Nhạc phim và tôi.

Vẻ đẹp khôn cưỡng, đầy ám ảnh của những bộ phim như “Tâm trạng khi yêu” (Vương Gia Vệ), “2046” (Vương Gia Vệ), “Chuyến tàu của Châu Ngư” (Tôn Châu), “Mê cung của thần Pan” (“Pan’s Labyrinth”, Guillermo del Toro), “Trinh nữ và quái vật” (“Panna a netvor”, Juraj Herz), “Nostalghia” (Andrey Tarkovski), “Cuộc đời kép của Veronique” (“La double vie de Veronique”, Krzysztof Kieslowski), “Công chúa Mononoke” (Hayao Miyazaki)… một phần quan trọng là nhờ âm nhạc của chúng.

Những nghệ sĩ kỳ tuyệt như Shigeru Umebayashi, Zbigniew Preisner, Toru Takemitsu, Petr Hapka… có thứ năng lực đáng mơ ước để có thể, bằng âm nhạc của mình, góp phần vào những tác phẩm điện ảnh toàn bích.

Ao ước của tôi là, trong khi viết, luôn luôn cảm thấy đồng hành với dòng ngôn từ của mình là một nền nhạc giống như nhạc của các phim ấy. Sao cho, nếu truyện tôi viết ra có cơ hội hóa thân thành bộ phim, thì âm nhạc của nó là một thứ âm nhạc đẹp khôn cưỡng, đầy ám ảnh giống như thế.

-------------

Cảnh trong phim “Nostalghia”.

Nghĩ về nghề (1)

Bạn có thành thật nghĩ rằng bạn phải đọc toàn bộ trước tác của Hegel, Schopenhauer, Montaigne, Heidegger... và/hoặc có vốn kiến văn tương tự - và chỉ vậy thôi - thì mới có thể viết văn hay và/hoặc thẩm văn tốt? Nếu bạn nghĩ vậy, bạn chẳng hiểu về văn chương, và nghệ thuật nói chung. Văn chương/nghệ thuật không chỉ là chốn của những triết gia, nhà tư tưởng và học giả đầy ắp lý trí: Nó còn là - nó phải còn là - chốn của những sức mạnh bản năng, quỷ dị, gần với ma thuật. Nếu bản thân anh không có cái đó, anh làm sao bước vào những thế giới tạo thành chủ yếu bởi những sức mạnh đó được.

 --------------

Nhà văn đích thực thì không nghển cổ hóng vài lời của nhà phê bình "chuyên nghiệp". Bởi, nhà phê bình chuyên nghiệp, do đặc thù của mình, đôi khi có thể là người đọc tốt nhất (đúng như họ nghĩ và muốn mọi người phải đồng ý) tuy nhiên trong nhiều trường hợp là người đọc tồi nhất. Nhất là đối với những nhà văn cùng thời.

Người đọc tốt nhất của nhà văn là người đọc hãy còn chưa hiện hữu. Người đó sẽ hiện hữu khi một người đọc "bình thường" bước vào cuốn sách với một con đường đúng và với một tâm trí rỗng. Người đọc mà anh không ngờ tới nhất, và/hoặc người đọc sau anh nhiều nhiều năm. 

---------------

 Tranh của Laurent Parcelier.

Về nghề, về tình yêu.

Nếu như ý tưởng cho "Life Navigator 25: người tình của cả thế gian" đến với tôi bây giờ chứ không phải bảy năm trước (2010) thì hẳn tôi đã viết ra một cuốn sách hay hơn, thành công hơn so với cuốn đã viết.

Tuy nhiên, thực tế là, với con người tôi như hiện tại, đến với tôi là những ý tưởng khác, bày ra trước tôi những cái đích khó đạt khác, lôi tôi vào những cuộc mạo hiểm khác.

Cũng như tình yêu: cơ hội cho một cuộc tình đẹp chỉ xảy ra một lần. Nếu vì non nớt, vì thiếu can đảm, vì tính toán, vân vân, ta để cơ hội đó bị thui chột, trở thành một mối tình không trọn hoặc một chuyện tình chết yểu trước khi ra đời, thì ta không thể, và cũng không nên, mong chờ nó lặp lại lần nữa y nguyên như thế.

Thay vì vậy, hãy mở mình ra cho cơ hội mới nếu và khi nó xuất hiện, tận dụng những phẩm chất hiện có của mình để nó trở thành tình yêu đẹp nhất trong khả năng có thể. Và, nếu cơ hội đó không xuất hiện, thì ít nhất ta có thể yên lòng rằng ta đã luôn chờ đợi nó một cách nhẫn nại, không hy vọng, chung thủy.

--------------

Tranh: "Trăng và bò" của Alex Colville.

