"Người tình của cả thế gian" là ai?

(Bài phỏng vấn trên báo điện tử Một thế giới, ngày 25/07/2015. Tên bài do phóng viên đặt. 
Đường link: http://motthegioi.vn/van-hoa-giai-tri-c-80/cau-chuyen-van-hoa-c-130/nguoi-tinh-cua-ca-the-gian-la-ai-10520.html)

Anh bắt đầu viết văn từ bao giờ? Điều gì đã khiến anh chuyển từ truyện ngắn sang tiểu thuyết? 
 
Tôi viết từ khi sáu hay bảy tuổi - viết truyện tranh, với đề tài khoa học giả tưởng hoặc cao bồi Viễn Tây, bắt chước những bộ phim Mỹ tôi xem trên truyền hình. Đến những năm đầu đại học, tôi viết cuốn tiểu thuyết đầu tay ("Vũ trụ loài người", về sau bỏ dở), và đến khoảng cuối những năm hai mươi tuổi thì tôi bắt đầu viết truyện ngắn. Tập "Baroque và ẩn hoa" mà anh vừa nhắc bao gồm một số truyện tôi viết trong khoảng năm đến bảy năm. Tuy nhiên, cho đến năm ba mươi tuổi, tôi ngưng viết truyện ngắn. Có lẽ lúc đó tôi cảm thấy mình cần phải làm một cái gì khác, truyện ngắn không phải là thể loại đúng với tạng người của mình. Và khi tôi bắt tay viết cuốn tiểu thuyết đầu tiên, vào cuối 2005, tôi biết mình đã tìm được câu trả lời.

Như vậy khởi sự của tiểu thuyết có thể xem khi anh tự đánh giá mình thất bại trong truyện ngắn, cái mà anh giễu nhại “không phải là thể loại đúng với tạng người của mình”. Tiểu thuyết! Khi viết anh nghĩ đến điều gì? Thế giới của mình? Bạn đọc? Một thông điệp gì đó?
 
Tôi viết vì niềm vui - rằng mình đang tạo ra, đang sinh ra một thế giới mới chưa từng có, cái thế giới mà bản thân mình chưa biết hình hài của nó ra sao. Viết ra cái thế giới ấy, dựng nó lên, từng chút một, cho người chiêm ngưỡng đầu tiên là bản thân tôi. Và nếu như người đọc cuốn sách của tôi cũng thích thú, bị cuốn hút như tôi, cũng thấy đau như tôi và buộc phải nghĩ những điều tôi phải nghĩ khi đang đắm mình trong thế giới ấy, thì có thể coi như tôi ít nhiều đã làm được một việc không vô ích. Một “thông điệp”, nếu có, là cái mà người đọc sẽ tự mình tìm ra khi ở trong thế giới ấy, cũng như, nếu chúng ta đủ chú tâm và bớt ngã mạn đi, chúng ta có thể tìm ra được thông điệp của tự nhiên, đấng sinh ra chúng ta.

Một số người đọc bảo văn của anh “rất Tây”, “không giống văn của người Việt”. Có phải do chịu ảnh hưởng của các nhà văn mà anh đã dịch ra tiếng Việt? Đây là ảnh hưởng tự nhiên hay lựa chọn có ý thức của anh?
 
Hiển nhiên, việc đọc và dịch tác phẩm văn chương nước ngoài đã có tác động lớn đến văn phong của tôi. Khi tôi mới khởi bút, vào những năm đầu đại học, văn của tôi đa cảm hơn, chuộng âm điệu hơn, “Việt Nam” hơn. Nay, tôi tin chắc rằng nhà văn không nên câu nệ vào văn. Văn được trau chuốt quá kỹ làm mờ ý tưởng. Nếu ý tưởng của anh rõ và mạnh, hãy bảo đảm cho nó càng rõ và mạnh hơn bằng cách không để cho chữ nghĩa che bớt nó. Khi ấy, văn của anh sẽ dễ được dịch ra tiếng nước ngoài mà gần như không mất đi gì và như vậy sẽ chỉ có ích thêm cho nhiều người đọc, có ích cho thế giới - nếu ý tưởng của anh có thể có ích chút nào đó cho loài người và cho thế giới.

Ảnh của tạp chí Esquire.

Thường thì các nhà văn hay lưỡng lự trước tâm thế viết và đề tài viết. Anh có lưỡng lự không?
 
