thế.

Shin đang kéo bàn tay lúc này đã xòe rộng ra của Pedro lại gần môi mình, kề sát môi, hôn. Tôi nghe được một tiếng thở ra nhẹ, nhẹ nhưng không thể không nghe thấy, thoát ra từ ngực vài người đang chứng kiến, bởi trong động tác này của Shin, trong cung cách của Shin có cái gì đó khiến Shin không chỉ giống (hoặc có khi không hề giống) một gã gay đang bày tỏ tình yêu với một gã đàn ông. Người ta - hay ít nhất là một số người - ắt phải nhận thấy rằng nụ hôn như thế này Shin cũng có thể dành cho cái mõm ươn ướt của một con thú vừa bị đánh chết, một bông hoa (chưa thực sự chết) trên một cái cây vừa bị trốc gốc tức là bị giết chết, hay một trong hai mông đít phì nhiêu của một mẹ nái sề từng là mỹ nhân sắc nước hương trời mà, theo như Shin nhận ra, đến giờ vẫn cứ nghĩ và cảm về bản thân mình như là một mỹ nhân sắc nước hương trời.

Cô gái “của Huỳnh Lê” đặt một tay lên ngực. Huỳnh Lê nhìn cặp Pedro-Shin với cặp mắt không đỏ lên nhưng giống như là đang sắp sửa đỏ lên. (Y là một tên đa cảm). Một nhân viên nhà băng (để ria mép, nước hoa sực nức) trề môi. Tôi liếc lại ông già thì cũng vừa lúc ông già đưa mắt nhìn tôi. Gặp mắt tôi, ông ta nở nụ cười méo xệch và làm một động tác mơ hồ bằng một nửa cằm về hướng cặp Pedro-Shin. Sau chừng vài giây (mà đối với tâm trí là lâu hơn nhiều) Shin từ từ ngả đầu ra sau, từ từ đẩy bàn tay Pedro về lại gần người hắn, như trả một bông hoa về lại cành cây vốn là chỗ tự nhiên của nó. Trong khi làm vậy mắt Shin nhìn đăm đăm vào mắt Pedro và môi Shin mở thành một nụ cười nhẹ đến nỗi chừng như một cơn gió không mạnh lắm thổi qua cũng có thể làm biến đi mất. Đoạn, không quay đầu lại, Shin đưa tay lấy khẩu súng ban nãy đặt lên quầy, khẩu súng mà cứ như nhờ một phép mầu mà cho đến lúc này vẫn ở đấy, không bị lấy đi bởi một bàn tay không phải của chúng tôi.

Có thể đây chỉ là tôi tưởng tượng ra hoặc phần lớn là thế, nhưng tôi thấy tất cả những người xung quanh - các nhân viên nhà băng, nói rõ là vậy - đều khẽ ngả người ra sau trong khi Shin với tay tìm và lấy khẩu súng: vô hình trung họ không hẹn mà cùng nhau mở rộng thêm không gian dành cho Shin và khẩu súng của Shin, không phải với sự hoảng sợ mà do cái gì đó gần như là kính cẩn. Không có gì yêu thương ở đó, nhưng mà kính cẩn. Súng trong tay, Shin nâng nó lên chĩa về phía các nhân viên nhà băng, không nhằm cụ thể vào ai, và một lần nữa như có một cái bóng lướt qua mặt tất cả những người đó khiến họ nảy người ra sau lần nữa, đó là lúc họ thấy vẻ lạnh như tiền trở lại quá nhanh trên mặt Shin.

Pedro và Huỳnh Lê mất nhiều thời gian hơn Shin để nhớ lại về khẩu súng của mình, về cánh tay đáng ra là cầm súng của mình hoặc về những vật mà đáng lẽ tay mình lúc này phải đang chạm tới. Về phần Antonín, hắn bị tác động bởi kết cấu âm học và khả năng om tiếng của tiền sảnh nhà băng cũng một cách mạnh mẽ không kém Huỳnh Lê bị tác động bởi người đàn bà. Sau nhiều cố gắng nhắc nhở hắn, khuyên can hắn và kìm giữ hắn, rốt cuộc tôi cũng bắt được hắn thôi không hét nữa. Hắn đã nhận ra rằng mình đã hét quá nhiều, tuy nhiên kể từ khi ngừng hét, hắn chìm vào một cơn u uất giống như một thứ bóng tối đã được định sẵn từ trước là sẽ chỉ trùm lên và che khuất một mình hắn thôi. Bóng tối này trên mặt hắn chỉ phai đi một chút và trong thoáng chốc khi hắn nhìn thấy nụ hôn của Shin dành cho Pedro: nó quá lớn, nỗi nhớ nhung của hắn về vùng âm thanh nào đó không thuộc về cái thế giới này. Từ khi thôi hét, hắn im: gần như thể chúng tôi đang hành sự mà trong nhóm có một gã bẩm sinh câm điếc. Hắn vẫn mỉm cười, nhất là với các nhân viên nhà băng mỗi khi hắn lại gần họ để hốt những đống tiền họ bày đầy ra quầy trước mặt. Nhưng đó là nụ cười của một người vĩnh viển mất quê hương và không thuộc số những người thấy tình trạng không quê hương này của mình chính là quê hương: nụ cười của kẻ không vui không buồn bởi hoài niệm về niềm vui cũng như về nỗi buồn là một gánh nặng quá lớn đối với hắn. Một trong các cô nhân viên nhà băng không thôi nhìn hắn, luôn có vẻ như muốn nói với hắn điều gì đó không liên quan đến bất cứ cái gì đang diễn ra lúc này ở đây. Một cử động nhỏ trên mặt cô phản ảnh một chuyển dịch nào đó ở bên trong cô. Tay đứng gần cô nhất nhìn Antonín với vẻ khinh khi. Nụ cười hay cái nhếch mép (ám chỉ đến một nụ cười) của anh ta như muốn nói, Nếu tớ đây ở vào địa vị chú mày, tớ đây sẽ không làm như mèo mửa như chú mày. Thấy vậy tôi chỉ muốn gí ngay họng súng vào giữa ngực hay màng tang hay vào mồm anh ta, nhưng một nỗi chán chường khủng khiếp đột ngột tràn lên khiến tay tôi cứ như toàn bằng bột nhão và tôi cảm thấy tuy khẩu súng vẫn còn đó trên tay tôi song đấy hoàn toàn chỉ là nhờ sức mạnh của ý chí tôi, một thứ lực vận hành hoàn toàn tương tự như lực nam châm.

(còn tiếp)

Francis Bacon - 'Two Figures with a Monkey' (1973)