Đoàn Xuân Phong

(trích tiểu thuyết “Cospolist Nổi Loạn” đang hoàn tất)

Người ta thường nói một mối tình đẹp luôn luôn đến bất ngờ. Điều đó có lẽ đúng với cả trường hợp những mối tình đẹp không bao giờ có thể xảy ra, mối tình ta ao ước có với những người đàn bà ta không bao giờ có thể gặp trong đời, chẳng hạn một nữ diễn viên đã chết trước khi ta sinh ra. Những mối tình như thế, dù có được ta hình dung trước, được ta sẵn sàng chờ đón từ bao lâu đi nữa, song khi nó tới thật thì, bằng cách nào đó, trong hình thức nào đó, nó luôn luôn là sự bất ngờ.

Điều xưa như Trái đất này, chẳng phải vì nó đúng là xưa như Trái đất mà nó thôi không còn mang sức nặng như nó từng mang vào lúc con người còn có khả năng tiếp nhận mọi cái như mới lần đầu. Sự bất ngờ vẫn vẹn nguyên là sự bất ngờ, dù ta đã biết trước về nó và trong thâm tâm đang chờ đợi nó.

Khi ta nói về chuyện này, ấy là ta nói về chuyện những khả năng nào của thực tại là có thể mở ra còn những khả năng nào ngay từ đầu vĩnh viễn đóng chặt. Và ta nói về sức mạnh của lòng khao khát, của niềm tin. Nơi kẻ khác nhìn thấy một ả điên hay một gã điên, ta nhìn thấy một trong những con người đích thực nhất. Nơi tất cả kẻ khác dè bỉu, cười nhạo, nhục mạ một ai, ta im lặng và, khi đến lúc cần thiết, nói với người đó, người bị dè bỉu, cười nhạo và nhục mạ ấy, đồng thời là với tất cả, rằng, giữa nhân gian, họ là con người đáng kể nhất bởi họ không từ bỏ niềm mong muốn vào điều khó xảy ra nhất và, do vậy, chọn con đường khó đi nhất.

Ta đang nói chuyện Đoàn Xuân Phong, một gã điên, đáng kể và đơn độc như thế. Gã biết rõ những khó khăn chừng như vô tận trên con đường của mình. Điều gã ao ước nhất là một trong những điều khó xảy ra nhất: được gặp và yêu những người đàn bà hiện hữu trước hắn trăm năm và sau hắn trăm năm, được họ yêu và quên đi chính mình, cũng như quên đi thời gian, trong tình yêu. Cố nhiên, một số người khác cũng có hoặc từng có ao ước giống như gã. Tuy nhiên, khác với nhiều người, gã tin tưởng, với sự mãnh liệt khó lường, rằng chuyện đó có thể xảy ra trong đời gã, bằng cách tận dụng tiềm năng của gã, kết hợp với sức mạnh của niềm tin này nơi gã. Cố nhiên, nếu người đời biết đến điều này - thực ra ít ai biết, gần như không ai biết - thì họ sẽ, bằng thứ sức mạnh bản năng và vô lối của cộng đồng, không ngần ngại không chần chừ đè bẹp gã, trước tiên bằng cách gán cho gã cái định danh “thằng điên” và, qua đó, loại gã ra khỏi các cơ chế vận hành đã được thiết định của xã hội. Cô đơn một cách tuyệt đối, trong niềm tin và khát vọng của mình, tự do theo kiểu của mình trong cõi ngoài-nhân-loại, gã bình thản, tự tại, đôi lúc chạnh lòng, đôi lúc hạnh phúc.

Câu chuyện này dành cho những kẻ duy nhất, giữa muôn vạn kẻ, dừng lại để cúi nhìn một con cua nhỏ bị ai đó giẫm nát, và nghĩ về số phận của nó, cảm thấy như bị chạm vào ở bên trong mình.

Gã nói với tôi, “Tôi yêu Hara Setsuko, và tôi phải làm cho thế giới này tốt hơn lên dù chỉ vì một mình nàng thôi”, và tôi biết tôi là kẻ đầu tiên tin ở cái quyết tâm chân thành này, tin rằng sự chân thành đó không bao giờ thay đổi dù cho cái tên thay đổi, không còn Hara Setsuko mà là Thanh Nga, Greta Garbo, Anastasia Vertinskaya, những người đàn bà như thế, và tôi biết rằng trong sự chân thành này hàm ẩn một trữ lượng tinh thần hiếm gặp ở loài người. Đó cũng là một thứ thiên khiếu: thiên khiếu nhất tâm hướng tới những gì không thể đạt tới được.

Không cần phải có một cốt truyện hấp dẫn thì mới có thể kể câu chuyện về gã, Đoàn Xuân Phong: chẳng phải vì gã chưa bao giờ có được điều gã mong muốn nhất mà chuyện về gã là không đáng kể.