Tôi luôn luôn trong tâm thế cần viết, có thể viết và muốn viết, bởi đó là cách tốt nhất để tôi tương tác với thế giới. Còn đề tài viết, thường là tự chúng đến với tôi, đôi khi trong giấc mơ, khi khác thì nảy ra trong quá trình viết, hoặc một cách bất ngờ. Nhiều lúc, nghĩ về chuyện ấy, tôi thấy mình may mắn, bởi mình nằm trong số những người muốn viết và vẫn đang viết được, viết được thứ mình muốn viết, khi mà gần như tất cả mọi thứ lực của cuộc sống thường nhật dường như đều có một mục đích chung là ngăn không cho ta làm chuyện đó.

Văn học VN đang đứng ở đâu, so với bản đồ thế giới trong suy nghĩ của anh? Điều gì anh chán nhất khi đọc các tác phẩm của các nhà văn VN?

Một điều đã quá nhiều người nói, đến độ chính ra không đáng nhắc lại: “Việt Nam là vùng trũng của văn chương thế giới”, cũng như là vùng trũng của bóng đá thế giới. Tuy nhiên, hoặc chính vì vậy, chừng nào anh còn luôn găm trong đầu cái tâm thế “mình là nhà văn Việt Nam, mình viết từ một xó xỉnh không ai quan tâm của văn chương thế giới”, thì tức là anh còn tự trói mình. Hãy viết sao cho người đọc, người đọc Việt Nam và người đọc ở bất cứ đâu trên thế giới, đến với anh và tham gia vào thế giới của anh vì anh là “nhà văn” chứ không phải “nhà văn Việt Nam”. Nhà văn, đó là căn cước nền tảng và tối hậu của anh. Với tâm thế ấy, anh viết về những vấn đề đặc thù của Việt Nam hay những vấn đề phổ quát của thế giới là không có gì khác nhau: đấy là tự do lớn nhất mà người sáng tạo phải có.

Nguyễn Hữu Hồng Minh thực hiện

“Văn chương cần sự khác biệt”.

Trả lời phỏng vấn của Duyên dáng Việt Nam, số ngày 15/06/2016, xung quanh tiểu thuyết “Life Navigator 25: người tình của cả thế gian”. 
(Bản đầy đủ, chưa qua biên tập. Tít bài do ban biên tập chọn.)

Lý do gì khiến anh chuyển hướng từ dịch văn chương sang viết văn chương? Có khi nào anh nghĩ rằng nếu tiếp tục dịch thuật thì anh có thể đóng góp cho đời nhiều hơn là nếu anh viết không?

Tôi viết văn từ lâu trước khi bắt đầu dịch văn chương, cho nên đúng hơn cần phải nói rằng tôi đã từ dịch văn chương quay trở lại viết văn. Viết văn mới thực sự là việc mà tôi cần làm. Nếu tôi không dịch “Biên niên ký Chim vặn dây cót”, chắc chắn sẽ có một người khác dịch nó không kém gì tôi, thậm chí tốt hơn tôi. Một cuốn tiểu thuyết như “Life Navigator 25: người tình của cả thế gian” thì chỉ một mình tôi viết ra được. Nó hay hơn hay kém hơn cuốn này hay cuốn khác, điều đó hãy để người khác nói. Nhưng ít nhất là, nó khác biệt.

Một số người nói cuốn sách của anh khó đọc. Tại sao anh không viết dễ hiểu hơn? 

Viết “dễ” hay “khó”, dành cho đại chúng hay dành cho số ít, đó không phải là lựa chọn tùy thích của người viết dựa trên những tính toán lạnh lùng. Cũng như người này hát opera và người kia hát bolero, người này chơi vị trí trung phong còn người kia trấn giữ khung thành: đó không phải do tự họ muốn chọn là chọn đâu.

Thông điệp mà anh muốn gởi đến người đọc là gì? 

Tôi không có thông điệp nào gởi tới người đọc, nếu bạn hình dung rằng đó là một thông điệp có thể tóm gọn trong vài chữ. Nếu có gì đó mà tôi muốn gởi tới người đọc thì đó là những câu hỏi mà tôi muốn chia sẻ với mọi người. Những câu hỏi lớn về bản chất sự tồn tại của loài người, về ý nghĩa của việc làm người, chẳng hạn. Và không chỉ có vậy.

Mặt khác, tôi cho rằng nếu bạn cứ khăng khăng đòi tìm cho ra một “thông điệp” từ bất cứ cuốn sách nào, bạn đang có nguy cơ đánh mất điều cốt yếu nhất của văn chương. Thay vì tìm một thông điệp, một “triết lý”, một “tư tưởng”, những “lấp lánh trí tuệ” trong một cuốn sách, hãy tiếp nhận nó như một toàn thể. Một cái toàn thể đập vào mọi khía cạnh của bạn - trí tuệ, cảm xúc, tưởng tượng… - cùng một lúc. Cuốn sách nào làm được điều ấy, bạn sẽ nhận ra nó. Đọc cuốn tiểu thuyết của anh, có cảm giác hơi khó nắm bắt cốt truyện.

Anh quan niệm như thế nào về cốt truyện và vai trò của nó trong tác phẩm văn chương? 

Cuốn sách của tôi có cốt truyện của nó, tuy rằng có thể khá khó nắm bắt. Nếu bạn bước vào nó với một tâm trạng thoải mái, một tâm trí rộng mở, dẹp bỏ mọi thứ khung sẵn có, sẵn sàng buông mình theo dòng chảy ngôn từ của nó như theo một dòng sông, để cho nó ùa vào bạn, làm đầy bạn, có thể bạn sẽ thấy mình “vào” cuốn sách một cách thật dễ dàng, không mảy may gắng sức. Nó là một cõi riêng, chỉ dần dần để lộ mình cho những ai biết đường mà thôi.

Chất “Tây phương”, hay chất “ngoại lai” trong văn của anh rất đậm đặc. Người đọc Việt Nam dễ cảm thấy không phải nó được viết ra cho họ. Anh hình dung độc giả của mình là người như thế nào? 

Tôi không có hình dung sẵn về “độc giả lý tưởng” của mình. Độc giả lý tưởng của tôi không có sẵn: họ sẽ tự tạo ra họ. Người đọc nào bắt đầu đọc cuốn tiểu thuyết với một quan niệm đúng và một tâm thế đúng, người đó sẽ tự tạo ra độc giả lý tưởng ấy, từ chính mình. Độc giả lý tưởng của nhà văn là một ứng viên tiềm năng để cùng tác giả tham gia vào một đời sống trí tuệ-tâm hồn khác biệt và, trong chừng mực nhất định, cao hơn và đẹp hơn đời sống hằng ngày của người đó. Mặt khác, Murakami có nói, đại ý: ông viết không phải về người Nhật hay về người phương Tây, ông viết về con người. Nhân vật của ông chỉ tình cờ là người Nhật bởi vì ông là người Nhật nên ông hiểu họ hơn cả. Ea Sola thì nói, đại ý: những vở múa của chị không dành riêng cho người Việt và không dành riêng cho người phương Tây, nó dành cho con người. Tôi cũng muốn nói điều tương tự về những gì tôi viết.

Từ một giấc mơ mà để triển khai ra cuốn sách dày hơn 400 trang là một điều khó, nếu chỉ từ một giấc mơ. Điều gì dẫn dắt sau giấc mơ ấy giúp anh hoàn thành quyển sách? 

Giấc mơ chỉ là “tia lửa” châm vào khối năng lượng tích tụ từ lâu trong tiềm thức người viết mà thôi. Không có khối năng lượng ấy thì bản thân giấc mơ không thể nảy sinh được. Nó là một quá trình tạo sinh mà phần lớn nằm ngoài ý thức của người viết. Nếu bạn là người viết văn đích thực, thì những khối năng lượng như vậy sẽ thường trực tồn tại ở trong bạn, và lúc nào cũng có thể có những khối mới hình thành mà bạn không chờ đợi. Nó như những “hạt mầm” tự chúng nảy sinh từ mảnh đất tâm hồn và trí tuệ của bạn, nếu mảnh đất ấy đủ giàu có, đủ mạnh.

Tranh của Michael Parkes.

Ý tưởng thường đến với anh như thế nào? Có phải chỉ qua các giấc mơ? 

Một số truyện của tôi bắt đầu từ những giấc mơ, chẳng hạn một truyện ngắn mà một số người thích là “Đầu của hoa hậu Ấn”. Tuy nhiên, một số truyện khác thì ý tưởng nảy sinh khi tôi đang đi bộ buổi tối, hoặc khi tôi đang ngẫm nghĩ về một truyện tôi đã đọc. Chẳng hạn, “Chuyện Gaucho Bi Bự Khoái Mắm Tôm” (sẽ có trong tập “Những gặp gỡ không thể có” dự kiến ra mắt vào cuối năm nay) là một truyện nảy sinh trực tiếp từ cảm hứng khi nhớ lại một chi tiết trong tiểu thuyết “2666” của Roberto Bolaño.