Gã sống một đời tầm thường, như mọi kẻ khác, trong chỗ tối, màu xám nhờ, “thỉnh thoảng mới có vài sự kiện nhỏ tiếp thêm cho ít ánh sáng và màu sắc”. Đời gã như thế: bên ngoài xám nhờ, bên trong nhiều thật nhiều màu, những vầng mặt trời bên trong gã soi sáng con đường bên trong gã. Với gã, phàm đã là cái đẹp trường cửu thì dẫu nó có ở nơi xa nhất trong vũ trụ hay cách gã hai ngàn năm thì cũng chẳng khác gì ở ngay cạnh gã và ở khoảnh khắc ngay sau khoảnh khắc hiện thời của gã.

“Setsuko Hara, tôi không dám nhìn thẳng vào nàng. Nàng là hiện thân cho những giấc mơ đẹp của tôi. Nàng là những gì tôi đã mất và sẽ mất.” Những lời này không phải của gã, nhưng chúng nằm trong gã; chúng là thanh âm phát ra từ cái nhìn câm lặng của gã hướng về cái đẹp mà, đối với gã, là khoảng mở cho gã nhìn thấy cái vô hạn.

Tôi không biết kể chuyện gì về gã, người tình của cả thế gian. Không một thời điểm nào trong đời gã hàm chứa một năng lượng tích lũy đủ để đột biến thành một câu chuyện, và, đồng thời, bất cứ khoảnh khắc nào trong hiện hữu của gã cũng có đủ bên trong nó cái tiềm năng khôn lường, tĩnh lặng mà mãnh liệt, của một vũ trụ những câu chuyện. Về phần mình, gã bận tâm đến việc sống sao cho càng nhiều phút càng tốt trong đời gã tương hợp với cái đẹp mà những người đàn bà “của gã” là hiện thân. Bằng hiện hữu của mình, gã muốn cứu vãn được chừng nào hay chừng nấy cái đẹp của thế giới, dẫu cho hoặc bởi vì việc đó gần như là bất khả.

Sau khi chúng tôi chia tay nhau trước Nhà thờ Phú Thọ Hòa, sau hai tiếng đồng hồ uống cà phê vỉa hè và hồi lâu đùa cợt với cô bé đánh giày chẳng lấy gì làm xinh có bộ ngực khá to, năm phút sau Phong nhắn tin cho tôi, ngỏ lời cám ơn tôi vì tôi đã nói về những người đàn bà “của gã” như thể họ là những người mà tôi có thể mời đến quán cà phê để gặp nhau, ngày mai, tại thành phố này. Khi gã nói “Mai tôi sẽ gửi hoa cho Thái Thanh”, tôi hiểu ấy là gã muốn nói đến Thái Thanh của thập niên 1950, và tôi biết rằng, với lời đó, gã đang tạo ra, cũng như mọi lần khác, một thực tại của riêng gã. Một thực tại nhất thời, hư huyễn, có thể, song đối với gã cái thực tại nơi gã sinh ra, lớn lên và sống cuộc sống của gã cho đến giờ đâu hề ít nhất thời và hư huyễn hơn.

Mỗi khi nhìn khuôn mặt tươi cười của Hara Setsuko, tôi biết ấy là nàng đang gửi nụ cười qua thời gian đến cho tôi, gã nói.

Tôi bảo gã rằng bất cứ một hay một số gã càn rỡ hoặc say rượu hoặc vừa càn rỡ vừa say rượu nào cũng có thể chặn đường Hara Setsuko vào bất cứ một đêm nào ở một ngõ hẹp vắng người hoặc không nhất thiết vắng người và hãm hiếp cô ta sau đó thì cắt cổ hoặc lấy vật nhọn đâm vào âm hộ cô ta, hoặc lấy băng dính quấn nhiều vòng quanh miệng cô ta để cô ta hết kêu được sau đó thì hết thở được.

Thì gã nói: Nếu chuyện như vậy có xảy ra, nếu chuyện đã như vậy, thì cái chết của nàng xuyên qua thời gian mà đến gặp tôi.

Tôi nói rằng tiếng cười của những tên lính hãm hiếp một người đàn bà có thai sau đó rạch bụng cô ta, lôi đứa bé ra khỏi tử cung cô ta mà tung lên không rồi chìa mũi giáo hay lưỡi lê ra đón, tiếng cười đó cũng xuyên qua thời gian mà đến gặp gã.

Thì gã nói: Cuộc sống của chúng ta, bên cạnh nhiều chuyện khác, còn là để gánh chịu sức nặng của tất cả những cái chết từng có trên trái đất.

(...)

Trần Tiễn Cao Đăng