Anh bắt đầu viết văn như thế nào? Anh thường quan tâm đến điều gì với tư cách nhà văn? 

Từ nhỏ tôi đã “viết văn”. Khoảng bốn, năm tuổi, tôi tự sáng tác những truyện tranh, truyện cao bồi Viễn Tây hay truyện du hành vũ trụ, hai loại truyện mà tôi mê tít thời đó. Đến tuổi thiếu niên, tôi bắt đầu viết “văn xuôi” đúng nghĩa, là những “tiểu thuyết” phiêu lưu mạo hiểm, bắt chước theo một số cuốn tôi đọc và ưa thích hồi đó, như “Những cuộc phiêu lưu của Tom Sawyer”. Trong những năm đại học, tôi miệt mài viết một cuốn tiểu thuyết khoa học giả tưởng mà tôi đặt tên là “Vũ trụ loài người”. Dự án đó đã bị bỏ dở, nhưng tôi đã sử dụng một vài yếu tố của nó trong các tiểu thuyết của tôi sau này.

Tôi quan tâm nhiều nhất đến những sự kỳ diệu của thế giới và cách con người đối xử với những sự kỳ diệu của thế giới, trong đó có những sự kỳ diệu ở đồng loại họ và bản thân họ. Với tôi, đó là nguồn đề tài và cảm hứng vô tận.

Anh thường đọc những ai? Những nhà văn nào ảnh hưởng tới anh nhiều nhất? 

Tôi cần phải kể tên những người sau đây, mà tôi biết mình chịu ảnh hưởng nhiều nhất (bằng cách này hay cách khác) và phải hàm ơn: Kawabata Yasunari, Akutagawa Ryunosuke, Federico Garcia Lorca, Rabindranath Tagore, Nikos Kazantzakis, Franz Kafka, Fyodor Dostoyevsky, Italo Calvino, Roberto Bolaño, Krasznahorkai Laszlo.

Dự định sáng tác trong tương lai của anh là gì? 

Hiện tôi đang giai đoạn hoàn tất cuốn tiểu thuyết thứ hai (thật ra là cuốn tôi bắt đầu viết đầu tiên) với nhan đề “Cospolist Nổi Loạn”. Nó cũng là một cuốn dày như cuốn thứ nhất, nhưng là một thế giới khác, một cấu trúc khác, một giọng điệu khác… Có thể nó sẽ dễ tiếp cận đối với nhiều người hơn. Ngoài ra, tôi đang bắt đầu viết một số truyện khác - có thể là truyện vừa, có thể là tiểu thuyết, tôi chưa thể biết được - mà ở đó tôi đang muốn tự thử thách mình. Vậy, với tiểu thuyết sắp tới, anh có định sẽ làm sao cho bạn đọc dễ tiếp cận hơn không? Hoặc chọn đề tài gần gũi hơn không? Có thể. Chất của tôi vẫn không thay đổi, nhưng lúc này hay lúc khác tôi sẽ “điều chế” sao cho tác phẩm đến được với nhiều người hơn.

Cao Kh. thực hiện

Về đi và ở, hay Về thể xác và quê nhà

(Nhân cuộc nói chuyện với một người bạn cách đây mấy hôm)

Nếu có một phụ nữ, sau khi chồng của cô bị tai nạn trở thành người tàn phế và mất khả năng truyền giống, liền ly dị chồng và lấy một đàn ông khác, tốt vừa đủ và khỏe mạnh, tôi sẽ đồng cảm với cô và không phán xét cô. Đơn giản là cô đang hành động theo chỉ thị của bản năng giống loài: tìm một người phối ngẫu có khả năng cho cô những hậu duệ tốt và một cuộc sống tốt.

Bên cạnh đó, tôi sẽ kính trọng cô nếu cô ở lại bên người chồng tuyệt tự đó, kể cả nếu ngay đến khả năng tình dục anh ta cũng không còn. Cô hành động vì tình yêu thuần túy, một thứ năng lực không phải do bản năng giống loài mà do tự tu dưỡng.

Cũng vậy, tôi đồng cảm với những người rời đất nước này để đi đến những nơi tốt hơn (theo ý họ), và không phán xét họ.

Mặt khác, tôi kính trọng những người nhất tâm gắn bó với đất nước này - bất luận họ vốn dĩ có khả năng ra đi hay không -, sống trọn đời ở đất nước đang ngày càng suy bại này, và, nhẫn nại, từng chút một, làm những gì trong khả năng mình sao cho đất nước này trở nên dễ sống, đáng sống hơn hôm qua, dù chỉ một chút.

Bạn sinh ra ở Việt Nam và không có khả năng rời khỏi đó đặng sang nước khác tốt hơn thì cũng giống như bạn sinh ra trong một thể xác bị khuyết tật và không có khả năng thực tế nào để rời khỏi thể xác đó đặng chuyển sang thể xác khác tốt hơn. Đã vậy, điều bạn nên làm là chấp nhận cái thể xác khuyết tật đó, chốn quê nhà đang suy bại đó, chấp nhận phần số của mình, chấp nhận thực tại, và sống từng ngày từng giờ của mình trong thực tại đó một cách có ý nghĩa. Đơn giản có vậy.

Hỏi đáp về “Life Navigator 25: người tình của cả thế gian”

Trong note này, tôi ghi lại (có thể không đầy đủ hoặc không giống nguyên văn song đại ý là một) những điều chính tôi đã nói - để trả lời câu hỏi của cử tọa - tại hai buổi tọa đàm tại bar-café Người Sài Gòn vào ngày 07/06/2016 và tại gian hàng Nhã Nam, Hà Nội Creative City vào ngày 10/06/2016.

Thông tin này dành cho tất cả những ai quan tâm. Các bạn có thể dẫn lại, song nếu vậy thì yêu cầu các bạn ghi rõ nguồn.

Do đâu mà có nhân vật Life Navigator?

Cái tứ của cuốn tiểu thuyết đến với tôi từ một giấc mơ. Tôi từng đưa giấc mơ của mình vào một số tác phẩm, một số truyện ngắn. Với giấc mơ này khi thức dậy, tôi chỉ nhớ được một hình ảnh, là hình ảnh Life navigator như trong trang đầu tiểu thuyết, một thanh niên dong dỏng, thanh tú, đứng dựa vào thân tàu trắng, và cùng với đó là cái tên “Life navigator 25”. Khi thức dậy, tôi biết rõ anh ta là con người như thế nào, có năng lực gì. Tiềm thức đã chuẩn bị sẵn cho tôi nhân vật này. Ban đầu tôi định viết một truyện vừa, về anh chàng Life navigator đến gặp một người phụ nữ của đời thường chúng ta, và tình yêu xảy ra. Nhưng sau đó, tôi biết câu chuyện không chỉ có thế. Tôi không hình dung sẵn về cấu trúc câu chuyện, mà nghĩ tới đâu viết tới đó. Tôi viết trong ba năm, bản thảo thô nếu in thì có lẽ lên tới 800 trang. Nhưng sau đó tôi chỉnh sửa, cắt bỏ, bổ sung, và ra cuốn sách ngày hôm nay.

Tại sao anh không cho người đọc biết nhiều hơn về Life Navigator, chẳng hạn như loài người chúng ta đã chuyển hóa thành Life Navigator như thế nào?

Chúng ta chỉ cần biết rằng Life Navigator là kết quả của một quá trình tiến hóa có thể dài đến hàng ngàn năm kể từ thời chúng ta. Tôi không tự đặt cho mình nhiệm vụ đặc tả quá trình đó trong cuốn sách này - vả chăng, ở giai đoạn này, việc đó ngoài khả năng của tôi. Có thể tôi sẽ làm việc ấy qua một dự án trong tương lai, nếu tôi có đủ hứng thú và quan trọng hơn là đủ năng lượng. Còn ở cuốn tiểu thuyết này chúng ta bằng lòng với việc nhìn thấy Life Navigator như là kết quả của một quá trình mà chúng ta không biết.

Mặt khác, như tôi đã nói ở một chỗ khác, trong cuốn tiểu thuyết này, nhân vật tôi quan tâm không phải là Life Navigator 25 mà là cô gái, hoặc cũng có thể nói nhân vật chính là loài người.

Tại sao anh chọn lối viết không có cốt truyện?

Có cốt truyện đó chứ. Nếu bạn không đọc những chương giấc mơ (chương chứa những hình ảnh siêu thực một chút, bạn có thể phân biệt rất dễ), mà chỉ đọc những chương “thực tại”, bạn sẽ thấy câu chuyện, dù nó mờ. Đó là câu chuyện về sự chuyển hóa của cô gái, một câu chuyện diễn ra theo lối tuyến tính “cổ điển”, với những sự kiện trước sau theo trình tự nhân quả. Có cốt truyện, chỉ là bạn không nhìn ra nó. Có thể do bạn đọc chưa kỹ, chưa đủ kiên nhẫn. Có thể do cuốn sách không đủ thú vị với bạn nên bạn không thể kiên nhẫn, nhưng đó là chuyện khác, không liên quan đến việc nó có cốt truyện hay không.

Mặt khác, thực tế là sách của tôi không dành cho số đông. Nếu bạn đến với nó mà chờ đợi một chuyện tình yêu kiểu Marc Levy thì bạn sẽ không tìm thấy. Văn chương hay ở chỗ có cuốn dễ có cuốn khó. Đọc loại tiểu thuyết này, bạn cần kiên nhẫn, đọc chậm rãi, không vội vàng, không chủ ý tìm một cái gì có sẵn trong đầu, mà hãy để cho dòng chảy của cuốn sách đưa bạn đi.

Tại sao anh không chọn viết sao cho dễ đọc, hấp dẫn?

Tôi nghĩ, người này viết văn dễ đọc còn người kia viết văn khó đọc không phải là do lựa chọn của họ, mà do họ sinh ra như thế. Một người hát opera còn một người hát nhạc rock: tạm gác qua một bên yếu tố gia đình, việc đó xuất phát từ tư chất thiên bẩm của họ chứ không phải từ một lựa chọn thuần túy lý tính. Văn chương cũng không khác.

Bên cạnh đó, quả đúng là có phần nào đó tôi muốn viết ra một cuốn sách “khó”. Một cuốn sách khó đòi hỏi một lớp độc giả élite. Tôi muốn góp phần mình vào việc đó: tạo ra một nền văn chương élite, một không gian văn hóa élite ở đất nước này, với cộng đồng Việt này.

Tiểu thuyết có rất nhiều chi tiết. Anh làm thế nào để giữ mạch truyện, không làm cho chính mình bị rối khi viết?

Trong quá trình viết, tôi viết cùng một lúc vài chương khác nhau. Khi đã xong, tôi sắp xếp lại với dụng ý đan xen chương thực, chương mơ. Là tác giả, tôi luôn mong muốn tìm được bạn đọc lý tưởng của mình. Đó là người, trước khi đọc, có tìm hiểu về cuốn sách, nắm luật chơi của nó, rồi đi cùng nó. Mong muốn lớn nhất của tôi là khi bạn đã kiên nhẫn đọc cuốn sách, thì sau khi đọc xong, bạn thấy thời gian mình đã bỏ ra với nó là không vô ích. Nếu người đọc “vào” được cuốn sách, đó là hạnh phúc khôn sánh đối với người viết văn.

Tại sao anh đặt tên sách là “Người tình của cả thế gian”?

Bản thân tôi không chắc lắm tại sao tôi chọn cái tên đó. Nó đến với tôi một cách tự nhiên. Nhưng nếu phải lý giải nó, thì có lẽ mối tình của nhân vật Life navigator, cũng như mối tình của các nhân vật chính trong tác phẩm này, đều là một tình yêu lớn. Họ không chỉ yêu một con người, mà yêu cả thế giới. Khi yêu một người, bạn không thể chỉ vì yêu một “anh” hoặc “em” mà chán ghét thế giới. Bạn yêu thế giới như yêu người tình của mình, và yêu người tình của mình như yêu thế giới.

Anh có nghĩ rằng những yếu tố thuần túy địa phương - cụ thể là Huế - đưa vào cuốn tiểu thuyết sẽ làm tính phổ quát của nó bị mờ đi?

Đó là chủ ý của tôi: thường xuyên nhắc người đọc nhớ rằng có một cội rễ và mọi thứ khác xoay quanh cội rễ đó, từ đó mà đi và từ nơi khác quay về đó. Mỗi chúng ta đều có cội rễ của mình và chúng ta không thể cắt rời hay phủ nhận nó được. Dĩ nhiên, có một số nhà văn lưu vong xuất chúng và họ, giống như một trong số họ đã nói rất hay, “cội rễ của chúng tôi nằm ở tình trạng không cội rễ”, nhưng chúng ta thì có. Nếu không có cội rễ ấy thì không thể có những chuyến bay ấy.

Đọc một chương ("Người đẹp và thú nhỏ") trong "Life Navigator 25: Người tình của cả thế gian".
Gian hàng Nhã Nam, tòa nhà Hà Nội Creative City, Hà Nội, ngày 10/06/2016.

Tiểu thuyết viết về sự biến đổi của cô gái. Dường như anh tin vào thuyết tiến hóa? Khi viết, anh có quan tâm đến một điều rằng, nếu dùng theo nghĩa khoa học nghiêm ngặt, thì “tiến hóa” là khái niệm chỉ có thể áp dụng cho một loài chứ không phải cho một cá thể?

Khi viết, thực sự là tôi không nghĩ đến cách dùng hẹp của từ “tiến hóa” như bạn nói. Tuy nhiên, trong ngữ cảnh cuốn sách, tôi nghĩ chúng ta có thể và cần nói tới sự tiến hóa của một cá nhân. Tôi hình dung có hai cách tiến hóa. Thứ nhất, theo thời gian, rất xa trong tương lai, loài người chúng ta sẽ tiến hóa lên một cấp độ cao hơn, có thể theo cách loài người chúng ta diệt vong để có loài khác ra đời. Tuy nhiên, đó là một tương lai quá xa đến nỗi chúng ta ngồi đây không thể nghĩ bàn. Cách thứ hai là: mỗi cá nhân, trong thời gian hữu hạn mình có, tự thay đổi, vượt qua bản thân mình ngày hôm qua, khai triển được những tiềm năng ẩn giấu của mình, và nhận thức được những điều mà hầu hết đồng loại không nhận thức được. Đó là một sự tiến hóa đáng được nói tới hơn bởi nó nằm trong khả năng của chúng ta. Vấn đề là nhận ra tiềm năng của mình và tiến hóa, giống như cô gái trong tác phẩm này.

Tôi không nghĩ rằng để tránh dùng từ “tiến hóa” tôi có thể dùng một từ khác tốt hơn. Không có tử nào tốt hơn “tiến hóa”. Một trong những quyền năng của văn chương là tạo nghĩa mới cho những khái niệm có sẵn.

Tác phẩm cho thấy một nỗi bất an lớn lao trước thực trạng của thế giới hiện đại. Nếu được chọn làm một loài khác, anh có chọn không?

Loài người đang phát triển quá nhanh về vật chất, nhưng lại phát triển quá chậm về tâm trí. Tuy nhiên, như đã nói ở trên, đặt câu hỏi chọn làm loài khác là không thực tế. Với tôi, tiến hóa là mình vượt lên chính mình. Chúng ta hãy phát huy chính bản thân mình, từng ngày, để tiến hóa.

Theo anh, nếu cuốn tiểu thuyết này được dịch ra tiếng Anh thì nó có khác đi không?

Có. Nó sẽ chắc hơn, gọn hơn, [do một số đặc thù của tiếng Anh. Hẳn tương tự như Murakami trong tiếng Nhật hơi "rườm rà, dông dài" hơn một chút so với Murakami trong tiếng Anh vậy].

(một người khác) Các đại từ "chàng" và "nàng" sẽ được chuyển thành "he" và "she", [giọng điệu] sẽ trung tính hơn.

Sự thật là, trong quá trình chỉnh sửa bản thảo, đã có lúc tôi thử đổi toàn bộ "chàng" và "nàng" thành "anh" và "cô", nhưng thấy không ổn. Vì lý do nào đó, cuốn này "phải" là "chàng" và "nàng". Có thể ở tác phẩm sau của tôi thì sẽ khác.

(Viết thêm, sau khi đã suy nghĩ: Có lẽ riêng với cuốn này thì "chàng” và "nàng" là thích hợp bởi chúng góp phần tạo nên bầu khí quyển "cổ điển", "lãng mạn", đượm chất "hoài niệm", kể cả hơi "sến" một chút, gọi vậy cũng được, là thứ mà tôi cảm thấy đúng với nó nhất. Cố nhiên, khi dịch sang tiếng Anh chẳng hạn, điều này sẽ mất. Không nên qua đó mà nói rằng bản tiếng Anh sẽ "tốt/hay" hơn bản tiếng Việt. Chỉ là nó khác).